قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ شانحايداعى ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ باستاعان ەلىمىزدىڭ دەلەگاتسياسى 29 ساۋىردە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شانحاي قالاسىنا كەلدى. كەشە مۇندا بيىلعى جىلعى حالىقارالىق دارەجەدەگى ەڭ ايتۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن شانحايداعى ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولىپ ءوتتى.
دۇنيەجۇزىلىك كورمە – بۇل ادامزاتتىڭ اقىل-ويى مەن شىعارماشىلىق شابىتىنىڭ شىرقاۋ ورتالىعى بولىپ تابىلادى. 1851 جىلى لوندوندا العاش رەت دۇنيەجۇزىلىك ونەركاسىپ كورمەسى وتكىزىلدى. سودان بەرگى وتكەن جىلدار ىشىندە بۇل حالىقارالىق باستاما الەمدەگى ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنولوگيالىق جانە مادەني جەتىستىكتەردى پاش ەتەتىن ورتالىققا اينالدى. سونىمەن بىرگە, دۇنيەجۇزىلىك كورمە تاريحي تاجىريبەلەردى تانىستىراتىن, يننوۆاتسيالىق يدەيالارمەن الماساتىن, الەم حالىقتارىنىڭ بولاشاققا دەگەن بىرلىگىن شىڭدايتىن تۇعىرلى ورىن بولىپ كەلەدى.
قحر 2010 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك كورمە ورتالىعى رەتىندەگى جەتىستىككە مەملەكەتتەگى سوڭعى جىلدارى جۇرگىزىلگەن ءتيىمدى رەفورمالاردىڭ, وسى ەلدەگى جىلدان جىلعا نىعايىپ كەلە جاتقان بۇكىل الەمگە اشىقتىق ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, وسىعان بايلانىستى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قولداۋى مەن سەنىمىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزدى. كەشە سالتاناتتى جاعدايدا “تاماشا قالا – تاماشا ءومىر” ۇرانىمەن اشىلىپ وتىرعان ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسى – ءححى عاسىرداعى قالا ءومىرىنىڭ بارلىق قۋاتى مەن جەتىستىكتەرىن پاش ەتكەن, سونداي-اق, الەم قالالارىنىڭ دامۋ كەلەشەگىن ايقىندايتىن ماڭىزدى شارا. ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا تامان جەر شارىنداعى ادامداردىڭ 55 پايىزى قالالىق تۇرعىندار بولىپ ەسەپتەلمەك. سوندىقتان قالا ءومىرىنىڭ بولاشاعى بۇكىل پلانەتا تۇرعىندارىن, دامۋ دەڭگەيىنە قاراماستان بارلىق مەملەكەتتەردى تولعاندىرىپ وتىرعان تاقىرىپ ەكەندىگى داۋسىز. ەندەشە, شانحايداعى ەكسپو-2010 كورمەسى سالتانات قۇراتىن 184 كۇن بويى بارلىق الەم نازارى اسپاناستى ەلىنە اۋاتىندىعى دا راس.
مىنە, سوندىقتان دا بولار قحر بيىلعى دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى ءوتكىزۋگە ەرەكشە شىعارماشىلىق ىزدەنىسپەن, بارىنشا دايىندىقپەن كەلگەن ەكەن. اقيقاتىندا اسپاناستى ەلى اۋقىمدى حالىقارالىق شارالاردى وتكىزۋدە الدىنا جان سالمايتىن سياقتى. “تاماشا قالا – تاماشا ءومىر” ۇرانىمەن ءوتىپ جاتقان ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسى قالانى كەسىپ وتەتىن حۋانپۋ وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋىندا, نانپۋ جانە لۋپۋ كوپىرلەرىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسىپتى. كورمەنىڭ جالپى اۋماعى 5,28 شارشى شاقىرىمدى الىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ەكسپو-2010 كورمەسىنىڭ 3,93 شارشى شاقىرىمى شانحاي قالاسىنىڭ پۋدۋن اۋدانىندا, 1,35 شارشى شاقىرىمى پۋسي اۋدانىندا قونىس تەپكەن. بۇل “تاماشا قالا – تاماشا ءومىر” ءدۇنيەجۇزىلىك كورمەسىندە الەمنىڭ 200 مەملەكەتىنىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ پاۆيلوندارى ورنالاسقان. كورمە اسپاناستى ەلىنىڭ كونە دە اتاقتى قالاسى شانحايدا ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 مامىرى مەن 31 قازانى كۇندەرى ارالىعىندا وتەتىن بولادى.
شانحايداعى ەكسپو-2010 ءدۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنە قاتىساتىن قازاقستان دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلگەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتى كەشە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو قابىلدادى. ەكىجاقتى كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار كورشىلەس ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە ىنتىماقتاستىق بايلانىستارىنا جوعارى باعا بەرىپ, الداعى ۋاقىتتاعى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىن تىلگە تيەك ەتتى. قحر باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ داعدارىستان كەيىنگى دامۋ قارقىنىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن, ەلباسىنىڭ ءتيىمدى رەفورمالارىنىڭ ارقاسىندا بيىلعى جىلدىڭ ءى توقساندا ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ودان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى شانحايداعى “حۋاۆەي” عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى كورپوراتسياسىندا بولىپ, الەمگە تانىلعان ورتالىقتىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, باسشىلارىمەن پىكىر الماستى.
وسى كۇنى كەشكىسىن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەلەگاتسياسى ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. ءتورتكۇل دۇنيەنىڭ نازارىن اۋدارعان كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى اسپاناستى ەلىنە ءتان وتشاشۋلارمەن ءورنەكتەلىپ, ۇلان-اسىر مەرەكەلىك شارالارعا ۇلاستى. ەكى ساعاتقا سوزىلعان اشىلۋ سالتاناتىندا دۇنيەجۇزىلىك كورمەگە قاتىسۋشى الەم قالالارىنىڭ وزىق جەتىستىكتەرى دە بار قىرىنان كورىنىس بەردى.
ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنەن كەيىن “شانحاي دەكلاراتسياسى” قابىلداناتىن بولادى. قىتاي ەلى وسى كورمەنىڭ جۇمىسى بارىسىندا اتقارىلعان شارالاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كورمەلەر تاريحىندا بەتبۇرىس كەزەڭ بولاتىندىعىنا ەرەكشە ءۇمىت ارتادى. “شانحاي دەكلاراتسياسى” ارقىلى اسپاناستى ەلى وسى كورمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىق تاجىريبەسىن جيناقتاپ, الەم قالالارىنىڭ دامۋ تاريحىندا جاھان جۇرتشىلىعىنا تەڭدەسى جوق رۋحاني بايلىق قالدىرماق. سوندىقتان دا قحر “تاماشا قالا – تاماشا ءومىر” ۇرانىمەن ءوتىپ جاتقان شانحايداعى ەكسپو-2010 كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا دا, ۇيىمداستىرىلىپ, وتكىزىلۋىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك كورمەنىڭ رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەي باستاعان العاشقى كۇنىندە-اق وتكىزىلگەن اۋقىمدى شارالاردان وسىنى ايقىن اڭعارۋعا بولادى.
كەشە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ دۇنيەجۇزىلىك كورمەدەگى قازاقستان پاۆيلونىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنالعان شارالارعا قاتىستى. “تاماشا قالا – تاماشا ءومىر” ۇرانىمەن ءوتىپ جاتقان كورمەدەگى قازاقستان پاۆيلونىنىڭ تاقىرىبى – “استانا – ەۋرازيا جۇرەگىندە”. ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى بولاشاق قالاسىنىڭ مودەلدەرى مەن تۇجىرىمدامالىق شەشىمدەرىن ۇسىنۋ بولسا, “استانا – ەۋرازيا جۇرەگىندە” اتتى قازاقستان پاۆيلونىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەڭ جاس جانە عارىشتىق قاداممەن دامىعان الەمدەگى ەلوردالاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن استانا قالاسىنىڭ تاجىريبەسى ارقىلى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, استانانىڭ اۆتورى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارا باسشىلىعىمەن دامىپ كەلە جاتقان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن تورتكۇل دۇنيەگە تانىتۋ بولىپ وتىر. قازاقستان پاۆيلونىنىڭ اشىلۋىنان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەرىپ, دۇنيەجۇزىلىك كورمەدەگى قازاقستان پاۆيلونىنىڭ اشىلۋ ماڭىزىنا توقتالدى.
بۇدان بۇرىن ەلىمىز 2005 جانە 2008 جىلدارى وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كورمەلەرگە قاتىسقاندا, پاۆيلونداردى جالعا العان بولاتىن. شانحايداعى ەكسپو-2010 كورمەسىندە العاش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى كورمەگە اكەلگەن جەتىستىكتەرىن پاش ەتەتىن پاۆيلوندى ىرگەتاسىنان باستاپ ءوز كۇشىمەن سالىپ شىققان. قازاقستان پاۆيلونىنىڭ الىپ جاتقان اۋماعى دا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق. ول – 1000 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر. قازاقستان پاۆيلونىنىڭ ءدال ورتاسىندا ەل بولاشاعىنىڭ سيمۆولى استاناداعى “بايتەرەك” مونۋمەنتىنىڭ جارقىراعان بيىك ماكەتى ورنالاستىرىلعان. ول اتشاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان قازاقستان پاۆيلونىنىڭ تۇپقازىعى ىسپەتتى. ءبىزدىڭ كورمەدەگى پاۆيلونىمىز ەكسپو-2010 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنىڭ بەدەلدى ايماقتارىنىڭ ءبىرى “ا” سەكتورىنا ورنالاسىپتى. ءبىزدىڭ پاۆيلوننىڭ قوس قاناتىندا وڭتۇستىك كورەيا جانە جاپونيا مەملەكەتتەرىنىڭ پاۆيلوندارى قونىس تەپكەن. ۇكىمەت باسشىسى جاپونيا, رەسەي جانە قحر-دىڭ پاۆيلوندارىن ارالاپ كوردى.
دۇنيە ءجۇزى قالالارىنىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاق دامۋىنىڭ جەتىستىكتەرىن پاش ەتكەن ەكسپو-2010 كورمەسى بارلىق الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان. وسى ءبىر جاھاندىق وقيعادا قازاقستاننىڭ كورمەدەگى پاۆيلونىنىڭ جۇرتشىلىققا تيگىزگەن اسەرى ەرەكشە بولدى. دۇنيەجۇزىلىك كورمەدەگى ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن قازاقستان پاۆيلونىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى تۋرالى الداعى ماقالامىزدا تولىعىراق باياندايتىن بولامىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى – شانحايدان.