توكيو. جاپونيا ۇكىمەتى 8 شىلدەدە كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ كەسىرىنەن توكيو قالاسىندا 22 تامىزعا دەيىن توتەنشە جاعداي جاريالادى. دەمەك, توكيو وليمپيا ويىندارىنا (23 شىلدە – 8 تامىز ارالىعى) قاتاڭ شەكتەۋلەر قويىلىپ, كورەرمەندەر ءدۇبىرلى ءىس-شارالاردى تىكەلەي كورە المايدى.
دەگەنمەن بۇل شەكتەۋلەر جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى يوسيحيدە سۋگانىڭ كوڭىلىنەن شىققان جوق. ول وليمپيادانى جاپون حالقىنىڭ 2011 جىلعى جەر سىلكىنىسى مەن فۋكۋسيماداعى يادرولىق اپاتتان كەيىن تۋىنداعان قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ قابىلەتىنىڭ سيمۆولى رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقان-دى. ەندى توكيوداعى بىردە-ءبىر سايىستا نەمەسە باسەكەدە كورەرمەننىڭ شۋلى داۋىسى ەستىلمەيدى. توكيوداعى مەرەكەلىك كوڭىل كۇي تەز بۇزىلىپ, سونداي-اق جەرگىلىكتى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە ءۇمىت وتى دا سونە باستاعانداي.
راس, جاپونياداعى توتەنشە جاعداي كەيىنگى 16 ايدا كوپتەگەن باتىس ەلىندە ەنگىزىلگەن لوكداۋننان گورى الدەقايدا جەڭىل. مەيرامحانالار مەن ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ جۇمىس ۋاقىتىنا قويىلعان شەكتەۋلەردى ايتپاساق, ادامدار ادەتتەگىدەي ساۋدا جاساپ, تاماقتانۋىن قالىپتى كۇيدە جالعاستىرىپ ءجۇر. بىراق توكيودا 2020 جىلعى ساۋىردەن باستاپ پاندەمياعا بايلانىستى ءتورتىنشى مارتە توتەنشە جاعداي جاريالاندى. سوڭعىسىندا مەيرامحانالاردا الكوگولدىك ىشىمدىكتەر ساتۋعا تىيىم سالىندى. ويتكەنى ماسكاسىز قاتتى سويلەسۋ Covid-19 ۆيرۋسىنىڭ تارالۋىنا جول اشادى.
سۋگا ۇكىمەتى تۇرعىنداردان توتەنشە جاعداي كەزىندە قاجەتسىز ساياحاتتاردان اۋلاق بولىپ, ۇيدە جۇمىس ىستەۋدى وتىنگەنىمەن, بۇل كەڭەس 2020 جىلدىڭ ءساۋىر-مامىر ايلارىندا ەنگىزىلگەن ءبىرىنشى توتەنشە جاعداي كەزىندە عانا تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سودان بەرى ۇكىمەت ءارتۇرلى تاسىلدەردى قولدانىپ كوردى. ماسەلەن, بىلتىر كۇزدە تۋريزم يندۋسترياسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن سۋبسيديا ۇسىنا وتىرىپ, ادامداردى ساياحاتتاۋعا شاقىردى. 2020 جىلدىڭ اياعىنا تامان ينفەكتسيا جۇقتىرعانداردىڭ كوبەيۋىنەن كەيىن, 8 قاڭتاردان 21 ناۋرىزعا دەيىن ەكىنشى توتەنشە جاعداي ەنگىزىلدى. كوپ ۇزاماي 25 ساۋىردەن 20 ماۋسىمعا دەيىن ءۇشىنشى توتەنشە جاعداي جاريالاندى.
مۇنداي قىسقا مەرزىمدى توتەنشە جاعدايلار ەرىكسىزدىكتى نەمەسە وتكەننەن ساباق الا الماۋدى كورسەتەدى. وسىلايشا, جاپونيالىقتاردىڭ باسىنان وتكەن وقيعانىڭ 2020 جىلدىڭ كوكتەمىندە ينفەكتسيا تارالۋى بويىنشا عالامدىق ەپيتسەنتر رەتىندە سانالعان نيۋ-يوركتەگى احۋالدان ايتارلىقتاي ايىرماشىلىعى بار. جارتىلاي شەكتەۋ شارالارىن ۇزارتقاننان كەيىن قالا بيىل مۇقياتتى تۇردە بىرتىندەپ قايتا اشىلدى.
جاپون قوعامى ۇكىمەتتى ينفەكتسيانى بولجاپ, ونى باقىلاي الماعانى ءۇشىن بارعان سايىن سىناي تۇسكەنى تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس. ەلدە ۆاكتسينا سالۋدىڭ باياۋ جۇرۋىنە دە نارازىلىق ارتىپ كەلەدى. سىناعاندار دۇرىس ايتادى. جاپونياداعى ۆاكتسينالاۋ دەڭگەيى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىنەن ارتتا قالعان. 11 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا جاپونيادا ءار 100 ادامعا 48 دوزا ەكپە سالىندى. ال بۇل كورسەتكىش فرانتسيادا – 88, گەرمانيادا – 98, اقش-تا – 100, ۇلىبريتانيادا 119-عا تەڭ. قازىرگى تاڭدا تەلەۆيدەنيە مەن YouTube نيۋ-يوركتەگى جانە باسقا قالالارداعى احۋال تۇزەلىپ, ماسكاسىز قالىپتى ومىرگە ورالىپ جاتقانىن كورسەتۋى كوپتەگەن جاپوننىڭ قىزعانىشىن تۋدىرادى.
بىراق جاپون قوعامى بۇكىل وليمپيادا, پاراليمپيادا ويىندارىن وتكىزبەۋدى تالاپ ەتۋشىلەر مەن الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتاڭ شەكتەۋلەر قويۋعا قارسىلىق بىلدىرگەندەر (اسىرەسە, مەيرامحانا بيزنەسىندە) بولىپ ەكىگە ءبولىندى. ۇكىمەت ەكى تاراپتى دا بىردەن قاناعاتتاندىرا المايتىنى انىق. سوندىقتان ويىنداردى كورەرمەنسىز وتكىزىپ, ورتا جولدى تاڭدادى.
ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, جالپى تۇتىنۋ بيىل توكيوداعى ەپيدەميالىق احۋالدىڭ مەزگىل-مەزگىل ناشارلاۋى مەن ەنگىزىلگەن كارانتيندىك شارالار سالدارىنان باسەڭدەدى. بيىلعى ءساۋىر-ماۋسىم ايلارىندا Nikkei 225 يندەكسى باسقا الدىڭعى قاتارلى ەكونوميكالىق يندەكسكە قاراعاندا ناشار كورسەتكىشتى كورسەتتى. ءالسىز ەكونوميكا ءاردايىم باسقارۋشى پارتياعا ساياسي زيان تيگىزەتىنىن ەسكەرگەن سۋگا شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتىپ, قالپىنا كەلتىرۋگە مول كۇش سالۋعا ءماجبۇر.
ەكونوميكالىق ءىس-شارالاردىڭ بارلىق ءتۇرىن قالپىنا كەلتىرىپ, وليمپيا ويىندارىنىڭ مەرەكەلىك ءىس-شارا اسەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۆيرۋس جۇقتىرۋ كورسەتكىشى تومەن دەڭگەيدە بولۋى كەرەك ەدى. مۇنىڭ جالعىز جولى – ۆاكتسينالاردى نيۋ-يوركتەگى سەكىلدى ەرتە جانە تەز تاراتۋ. ساتىپ الۋ جەدەلدەتىلىپ جاتسا دا, جاپونيا ۆاكتسينالارمەن قامتاماسىز ەتۋدى كەشىكتىردى. جاپون بيلىگى ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن مودەرنا كومپانياسىنان الۋعا ءتيىس 40 ميلليون دوزانىڭ 13,7 ميلليون دوزاسىن عانا العانى انىقتالدى.
وسى جازداعى احۋالدىڭ قالاي وربيتىنىنە قاراماستان, سۋگا قىركۇيەك ايىندا پارتيا باسشىسىن سايلاۋعا تۇسەدى. سودان كەيىن قازان ايىندا تولىق مەرزىمى اياقتالعان سوڭ جالپى سايلاۋ كۇتىپ تۇر. وليمپيا ويىندارى اياقتالعان بويدا جاپونيانىڭ ساياسي ويىندارى باستالادى.
تاكاتوسي يتو,
جاپونيانىڭ بۇرىنعى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى, كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق جانە قوعاممەن بايلانىس مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى, توكيوداعى ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى ساياساتتانۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا پروفەسسورى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org