الەۋمەتتانۋدىڭ ەلدى دامىتۋداعى ماڭىزى زور

ءىس-شارادا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا قازاقستان قوعامىندا ساپالى وزگەرىستەر بولعانىن ايتتى. سونداي-اق وسى ارالىقتا قولعا الىنعان رەفورمالار پاراديگماتيكالىق الەۋمەتتىك وزگەرىستەرگە ىقپال ەتكەنىن جانە قو­عام­نىڭ قۇرىلىمى تۇبەگەيلى جاڭعىر­عانىن ءسوز ەتتى. وسى كەزەڭدە ەلىمىز­دەگى بارلىق نەگىزگى قوعامدىق-ساياسي, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋ­ما­نيتارلىق وزگەرىستەرگە ۇنەمى الەۋ­مەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ وتىردى.

«قارقىندى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلار قۇن­دىلىقتار جۇيەسىنىڭ وزگەرۋىنە اكەلىپ سوقتى. ارينە, قازاقستان قوعامى ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن اسقان قۇندىلىق, ەركىندىكتەن قىمبات ۇعىم جوق. ءبىزدىڭ قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ ءبارى الەۋمەتتىك عىلىمداردىڭ زەرتتەۋ تاقىرىپتارى ەكەنى ءسوزسىز. بۇل رەتتە الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان قازاقستاننىڭ دامۋىنا الەۋمەتتانۋشىلار ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جۇيەلى جاڭ­عىرۋ ءۇردىسى جالعاسىپ جاتقانىنا, اشىق­تىقتى, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى جانە ساياسي جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىنعانىنا نازار اۋداردى. «حا­لىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا قوعامدى ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەردى تالقىلاۋعا جۇمىلدىرۋ ءۇشىن قۇ­قىق­تىق جاعداي جاسالۋدا.

«مەملەكەت باسشىسى قىركۇيەك ايىندا جاريالاعان جولداۋىندا تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. پرەزيدەنتىمىز تاۋەلسىز الەۋمەتتىك ساۋالدامالار اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى بولۋى كەرەكتىگىنە دە توقتالىپ ءوتتى. بيلىكتىڭ جۇمىس ساپاسىنا قاتىستى حالىقتىڭ شىنايى كوزقاراسىن وسىنداي زەرتتەۋلەر بەرۋى قاجەت», دەدى سە­نات سپيكەرى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مەم­لە­كەتتىك ساياساتتى تاۋەلسىز, وبەكتيۆتى جانە ساپالى الەۋمەتتىك قولداۋعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن بۇل سالادا شەشۋدى قاجەت ەتەتىن پروبلەمالار دا از ەمەس.

«سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە كوپتەگەن الەۋمەتتىك ساۋالدامالار جۇرگىزىلدى. وعان بولىنگەن قاراجات تا از بولماعانى تۇسىنىكتى. الايدا سول زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىنا قاتىستى شاعىمدار ءجيى ايتىلادى. زەرتتەۋلەرگە تاپسىرىس بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا دا قاتىستى ماسەلەلەر بار. مىسالى, وسىنداي زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋگە شاقىرىلاتىن ۇيىمداردى ىرىكتەۋ كەزىندە كاسىبي تالاپتار لايىقتى دەڭگەيدە ەسكەرىلە بەرمەيدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

بۇل ماسەلەنى شەشۋدە كادر دايار­لاۋ ءىسى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. سونداي-اق الەۋمەت­تا­نۋ­شىلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيى جاڭا جاعدايعا ساي بولۋى دا اسا ماڭىزدى. سەنات توراعاسى بۇل باعىتتا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانۋ جانە Big Data تالداۋى ارقىلى زەرتتەۋ قۇرالدارىن جاڭعىرتۋ دا وزەكتى ەكەنىن ايتتى.

«قازاقستان پارلامەنتىنىڭ سەنا­تى وتاندىق الەۋمەتتانۋ عىلى­مىنا زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ تۇر­­عى­سىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسە­تۋگە دايىن. سەنات ساراپشىلار قاۋىم­داس­تىعىن دامىتۋعا ارنالعان جوبالاردى قولدايدى. سونىمەن بىرگە, ءبىز كلۋبتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان جاڭا قوعامدىق جوبا – تالداۋ مەكتەبىنە دە قولداۋ بىلدىردىك. بۇل باستامانىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە اكادەميالىق ورتادا جۇمىس ىستەيتىن جاس مامانداردىڭ تالداۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرۋىنە كومەكتەسۋ», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

وسىعان وراي سەنات توراعاسى بار­لىق مۇددەلى تاراپتى اتالعان باستامانى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋعا شاقىردى.

پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشى­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ ءوز سوزىندە: «بۇگىنگى ءىس-شاراعا قازاقستاندىق الەۋمەتتانۋ عىلىمىنىڭ بارلىق قاۋىمى جينالعانىن پايدالانىپ, سىزدەردىڭ كەيدە سەرىكتەس, ءتىپتى كەيدە وپپونەنت ءارى سىنشى رەتىندەگى جۇمىستارىڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. بۇل وتە ماڭىزدى ءرول. ويتكەنى ءدال وسى سوتسيولوگيا شىنايى جاعدايدى وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە كومەكتەسەدى. سىزدەر قوعام ءۇشىن جانە مەملەكەت ءۇشىن دە الەم كارتيناسىن قۇرىلىمدايسىزدار», دەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت مۇلدەم ءارتۇرلى فورماتتاعى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ەڭ ءىرى تاپسىرىس بەرۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى ورايدا ول بارىنشا ماڭىزدى باس­تامالاردى ەسكە سالىپ ءوتتى.

«بۇعان دەيىنگى جىلدارى بۇل سۇ­رانىستىڭ قوعامدىق-ساياسي جاعدايدى ولشەۋدەن باستاپ, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ ينديكاتورلارىن ولشەۋگە دەيىنگى ەلەكتورالدىق مونيتورينگتىڭ قالاي قالىپتاسقانىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەل پرەزي­دەن­تىنىڭ ازاماتتار تاراپىنان اكىمدەردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ جونىندەگى باستاماسى مەملەكەت تاراپىنان ماڭىزدى قادام بولدى. 2019 جىلدان بەرى مۇنداي باعالاۋ جىل سايىن جۇرگىزىلەدى. ازىرشە ولار جىلىنا 2-3 ءوڭىردى عانا قامتيدى. بىراق ۇلكەن اۋىلدىق وكرۋگتەرگە دەيىن باعالاۋ بارىنشا قوماقتى ءارى جان-جاقتى», دەدى داۋرەن اباەۆ.

قازاقستان الەۋمەتتانۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, تۇر­كى­تىلدەس ەلدەر الەۋمەتتانۋشىلار ودا­عىنىڭ پرەزيدەنتى مارات ءتاجين العاش­قى 30 جىل ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە كەزەڭ بولعانىن اتاپ ءوتىپ, وسى ۋاقىت­تاعى جەتىستىكتەردىڭ تاريحتا ماڭگى ساقتالاتىنىن ايتتى.

«مەنىڭ ويىمشا, ەلباسى وتكەن عا­سىر­دىڭ 90-جىلدارىندا-اق وڭ كونسەنسۋس قۇرا الدى. 1997 جىلدىڭ وزىن­دە قازاقستان ەل دامۋى بويىنشا «قازاقستان-2030» ۇلت جوسپارىن قابىل­داعانىن ەستە ۇستاعان ءجون. ەلىمىز قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە العا قويعان ماقساتتارىنا جەتە الدى. الەۋمەت­تانۋ بويىنشا بارلىق سۇراقتى شە­شۋ­گە قاجەت قۇرالدار, ارسەنال قولدا­نى­لادى دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ الەۋمەت­تانۋشىلارىمىزدا جاقسى تەوريالىق ارسەنال بار, الەۋەتى جوعارى. مەن ۇلكەن بالاما الەۋمەتتىك تەوريالار ۋا­­قى­تىنىڭ اياقتالعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل زاماناۋي تەوريالىق الەۋ­مەت­تا­نۋمەن اينالىساتىندارعا ءمالىم. قازىر ءوزارا ورىنداۋعا بولاتىن تەوريالىق الەۋمەتتانۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى دەپ ويلايمىن. بىزگە سول قاجەت», دەدى مارات تاجين.

القالى جيىنعا قازاقستاننىڭ چە­حيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەن­شە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, قازاق­ستان الەۋمەتتانۋشىلارى قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ پرەزيدەنتى, تۇركىتىلدەس ەلدەر الەۋمەتتانۋشىلار وداعىنىڭ پرە­زيدەنتى مارات ءتاجين, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار ۋماروۆ, «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىر­الى, عىلىمي-اكادەميالىق جانە سا­راپ­تامالىق-تالداۋ ۇيىمدارى مەن قوعام­داس­تىقتاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىك­تەردىڭ وكىلدەرى, ساياساتتانۋشىلار, فيلوسوفتار, ءدىنتانۋشىلار, سونداي-اق الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردىڭ عالىمدارى قاتىستى.

ايتا كەتەيىك, قازاقستان الەۋمەت­تا­نۋ­شى­لارىنىڭ قاۋىمداستىعى بۇعان دەيىن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «تاۋەل­­سىز قازاقستان جاس عالىم­دار زەرتتەۋ­لەرىندە» اتتى جاس الەۋ­مەت­تانۋشى­لار فورۋمىن ۇيىمداستىردى. سونىڭ ايا­سىندا بەلگىلى قازاقستاندىق الەۋمەت­تانۋشىلار جاس عالىمدارعا ارناپ شە­بەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى. ودان بولەك, جاس الەۋمەتتانۋشىلار فورۋمى بارىسىندا «زەرتتەۋشى-الەۋمەت­تا­نۋشىلاردىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرگە ارنالعان قۇزىرەتتەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى.