19 تامىز – دۇنيەجۇزىلىك فوتوگرافيا كۇنى. 2009 جىلى اۋستراليالىق كورسكە ارا ەسىمدى فوتوگرافتىڭ باستاماسىمەن بەكىتىلگەن ەكەن. ونىڭ نەگىزىندە 1839 جىلدىڭ 19 تامىزىندا فرانتسۋز ونەرتاپقىشى جاك لۋي داگەردىڭ فوتوسۋرەتتى الۋدىڭ ەرەكشە ءتاسىلىن ويلاپ تابۋى جاتىر. مۇنى 1940 جىلى الەكساندر ۋولكوت جەتىلدىرە تۇسكەن.
ءدال وسى 1840 جىلى قازاق دالاسىندا العاشقى ساپالى فوتوسۋرەتتەردىڭ ءبىرى ءتۇسىرىلدى. ول – بوكەي ورداسىنىڭ سوڭعى حانى, جيھانگەر – جاڭگىر حاننىڭ ايەلى فاتيمامەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتى. جاڭگىر حاننىڭ ءۇش ايەلى بولعانى تاريحتان ءمالىم: ءجۇزىم حانىم, فاتيما حانىم, ساليحا حانىم. وسى ءۇش حانىمنىڭ اراسىندا حاننىڭ كوڭىلى فاتيماعا ەرەكشە قۇلاعان دەسەدى. ونىڭ سەبەبى, رەسەيدىڭ تۇڭعىش ءمۋفتيى مۇحامەدجان حۇسايىنوۆتىڭ قىزى – سۇلۋ دا زيالى, مۇسىلمانشا حاتقا جۇيرىك, ەۋروپاشا ءبىلىم العان, ءوز زامانىنىڭ وزىق تاربيە العان ايەلدەرىنىڭ ءبىرى فاتيمانىڭ ەرەكشە اقىلىندا بولۋى دا مۇمكىن. حانعا جەتى بالا تاۋىپ بەرگەن فاتيمانى ەل دە فاتيما توتاش دەپ بەكەرگە اسپەتتەپ, الپەشتەمەسە كەرەك. فاتيما توتاش جاڭگىردىڭ قاي شارۋاسىندا دا اقىلىن سالعان, كەڭەسىن بەرگەن جار بولعانىن اڭعارامىز.
1840 جىلى جاڭگىر بوكەي ۇلى ءۇشىن قات-قابات شارۋاعا تولى, قاۋىرت ءارى ەرەكشە جىل بولعانعا ۇقسايدى. وسى جىلى جارى فاتيما سىرقاتتانىپ, ەمدەلۋ ءۇشىن ەكەۋى پياتيگورسك قالاسىنا بارىپ, پۋشكين مەن لەرمونتوۆ تۇسكەن الەكساندرا مەرليننىڭ ۇيىنە توقتايدى. كەيىن فاتيما مەن الەكساندرا حات جازىسىپ تۇرعانى تۋرالى دەرەكتەر بار. ءدال سول جىلى جاڭگىر حان ورىنبور اسكەري گۋبەرناتورى گ.ا.پەروۆسكيدىڭ نۇسقاۋىمەن گەنەرال-مايور شەنىن الادى.
1840 جىلى تۇسىرىلگەن جاڭگىر مەن فاتيمانىڭ فوتوسۋرەتىنە زەر سالىپ قاراساق, فاتيما حانىمنىڭ اياعى اۋىر ەكەنىن بايقايمىز. انانىڭ التىن قۇرساعىندا – قازاقتان شىققان تۇڭعىش كاۆالەريا گەنەرالى, كنياز اتاعىن العان عۇبايدوللا جاڭگىر ۇلى جاتىر. عۇبايدوللا 1840 جىلى ومىرگە كەلدى. كەي دەرەكتەردە 6 مامىر, تاعى بىرىندە 19 مامىر دەپ كورسەتىلىپ ءجۇر. دەمەك, بۇل سۋرەت وسى جىلدىڭ كوكتەمىندە تۇسىرىلگەن بولىپ شىعادى.