بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسى باستالدى

العاشقى كۇننىڭ وزىندە-اق كوشباسشىلار كۇنى بويى مىنبەردەن وي ءبىلدىرىپ, پىكىر الماس­تى. ولاردىڭ قاتارىندا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەررەش, اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن, قىتاي پرەزيدەنتى سي تسزينپين مەن يران كوشباسشىسى يبراحيم رايسي بار.

اۋعانستان اتىنان كىمنىڭ قاتىسارى بەلگىسىز

جيىندا «تاليبان» قوزعالىسىنىڭ (قا­زاق­س­تاندا تىيىم سالىنعان ۇيىم) وكىلدەرى دە بوي كورسەتتى. ولار بۇۇ باس اسسامبلەيا­سى­نان جاڭا ەلشى تاعايىنداۋدى سۇرادى.

بۇۇ وكىلى «تاليباننىڭ» سىرتقى ىستەر ءمينيسترى باس اسسامبلەيانىڭ وتىرىسىندا ءسوز سويلەۋگە رۇقسات سۇراعانىن ايتتى.

«تاليبان» بيلىكتى باسىپ العانعا دەيىن جۇ­مىس ىستەگەن اۋعانستان ۇكىمەتىنىڭ ەلشىسى دە ال­قالى جيىندا ءسوز سويلەۋ نيەتىن بىلدىرگەن ەكەن. بۇۇ بولسا, حالىقارالىق ورتادا اۋعان­ستان­دى قاي تاراپ ۇسىناتىنىن ءالى شەشكەن جوق.

بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش «تا­لي­بان» تاعايىنداعان امير حان مۋتتا­كي­دەن جوعارى دەڭگەيدەگى پىكىرتالاستارعا «قاتىسۋدى سۇ­راعان» حات العان.

اقش-تىڭ كليمات جونىندەگى ەلشىسى دجون كەرري سي ءتسزينپيننىڭ قىتايدىڭ بۇدان بىلاي شەتەلدە كومىر ەلەكتر ستانسالارىن سال­ماي­تىندىعى تۋرالى مالىمدەمەسىنە «قۋا­نى­شتى» ەكەنىن جەتكىزدى.

ء«بىز بۇل تۋرالى قىتايمەن ءبىراز ۋاقىت سوي­لەس­تىك. مەن پرەزيدەنت ءسيدىڭ مۇنداي ما­ڭىز­دى شەشىم قابىلداعانىن ەستىپ, قۋان­دىم», دەدى كەرري ءوز مالىمدەمەسىندە.

قىتايعا ديپلوماتيالىق قىسىم كورسەتىلىپ, شەتەلدەگى كومىر ونەركاسىبىن قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ تالاپ ەتىلدى, ويتكەنى بۇل ءپاريجدىڭ كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋ جونىندەگى كليماتتىق كەلىسىمىنىڭ ماقساتتارىن ورىنداۋدى جەڭىلدەتەدى.

وسى رەتتە پارنيكتىك گاز شىعارىندىسى بو­­يىنشا الدا كەلە جاتقان قىتاي ءوزىنىڭ ىشكى ەنەر­گەتيكالىق قاجەتتىلىكتەرىن قاناعات­تان­دىرۋ ءۇشىن ءالى دە كومىرگە تاۋەلدى ەكەنىن ەس­كەر­گەن ءجون.

بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش تە قىتايدىڭ شەتەلدە كومىر ەلەكتر ستانسا­لا­رىن قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ تۋرالى مالىم­دە­مەسىن قۇپتايتىنىن جانە ونىڭ ورنىنا جاسىل ەنەرگيا­نى قولدايتىنىن ايتتى.

كليمات ماسەلەسى – باستى تاقىرىپتار قاتارىندا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ەنتوني بلينكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسى اياسىندا تۇر­كيا­­­­لىق ارىپتەسى مەۆليۋت چاۆۋشوعلىمەن كەز­دەس­­تى.

ء«بىز تۇركياعا اۋعانستان ماسەلەسىندەگى وتە بەرىك سەرىكتەستىگى ءۇشىن جانە بىرلەسكەن جۇ­مى­سىمىز ءۇشىن وتە ريزامىز», دەدى بلينكەن. سو­نى­مەن قاتار «اقش پەن تۇركيا ناتو-نىڭ كۇشتى سەرىكتەستەرى مەن وداقتاستارى رەتىندە بىرگە بولادى» دەگەن جوسپارىن ءبىلدىردى.

مەۆليۋت چاۆۋشوعلى ءوز ەلىنىڭ اقش-پەن اۋعانستان بويىنشا ىنتىماقتاستىعىن جال­عاس­تىراتىنىن, سونداي-اق ەكى ەل اراسىنداعى ەكى­جاقتى قاتىناستاردى نىعايتۋ جولعا قو­يىل­عانىن راستادى.

«تۇركيا ۇكىمەتى كەلەسى ايدا كليماتتىڭ وزگەرۋى تۋرالى پاريج كەلىسىمىن پارلامەنتكە را­­تي­­في­كاتسيالاۋ ءۇشىن ۇسىنادى», دەدى پرەزي­دەنت رەجەپ تايپ ەردوعان باس اسسامبلەيا وتى­­رىسىندا.

COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاۋ تۋرالى ايتا كەلە, تۇركيا كوشباسشىسى: «جاقىندا ءبىز­دىڭ TURKOVAC جەرگىلىكتى ۆاكتسيناسى بۇكىل ادامزات پەن ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قولجەتىمدى بولادى», دەگەن مالىمدەمە جاسادى.

ول سونداي-اق سيريا قاقتىعىسى تاقىرىبىن كوتەرىپ: «حالىقارالىق قوعامداستىق سيريا داعدارىسىنىڭ تاعى 10 جىلعا سوزىلۋىنا جول بەرە المايدى. ايماقتاعى تەرروريستىك توپتاردى اجىراتۋ جانە ولاردى دەلدال رەتىندە پايدالانۋ دۇرىس ەمەس», دەدى ەردوعان.

ال اقش اسكەرلەرى ايماقتان كەتكەننەن كە­يىن اۋعانستانداعى ماڭىزدى تۇلعا­لار­دىڭ بىرىنە اينالعان قاتار ءامىرى بۇۇ جيى­نىن­دا باس قوسقان الەم ەلدەرىنىڭ كوشباس­شى­­لارىن «تاليبان» بيلەۋشىلەرىنە بويكوت جا­ريا­لا­ماۋ­عا شاقىردى.

بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مىنبەرىنەن ءسوز سويلەگەن شەيح تاميم بەن حاماد ءال تاني «تاليبانمەن» ديالوگتى جالعاستىرۋ قاجەت, ويتكەنى بويكوت تەك پوليارلانۋ مەن رەاك­تسيا­لار­عا اكەلەدى, ال ديالوگ وڭ ناتيجە بەرە الادى», دەدى.

كورەي تۇبەگىندەگى سوعىستى اياقتاۋ تۋرالى ۇندەۋ

ازيا ەلدەرى دە جيىندا قالىس قالمادى. وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ين بۇۇ باس اسسامبلەياسى مىنبەرىنەن ۇندەۋ تاستاپ, 1950-1953 جىلدارداعى كورەي سوعىسىنىڭ رەسمي تۇردە توقتاتىلۋىن جاريالاۋعا شاقىر­دى.

«كورەي تۇبەگىندەگى سوعىستى رەسمي تۇردە توق­تاتۋدى جاريالاۋ ءۇشىن مەن تاعى ءبىر رەت ۇلت­تار قوعامداستىعىن ءوز كۇشىن جۇمىلدىرۋعا شا­قى­رامىن», دەدى مۋن دۇنيەجۇزىلىك ورگان­نىڭ كەزەكتى جينالىسىندا.

«مەن ەكى كورەيا مەن اقش نەمەسە ەكى كورەيا­نىڭ ءتورت پارتياسى, اقش پەن قىتاي بىرىگىپ, كو­رەي تۇبەگىندەگى سوعىس اياقتالدى دەپ جا­ريا­لاۋ­دى ۇسىنامىن», دەدى ول.

ودان ءارى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى فەليكس-انتۋان چيسەكەدي تشيلومبو دا بۇۇ باس اسسامبلەياسى مىن­بە­رى­نەن كورىندى. بۇل جولى ول ەشكىم كۇتپەگەن ما­لىم­دەمە جاساپ: «افريكاعا قايىرىمدىلىق قا­جەت ەمەس», دەدى.

«افريكا بوستاندىق پەن ءىس-قيمىل ءۇشىن كە­ڭىس­تىك الۋ ءۇشىن كۇرەسۋدە, ول دا جاقسى تۇر­مىس قۇ­رىپ, ادامزاتتىڭ جالپى پروگرەسىنە ۇلكەن ۇلەس قوسا­دى», دەدى ول.

«افريكاعا ءوزىنىڭ تابيعي بايلىعىن بارىنشا پايدالانۋ, ءوزىن ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءوز حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاع­دايىن جاقسارتۋ ءۇشىن سىندارلى, ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك قاجەت. بۇل ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن مىقتى, تۇراقتى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار, سونداي-اق مەملەكەتتىك ساياسات, جاقسى باسقارۋ جانە ايماقتىق ينتەگراتسيا قاجەت بولاتىنى انىق», دەپ تۇيىندەدى پرەزيدەنت.

«ادامزاتقا قارسى ۇيىمداسقان قىلمىس»

يران پرەزيدەنتى يبراحيم رايسي ءوز مالىم­دە­مەسىنىڭ كوپ بولىگىن اقش-تىڭ يران مەن تاياۋ شىعىستاعى ارەكەتتەرىن سىناۋعا ارنادى.

ول اقش ءوز ەركىمەن 2018 جىلعى يادرولىق كەلىسىمنەن شىققاننان كەيىن ەنگىزىلگەن اقش-تىڭ يرانعا قارسى سانكتسيالارىن «ادامزاتقا قارسى ۇيىمداسقان قىلمىس» دەپ اتادى. وعان قوسا, سانكتسيالاردىڭ COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە دە توقتاتىلماعانىن, سونىمەن قاتار ۆاكتسينالاردىڭ يمپورتىنا اسەر ەتكەنىن حابارلادى.

پرەزيدەنت يران يادرولىق كەلىسىمدى قال­پى­نا كەلتىرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەرگە قاتى­سادى دەپ مالىمدەدى.

رايسي بۇدان ءارى يراننىڭ «بەيبىت» يادرو­لىق باعدارلاماسىن كوشباسشىلار الدىن­دا قورعادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ادامزات ءۇشىن پاي­دا­­لى عىلىم سانكتسيالارعا جاتپايدى.

باياندامالاردان بولەك, ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر دە ءوتىپ جاتىر. ماسەلەن, كەشە اقش پرە­زي­دەنتى دجو بايدەن باس اسسامبلەيا الاڭىندا يراك پرەزيدەنتى بارحام سالەحپەن كەزدەستى. مۇنداي كەزدەسۋلەر دە قورعانىس پەن پاندەميا كەزىندەگى سەرىكتەستىك تاقىرىپتارىنا ارنالارى ءسوزسىز دەيدى ساراپشىلار.