وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە بۇكىل كسرو نازارىن قازاقستانعا اۋدارعان تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ەل تاريحىندا ماڭگىلىك وشپەستەي بولىپ سوقامەن جازىلىپ قالدى. ءداۋىر ناۋقانى كەزىندە قازاقستاندا 25 ملن گەكتار جايىلىم استىق القابىنا اينالدى. سونىڭ 4 ملن گەكتارى قوستاناي وبلىسىنا تيەسىلى ەدى. وبلىستىڭ بۇگىنگى ينفراقۇرىلىمدىق نەگىزى دە وسى تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنان باستالادى. بۇل جىلدارى وڭىردە 140 كەڭشار پايدا بولىپ, مىڭداعان اگرونىساندار بوي كوتەردى.
تىڭ يگەرۋ جىلدارى جوعارعى جەتىستىككە جەتكەن 27 مىڭ ادام كەڭەستىك وردەندەر مەن مەدالدارعا يە بولدى. ال تاباندىلىق پەن ەڭبەكتىڭ عاجايىپ ۇلگىسىن كورسەتكەن 117 قوستانايلىق ەڭبەك ەرى اتاعىنا لايىق دەپ تانىلدى. ولاردىڭ ىشىندە بۇگىندە ەسىمى اڭىزعا اينالعان ەڭبەك قاھارمانى جانسۇلتان دەمەي ۇلى دا بار.
جانسۇلتان دەمەەۆ 1928 جىلى قوستاناي وبلىسىنا قاراستى فەدوروۆ اۋدانىنىڭ جىلاندى ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلدى. اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلىپ, جاستاي جەتىمدىك تاقسىرەتىن تارتقان بالا جانسۇلتان اعايىنى شايكەننىڭ قولىندا ەس ءبىلىپ, ەر جەتەدى. ونىڭ ەرتە ەسەيىپ, ەڭبەكقور ءارى تاباندى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا شايكەن اقساقالدىڭ تاربيەسى زور ىقپال ەتتى.
بالالىق شاعىن سۇراپىل سوعىس جالماعان جانسۇلتان دەمەي ۇلى تىم ەرتە ەسەيدى. ونىڭ ەڭبەك جولى 1942 جىلدان باستالادى. 14-كە ەندى تولعان بوزبالا سوعىس جىلدارى قوستاناي اۋدانىنا قاراستى «قىزىل قورعان» ۇجىمشارىندا قوي باقتى. كەيىن قوستانايداعى مەحانيزاتورلار دايارلايتىن مەكتەپكە وقۋعا قابىلدانادى. مەحانيزاتورلىقتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنە ءجۇرىپ, جەر جىرتۋ, ءدان ەگۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاستى. بۇل ەلگە تۇتقا بولارلىق ەر-ازامات ءبىرى قالماي مايدانعا كەتىپ, بار اۋىرتپالىقتى ايەلدەر مەن ءالى بۋىنى قاتىپ ۇلگەرمەگەن جاسوسپىرىمدەر ارقالاعان جانكەشتى كەزەڭ ەدى. بەلگىلى جۋرناليست گەننادي تەرەتس اتاقتى مەحانيزاتور تۋرالى ماقالاسىندا: «سوعىس كەزىندە ەگىن القابىنداعى جەر جىرتاتىن ەرلەردىڭ ورنىن 14-15 جاستاعى بالالار اۋىستىردى. ءۇش تۇرەندى سوقا سۇيرەگەن تراكتور يىنتىرەگىنەن وزدەرى كورىنبەيدى» دەپ جازادى. تەمىر تەحنيكا سىنىپ, ىستەن شىعىپ قالعاندا قاجەتتى قوسالقى بولشەك جەتكەنشە, وندىردەي جاس ەڭبەككەر تراكتور ورنىنا وگىزبەن جەر جىرتىپ, ءدان ەكتى. مەكتەپتەن كومباينشى كۋالىگىن الىپ شىقان ول 1944 جىلى الەكساندروۆ ۇجىمشارىنىڭ ماشينا-تراكتور ستانساسىنا جۇمىسقا كىردى. العاشىندا كومباينشىنىڭ كومەكشىسى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇردى. ءار ىسكە تياناقتى, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتكە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن تالاپتى جاسقا كوپ كەشىكپەي جەكە كومباين سەنىپ تاپسىرىلدى. ول 1949 جىلى وراق ناۋقانىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتى 150-180%-عا اسىرا ورىنداپ, ەڭبەك وزاتتارىنىڭ قاتارىنا ىلىگەدى. وزات كومباينشى 1952 جىلى ششۋچينسك مەحانيكا مەكتەبىندە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ال 1954 جىلى قازاقستاننىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى اۋىل شارۋاشىلىق ەڭبەككەرلەرىمەن بىرگە ماسكەۋدە وتكەن بۇكىلوداقتىق اۋىلشارۋاشىلىق كورمەسىنە قاتىسادى. جانسۇلتان دەمەي ۇلى 1954 جىلى پاۆلوۆ اتىنداعى كەڭشارعا مەحانيزاتور بولىپ كەلەدى. مۇندا دا جوعارعى ناتيجە كورسەتىپ, ەسىمى كەڭشاردىڭ قۇرمەت كىتابىنا جازىلادى. اتى اڭىزعا اينالعان ەڭبەككەردىڭ تىڭ ءتوسىن دۇبىرلەتكەن ديقان داڭقى وسىلاي باستالعان ەدى.
تىڭ ناۋقانى شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن تۇستا وداقتىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى داڭقتى مەحانيزاتور جايلى جارىسا جازدى. «جانسۇلتان – ماقتانىشىم مەنىڭ», «وراقشىلار تالىمگەرى», ء«وز ءداۋىرىنىڭ قاھارمانى» دەگەن تاقىرىپتاعى جەرلەسىمىزدىڭ ەڭبەك جولىن دارىپتەگەن ماقالا-وچەركتەر ءجيى جاريالانىپ جاتتى. بۇل جاي عانا داقپىرت ەمەس ەدى. سول داۋىردەگى ەڭبەك جەتىستىكتەرى جايلى دەرەككە سۇيەنسەك, 1956 جىلى ج.دەمەي ۇلى وراق ناۋقانىنىڭ 9-شى كۇنى 6 مىڭ تسەنتنەر, ال 15-ءشى كۇنى 10 مىڭ تسەنتنەردىڭ ۇستىندە استىق ورىپ, وراقشىلار كوشىن باستاعان. وسى وراق ناۋقانىندا اتاقتى كومباينشى 22 مىڭ تسەنتنەر استىق جيىپ, ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتەدى. وزات ديقان سول جىلى ەڭبەكتەگى جوعارى كورسەتكىشى جانە شەبەرلىگى ءۇشىن «قازاق كسر-ءنىڭ تاڭداۋلى كومباينشىسى» دەگەن قۇرمەتتى اتاققا يە بولدى. جانسۇلتان دەمەي ۇلىنىڭ 44 جاسىنداعى مەحانيزاتورلىق ەڭبەك ءوتىلى 29 جىل ەكەن. بۇل جىلدارى ول باستىرعان استىق 250 مىڭ تسەنتنەر بولىپتى, بۇل دەگەن 9 تەمىرجول ەشەلونىنا تەڭ. ءوز ومىرىندەگى وتىزىنشى ەگىن ورۋ ناۋقانىنا دايىندىق ۇستىندەگى دەمەەۆ كومباينىنىڭ بۋنكەرىندە اق جۇلدىزشالاردىڭ سۋرەتى سالىنعان. ءاربىر جۇلدىزشا – مىڭ تسەنتنەر استىق ورعانى ءۇشىن بەرىلگەن.
1957 جىلعى 11 قاڭتاردا ج.دەمەي ۇلىنا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى بەرىلەدى. وعان قوسا داڭقتى جەرلەسىمىزدىڭ ومىراۋىنا لەنين وردەنى مەن «بالعا مەن وراق» التىن جۇلدىزى قاتار تاعىلادى. بۇكىل سانالى عۇمىرى مەن جاستىق قايرات-جىگەرىن ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وركەندەۋىنە ارناعان ەڭبەك مايتالمانى 1982 جىلى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى زەينەتكە شىقتى. اراعا التى جىل سالىپ اتى اڭىزعا اينالعان ءداۋىر ەڭبەككەرى بۇل دۇنيەنىڭ بەينەت-راحاتىمەن قوش ايتىسىپ, باقيلىققا اتتاندى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ء«اربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس» ەكەنىن قاداپ ايتقان بولاتىن. ەلباسىنىڭ تاريحي ماقالاسى ءوڭىردىڭ رۋحاني-مادەني ومىرىنە ەرەكشە سەرپىن اكەلدى. توبىل-تورعاي توپىراعىنان ءوسىپ-ونگەن ءبىرتالاي ءبىرتۋار ازاماتتاردىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى قايتا زەردەلەنىپ, ونەگەسى ۇرپاققا امانات ەتىلدى. ولكەتانۋ, تۇلعاتانۋ سالاسىندا قىرۋار ءىس تىندىرىلدى. وسى ورايدا, نەبارى 29 جاسىندا ەڭبەك ەرى اتانعان جەرلەسىمىز جانسۇلتان دەمەي ۇلى ەسىمىنىڭ ەسكەرۋسىز قالىپ بارا جاتقانى جانعا باتادى. بيىل تۋعانىنا 90 جىل تولعان تولاعاي تۇلعانىڭ ەرلىككە تولى ەڭبەك جولى مەن ونەگەلى ءومىرى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا ماڭگىلىك ساقتالۋى ءتيىس. بۇگىندە جانسۇلتان دەمەي ۇلىنىڭ ارتىندا قالعان ۇرپاقتارى, ونىڭ كوزىن كورىپ, ءتالىمىن العان ءبىر قاۋىم ءوڭىر ازاماتتارى وسىنى ايتىپ قىنجىلادى. ەڭبەك قاھارمانىنا تۋعان جەرىندە دە, ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭىن وتكىزگەن قوستاناي قالاسىندا دا ەش بەلگى قويىلماعان. سوندىقتان وبلىس ورتالىعىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە جانسۇلتان دەمەي ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلسە يگى بولار ەدى. كوپشىلىك كوكەيىندە جۇرگەن وي – وسى.