ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنىڭ دامۋى قالاي قامتاماسىز ەتىلۋدە؟ وسىنى ءبىلۋ ماقساتىندا سەنات دەپۋتاتتارى “قازاگرو” ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى” اق باسقارما توراعاسى اسىلجان مامىتبەكوۆپەن كەزدەسىپ, بۇل سالاداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن جان-جاقتى تانىستى.
بەلگىلى بولعانداي, 2009 جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 458,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. بىلتىر “قازاگرو” ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى” اق ۇلتتىق قوردان 120 ميلليارد تەڭگە العان ەكەن. 2009 جىلى سونىڭ 17,6 ميللياردى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالسا, بيىل جانە كەلەسى جىلدارى بۇل ماقساتقا 50 جانە 52,4 ميلليارد تەڭگە جۇمساۋ كوزدەلىپ وتىر. جالپى, بىلتىر ەگىن ەگۋ جانە جيناۋ ناۋقانىنا 68,8 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپتى. 2010 جىلى اوك سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋدىڭ شارتتارىنا سايكەس, ءتيىمدى ستاۆكا 12 پايىز. نەسيە بانك كەپىلدىگىن نەمەسە “قازاگروكەپىل” اق كەپىلدىگىن ۇسىنعان جاعدايدا جىلدىق 8 پايىزدىق (4 پايىز – بانك كەپىلدىگىنىڭ قۇنى) ستاۆكامەن بەرىلەدى. بيۋدجەت نەسيەسىنىڭ مەرزىمى 1 جىلعا دەيىن, ياعني وتەۋ مەرزىمى 30 جەلتوقسانعا دەيىن دەپ بەلگىلەنگەن. وندا دا نەسيە تەك سونى قايتارا الاتىن سۋبەكتىلەرگە عانا بەرىلەدى. وسى رەتتە دەپۋتاتتار نەسيە مەرزىمىنىڭ قىسقالىعىنا جانە ونى قاراۋ بارىسىنداعى پروتسەدۋرالاردىڭ بارىسىنا نازار اۋداردى.
حولدينگ باسشىسى استىق ءماسەلەسىن دە اينالىپ وتپەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, “ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى” ۇك” اق 5 ميلليون توننا استىقتى ساتىپ العان. ونى شەتەل رىنوگىنا شىعارۋ ماقساتىندا رەسەي فەدەراتسياسى مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى باعىتىنداعى استىق ءترانزيتىنىڭ كولىك قىزمەتى ارزانداتىلىپتى. قىتاي اۋماعى ارقىلى جاپونيا, كورەيا جانە باسقا تىنىق مۇحيتى ايماعى ەلدەرىنە 3 ميلليون توننا استىق ترانزيتىنە قول جەتكىزىلگەن. بۇدان باسقا تۇركىمەنستان, وزبەكستان جانە يران باعىتتارى دا بار. سونداي-اق ماقتا ءوسىرۋشىلەردى شاعىن نەسيەلىك قاۋىمداستىقتار ارقىلى قارجىلاندىرۋ قولعا الىنىپ, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ماقتا وڭدەۋ زاۋىتىنا تاپسىرىلۋى دا دەپۋتاتتار نازارىنا سالىندى.
سونداي-اق “قازاگروقارجى” اق ەسەبى دە العا تارتىلدى. بيىل رەسپۋبليكالىق قاراجات ەسەبىنەن وتاندىق وندىرۋشىلەردەن جالپى سوماسى 5 ميلليارد تەڭگەگە 605 ءبىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى ساتىپ الىناتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. 45 تراكتور “اگروتەحماش” جشس-ىنەن, 300 استىق جينايتىن كومباين “اگروماشحولدينگ” اق-تان جانە تاعىسىن تاعىلار. 2000 جىلدان باستاپ 2009 جىلعا دەيىنگى كەزەڭ ىشىندە اوك-ءتى دامىتۋعا بارلىعى 167 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيالانعان, ونىڭ 65 ميلليارد تەڭگەسى بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلسا, 14 ميلليارد تەڭگەسى ۇلتتىق قور ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپتى.
دەپۋتاتتار الدىندا, سونىمەن قاتار, “مال ونىمدەرى كورپوراتسياسى” اق باسشىسى دا ەسەپ بەردى. الەكساندر سوليۋلەۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, جالپى مال باسى ىشىندەگى ەتتى مال ۇلەسى قازاقستاندا 6-8 پايىز بولسا, اقش-تا – 75-80, ال كانادادا 65 پايىز. ماقتانىشىمىز سانالاتىن “قازاقتىڭ اق باس” تۇقىمى ءوزىنىڭ گەنەتيكالىق شاماسىن 44 پايىزعا دەيىن جوعالتقانى انىقتالىپتى. مال ءونىمى 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 110 كگ.-عا تومەندەگەن. 1990-2008 جىلدارى سيىر ەتى ءوندىرىسى 2 ەسەگە دەيىن ازايعان. جالپى, 2009-2011 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 283 ميلليارد تەڭگەدەن اسا سوماعا ءىس-شارالار قارجىلاندىرۋ كوزدەلگەن. ءاربىر بولىنگەن تەڭگەنىڭ اينالىمى 2,4 ەسەدەن اسادى دەپ كۇتىلۋدە.
كەزدەسۋ ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن باعامداۋعا, بۇل سالادا نەندەي قولداۋلاردىڭ قاجەتتىگىن سارالاۋعا مۇمكىندىك الدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.