ءومىرى ونەرمەن ورنەكتەلگەن

سول ەلۋ جىلدىقتى ارنايى حالىقارالىق فەستيۆالمەن وتكىزەمىز دەگەن جوسپارىمىز مىنا دۇنيەجۇزىلىك ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسپاعانى وكىنىشتى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ قايتالانباس مادەني وشاعى, مىڭجىلدىق الماتى شاھارىنىڭ وسىناۋ كورنەكتى ونەر ورداسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, عاجايىپ مانەج الەمىنىڭ پايدا بولۋىنا, كاسىبي تسيرك ۇجىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقان, سانالى عۇمىرىن سارپ ەتكەن ونەر مارقاسقالارى مەن ەل تۇلعالارىن كەلەر ۇرپاق ۇمىتپاۋى ءتيىس.

سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەلىمىزدەگى تۇڭعىش قازاق مەملەكەتتىك تسيرك ۇجى­مىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا بەلسەندى ات­­­سا­لىسقان, ۇلتىن شىن سۇيگەن, ونە­رىن ۇلىق­تاعان جايساڭ – قازاق­ستان­نىڭ حا­لىق ءارتىسى, قازاق قىزدارى­نىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش كوركەمسوز شە­بەرى, ۇلاعاتتى ۇستاز گۇلجيحان عا­ليە­­ۆا­نىڭ تۋعانىنا 2017 جىلى 100 جىل تولدى. قازاق مەملەكەتتىك تسيركى سول جىلى ءساۋىر ايىندا 100 جىل­دىق مەرەيتويعا تارتۋ رەتىندە مانەج ونە­رىنىڭ مۇراسىن, وتاندىق تسيرك كوري­فەي­لەرىنىڭ جادىگەرلەرىن, وتكەننەن سىر شەرتەتىن ەستەلىكتەرىن جيناقتاپ, ەلى­مىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان تۇڭعىش ەكس­پوزيتسيالىق مۇراجايدى اشىپ, گۇل­جيھان قاليقىزىنا ارنايى جەكە كور­مە ۇيىمداستىردى. كورمەدە ونىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جايلى دەرەكتەر, ءار كەز­دەگى فوتوسۋرەتتەرى توپتاستىرىلدى. بۇل مۇ­راجايدىڭ اشىلۋىنا ونەردەگى گۇلجي­ھان عاليەۆانىڭ كوزىن كورگەن اقسا­قال­دار مەن زيالى قاۋىم, ۇزاق جىلدار بويى قازاقستاننىڭ مادە­نيەت ءمينيسترى بولعان جەكسەنبەك ەركىن­بەك ۇلى اعامىز قاتىستى.

زامان تالابىنا ساي كاسىبي تسيرك ونە­رىنىڭ ومىرگە كەلۋىنە ۇيىتقى بولعان گۇلجيھان عاليەۆانىڭ يدەياسى مەن كۇش-جىگەرى ارقاسىندا سول كەزدەگى قازكسر وك-ءنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جانە مادەنيەت ءمينيسترى ءىلياس وماروۆتىڭ پارمەنىمەن الماتى قالاسىندا قازاق مەملەكەتتىك تسيرك عيماراتىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. كاسىبي تسيرك ۇجىمىن قۇرۋ جولىندا گۇلجيھان عا­ليەۆا وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى. وسى رەتتە ايتا كەتۋ كەرەك, سول كەزدەرى ما­دە­نيەت سالاسىنىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ارا­سىنداعى قازاق ونەرىن وركەندەتۋدەگى بىر­لىك پەن ۇيىمشىلدىقتىڭ باستاۋىن­دا اتادان بالاعا قانمەن دارىعان تەك­تىلىك جاتىر. ويتكەنى دىنمۇحامەد قو­ناەۆ­تىڭ اكەسى احمەت پەن گۇلجيحان عا­ليەۆانىڭ اكەسى عالي, بي پاديشاسى شارا جيەنقۇلوۆانىڭ اكەسى بايمولدا ءبىر-بىرىمەن ءوزارا ارالاس-قۇرالاس بولعان, سىي­لاسىپ وتكەن. بالا كەزدەن اكەلەرى دوس بولىپ ءارى بىرگە ويناپ وسكەن بالالار, كە­يىننەن ۇلتىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرىنە اينالعان گۇلجيحان, شارا, ديماش تا ادە­مى دوستىق, ىزگى سىيلاستىقتى ءومىر بويى ارقاۋ ەتىپ, حالىقتىڭ ونەرى مەن ما­دە­نيەتىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. سول كەز­دەگى ورتالىق كوميتەتتىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بالا كۇنگى شى­نايى دوستىق پەن ۇلتتىق ونەرگە دەگەن ورتاق جاناشىر كوزقاراس سول كەزدەرى قازاق ونەرىنىڭ جارقىن كوكجيەگىنە, «التىن داۋىرىنە» داڭعىل جول اشتى.

1917 جىلى 11 قاراشادا دۇنيەگە كەلگەن گۇلجيھان عاليەۆا جەتىسۋ وڭى­رىنە اتى ايگىلى قالي ورداباەۆ دەگەن باي­دىڭ جالعىز قىزى ەدى. سۇڭعىلا, كە­مەل ويلى اكەسى جالعىز قىزىنا شەتەل­دەن مۇعالىم الدىرتىپ ەۋروپاشا وقىتىپ, ساۋات اشتىرادى. جاستايىنان ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ۋىزىنا جارىپ, ەۋروپا مادەنيەتىنىڭ قاينارلارىنا قانىپ وسكەن گۇلجيھان مەن ونەرپاز شاكىرت­تەرى كەيىننەن ماسكەۋدىڭ مەنمىن دەگەن ونەر تارلاندارى مەن مايتالماندارىن مويىنداتقان فەنومەنگە اينالدى. تاۋ تۇلعالى قالي ورداباەۆ كەدەي-كەپشىك, جوق-جىتىككە ءاردايىم قولۇشىن بەرەتىن راقىمشىل عازيز جان بولعان ەدى. ءوز زامانىنىڭ اتىمتاي جومارتى اتانعان قالي بايدىڭ قارجىسىنا الماتىدا ەڭ العاش كۇمبەزدى مەشىت بوي كوتەردى, اعاشتان جەر ۇيلەر سالىندى. قازىرگى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ەسكى عيماراتى تۇرعىزىلدى, باۋم باعىنىڭ كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى, ورتالىق دەمالىس ساياباعىنىڭ ىرگەسى قالاندى, سول ماڭنان ونىڭ قولىمەن اققۋلارى قيقۋلاعان ايدىن-شالقار كول جاسالعان. جۇرت اۋزىندا قالي بايدىڭ سوعىس جىلدارى مايدانعا شىنجىر تابان تانكتەر ساتىپ الۋعا 1000 رۋبل اقشا جىبەرگەنى تۋرالى دا ايتىلىپ ءجۇر.

الايدا قازاق جۇرتىنىڭ يگى جاقسى­لارىن جالماعان زوبالاڭ جىلدار قالي بايدىڭ اۋلەتىن اينالىپ وتپەدى. قار­شاداي قىز گۇلجيھان لەنينگرادتا زاڭ ينس­تيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە اكەسى قالي مەن اعاسى رامازانعا «حالىق جاۋى» دەپ ناقاقتان ناقاق جالا جابىلىپ, ايدالىپ كەتە باردى. گۇلجيھاننىڭ اعاسى رامازان كەزىندە ورمان شارۋاشىلىعى ءمينيسترى, نارىنقول اۋدانىنىڭ باسشىسى بولعان ەدى. اكەسى مەن اعاسى ايدا­لىپ كەتكەن سوڭ وقۋدان شىعىپ قالعان گۇلجيھانعا ماسكەۋدە اعاسىنىڭ اينىماس دوسى بولعان تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ كوپ كومەگى تيەدى. ونىڭ اقىل-كەڭەسى­مەن, جول سىلتەۋىمەن تەگىن وزگەرتىپ, كسرو اس­تا­ناسىنداعى گيتيس جانىنداعى تەاتر ستۋدياسىنا وقۋعا تۇسەدى. ءيا, تەكتى اۋلەتتىڭ اقتاماق قارلىعاشى قارا بۇلت­تاي تونگەن تاعدىردىڭ اۋىر سىنىنا مو­يىمادى, قاناتىن جازىپ, قياعا سامعاي بەردى. 1938 جىلى وقۋىن ويداعىداي ءتامامداپ, قازاق قىزدارى اراسىنان ماس­كەۋدەگى گيتيس-ءتى بىتىرگەن تۇڭعىش كور­كەمسوز وقۋدىڭ كاسىبي مامانى اتانادى. جاس مامان الدىمەن تاشكەنتتە ءبىر-ەكى جىل جۇمىس ىستەپ, كەيىن الماتىداعى قازاق دراما تەاترىندا اكتريسا بولىپ قىزمەت ىستەيدى. 1941-1946 جىلدارى سو­عىس كەزىندە ماسكەۋدەن الماتىعا كوش­كەن ورتالىق بىرىككەن كينوستۋديادا اك­تەرلەر ءبولىمىن باسقاردى, 1946-1965 جىل­دارى قازاقتىڭ جامبىل اتىنداعى في­لار­مونياسىندا كونفەرانسە بولىپ, جامبىل جاباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ شىعارمالارىن شەبەر ورىندادى, قازاق راديوسىنىڭ بالالارعا ارنالعان باعدارلاماسىندا اڭىز-اڭگىمە, ەرتەگىلەر وقىپ, اۋەزدى داۋىسىمەن بۇل­دىرشىندەردىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى.

ءدال وسى كۇردەلى كەزەڭ گۇلجيھان قا­ل­ي­قىزىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىس­تە­رى­نە سەرپىن بەرىپ, ۇلتتىق ونەر جولىندا­عى تىنىمسىز كۇرەسكەرلىك, كوشباسشى­لىق دارا قاسيەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا العى­شارت جاسادى.

50-60 جىلدارى كەڭەستىك سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان قازاقتىڭ قارا دومبىراسىنىڭ كۇمبىرى جوعالىپ, ۇلتتىق ءداستۇرىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ كومەسكىلەنىپ, ۇلتتىق سانانىڭ ماڭگۇرتتەنىپ بارا جات­قانى تەكتى اۋلەتتىڭ جاۋقازىن گ ۇلى – گۇلجيھاندى ءبىر ورىندا وتىرعىزبادى, كۇنى-ءتۇنى قازاق ونەرىنىڭ وزەگىن ساقتاپ قالۋدى ويلادى, الاش جۇرتىن ۇلتتىق اۋەنگە ۇيىتاتىن, ءتول ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن ۇلى ارمان جولىندا ايانباۋعا كى­رىسىپ كەتتى. كەڭەستىك رەجىمنىڭ قاھا­رىنان قايمىقپاستان ۇلتتىق نامىستىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ, وگەيدىڭ كۇيىن كەشكەن قازاق ونەرىن تارىداي شاشىراپ جۇرگەن ناعىز دارىن يەلەرىن ءبىر ار­ناعا توپتاستىرعاندا عانا كاسىبي نەگىز­دە دامىتۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندى, وسى جولدا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتتى. قا­زاق دالاسىن شارلاپ, ۇمىت قالعان ونەر­دىڭ ءىنجۋ-مارجانىن تىرنەكتەپ جينادى. ءدۇبارالانىپ بارا جاتقان قازاق ءتىلىنىڭ جايى دا گۇلجيھاندى بەيجاي قالدىرمادى, «كوركەم ءسوز» دەگەن ءبولىم اشىپ, «كوركەم سويلەۋدىڭ تەحنيكاسى» اتتى ءپاندى ەنگىزدى, سونىڭ ناتيجەسىندە كوركەم ءسوزدىڭ كورىگى قىزا ءتۇستى, قوڭىر ءۇندى قازاق ءتىلى, اسەم قازاق اۋەنى بيىك مىن­بەرلەر مەن مارتەبەلى ساحنالاردىڭ تو­رىنەن ورىن الدى.

گۇلجيھان عاليەۆا – كەڭەستىك ورتاق مادەنيەتتىڭ اساۋ تولقىنىندا قازاق ونەرىنىڭ اقجەلكەنىن اداستىرماي, باتىل سەنىممەن تۋرا جولعا باستادى. ونىڭ جۇزدەگەن شاكىرتى قازاقتىڭ كور­كەم ءسوزىن بەزبەندەدى, تۇنىق ءتىلىن ۇش­تادى, الەمنىڭ ايتۋلى ساحناسىندا قازا­قى اۋەزدى اۋەلەتتى, مىڭ بۇرالعان بيى­مەن ءتانتى ەتتى, ۇلتتىق ونەردىڭ سان كور­مەسىن قايتا جاڭعىرتتى, قىزعالداق قىز­دارىمىزدىڭ ورنەكتى ونەرىن, ءبورى تەكتى جىگىتتەردىڭ وتتى جىگەرىن شىڭداپ, كۇللى الەمگە قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ءدۇر جاۋ­ھارلارىن, كەمەل قۇدىرەتىن پاش ەتتى.

ىلكى زاماننان ميراس بولعان ساف ونەردىڭ ۇزىگىن, ءتول مادەنيەتتىڭ سارقىتىن بۇگىنگە جەتكىزىپ, كەشەگى اقان سەرى, ءبىر­جان سال, ۇكىلى ىبىراي مەن مۇحيتتان قالعان ءداستۇرلى ءان-كۇيدىڭ مەكتەبىن اشىپ, كاسىبي تۇرعىدا دامۋىنا كول-كو­سىر ەڭبەك سىڭىرگەن گۇلجيھان عاليەۆا 1965 جىلى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ستۋدياسىنىڭ تۇساۋىن كەستى, قانشاما ونەر مۇزبالاقتارىنىڭ توماعاسىن سىپىرىپ, تالاي ءدۇلدۇل مەن بۇلبۇلداردىڭ باعىن اشتى.

ال 1969 جىلى گۇلجيھان عاليەۆا­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «گۇلدەر» – رەسپۋبلي­كالىق مەملەكەتتىك ەسترا­دالىق جاستار ءانسامبلى قۇرىلدى. 1976 جىلى گاۆانادا وتكەن دۇنيە جۇزىلىك جاستار فەستيۆالىندە توپ جارىپ, لاۋرەات اتاندى, الەمنىڭ ايگىلى ساحنالا­رىندا قازاقتىڭ ءان-بي ونەرىنىڭ قۇدى­رەتىن مويىنداتتى. قايىڭداي تەربەل­گەن قازاق قىزدارىنىڭ ونەرىن بۇكىل الەم تانىدى. قازاقتىڭ كۇمىس تاڭداي ءانشى, مىڭ بۇرالعان قاراكوز ارۋلارىنىڭ ايتۇ­مارىنداي بولعان «گۇلدەر» ءانسامبلى ەشكىمگە ۇقسامايتىن, وزگەلەرگە ۇل­تى­مىزدىڭ ءان-بي ونەرىن پاش ەتكەن شوقتىعى بيىك, باعى مەن بابى كەلىس­كەن جۇلدىزدى ۇجىم بولدى. قازاق ەسترا­دا­سىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى, حا­لىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن حالىق ارتىستەرى سارا تىنىشتىعۇلوۆا, روزا رىمباەۆا, ناعيما ەسقاليەۆا, قانات جانە ايتكۇل قۇدايبەرگەنوۆتەر, مەڭتاي وتەپبەرگەنوۆ, باقتيار تاي­لاقباەۆ, سەمبەك جۇماعاليەۆ, ايجان نۇرماعامبەتوۆا, باقىت شاداەۆالار «گۇلدەر» انسامبلىنەن تۇلەپ ۇشىپ, ونەر­دىڭ كوگىنە قانات قاقتى. سوناۋ 60-70 جىلدار قازاقتىڭ ءان-بي, تسيرك ونەرىنىڭ «التىن عاسىرى» دەسەك, بۇعان بۇكىل ءومىرى مەن قاجىرلى ەڭبەگىن ارناعان گۇلجيھان عاليەۆا سىندى شەبەر ۇيىمداستىرۋ­شى مەنەدجەر, جاناشىر جانداردىڭ زور ۇلەس قوسقانىن بۇگىنگى ۇرپاق ۇمىتپاۋى ءتيىس.

قازاق ونەرىنىڭ قارا قازانىن قاي­ناتقان گۇلجيھان عاليەۆا 1968-1970 جىلدارى كاسىبي وتاندىق تسيرك ونەرى مايتالماندارىنىڭ جارقىن شو­عى­رىن, جاڭا تۇرپاتتاعى تولقىنىن قا­لىپ­تاستىرا ءبىلدى. ول بولاشاق تسيرك ونەرپازدارىن ماسكەۋ, ساراتوۆ قالا­لارىنا دايىندىققا اتتاندىردى, ءتىپ­تى كەيبىر جاستاردى ءوز اقشاسىمەن وقىت­تى, ءتالىم-تاربيە بەردى. ماسكەۋدەگى ۆلا­­ديمير جىلقى زاۋىتىنان 15 ساي­­گ ۇلىكتى ءوزى مىنگەن پويىزعا تيەپ اكەل­­دى. ماسكەۋدەن التىنعا دا ايىرباس­تا­مايتىن ناعىز تسيرك ءۇشىن جارالعان تۇل­­پارلاردى اكەلۋ دەگەن ەرلىكپەن پارا-پار ءىس ەدى. ودان قالا بەردى جامبىل وب­لىسىنداعى لۋگوۆوي جىلقى زاۋىتى­نان دا اۋىزدىعىمەن الىسقان اساۋ ار­عىماقتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن 40 مىڭ رۋبل بولگىزدى. بۇل سول كەز ءۇشىن قىرۋار اقشا ەدى.

وسىلايشا, 1970 جىلى قازاق مەم­لە­­كەتتىك تسيركىنىڭ كاسىبي ۇلتتىق ونەر ۇجى­مى قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى گۇل­جيھان عاليەۆانىڭ جەتەكشىلىگى­مەن ۇيىم­داستىرىلدى. الماتى قالاسىندا­عى ەسترادالىق تسيرك ستۋدياسىنىڭ ال­عاشقى ارتىستەرى ءبىرىنشى قويىلىمىن رەسەيدىڭ ساراتوۆ قالاسىنداعى تسيرك مانەجىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق «مەدەۋ» باعدارلاماسىمەن اشتى. 1970 جىلدىڭ 24 شىلدەسىندەگى وسى قويىلىم قازاق ۇلتتىق تسيرك ونەرىنىڭ تۋعان كۇنى رەتىندە تاريحتا قالدى. قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى رف-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گ.پەركۋن, ستسەناريىن جازعان يۋ.بلاگوۆ, كوركەم­دەپ بەزەندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ونەرگە ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر سۋرەتشى ا.فالكوۆسكي مەن ە.كيريك, مۋزىكاسىن كسرو حالىق ءارتىسى ن.تىلەنديەۆ, قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ل.حاميدي, ا.بوتباەۆ, م.موللەر جازدى. دايىندىق جاتتىعۋلارىن پەداگوگ-رەجيسەرلار, ۇستاز-جاتتىقتىرۋشىلار ۆ.رەۆياكين, گ.توقاەۆ, ا.سوكولوۆ, يۋ.كا­تسۋبا, ا.گۋتوۆسكيلار جاسادى. حو­رەو­گرافيا ساباعىن – ا.گاباەۆا مەن ا.بو­تسانوۆسكي, گريم ساباعىن – گ.دى­بوۆ جۇرگىزدى, اكروباتتاردى تاجىريبە­لى سپورت جاتتىقتىرۋشىسى گ.كورنەۆ دا­­يىندادى. قازاق تسيركىنىڭ العاشقى قۇ­­­را­­مىنىڭ نەگىزىن قالاعان ارتىستەر ال­ماتى رەسپۋبليكالىق ەسترادا تسيرك ستۋ­­دياسى مەن مەملەكەتتىك ەسترادا تسيرك ۋچي­ليششەسىنىڭ (گۋتسەي موسكۆا ق.) تۇ­لەكتەرى بولاتىن.

1970 جىلدىڭ تامىز ايىندا قا­زاق تسيرك ۇجىمىنىڭ العاشقى تۇساۋ­كەسەر قويىلىمى سپورت سارايىندا ءوتتى. سودان باستاپ قازاق مەملەكەتتىك تسير­كى­نىڭ ارتىستەرى كەڭەس وداعى بويىن­شا گاسترولدىك ساپارعا اتتانىپ, كورەر­مەندەر تاراپىنان ارقاشاندا جوعارى باعاعا يە بولدى. از ۋاقىت ارالىعىندا تالايدى تاڭداي قاقتىرعان تسيرك ۇجىمى 1972 جىلى ەرەكشە ارحيتەكتۋرامەن سالىنعان «كيىز ءۇي» عيماراتىنا كوشتى. تسيرك كەشەنىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرعان باس ساۋلەتشى ۆ.ز.كاتسەۆ, باس ينجەنەرى س.ب.ماتۆەەۆ ەدى. سول جىلدىڭ 10 ماۋ­سىمىندا اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, جاڭا تسيرك عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا الماتى تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن «عاجايىپتار جەرى» باعدارلاما­سى كورسەتىلدى. بۇل تاريحي قويىلىم قا­زاق تسيرك ونەرىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگى­زىن قالادى. باعدارلامانىڭ قويۋشى رە­جيسسەرى كسرو حالىق ءارتىسى ۆ.ۆ.گو­­لوۆكو بولدى. «عاجايىپتار جەرى» باع­دارلاماسى 1976 جىلى قۇرىلىپ 6 نوۆەللادان تۇراتىن, ۇلتتىق بوياۋىنا قانىق ەلىمىزدىڭ جەتىستىگىنە ارنالعان بولاتىن: «ەپوس», «جەردىڭ گ ۇلى», «دالا», «مەدەۋ», «بايقوڭىر» جانە «كەرۋەننىڭ ايالداۋى» اتتى قويىلىمداردىڭ ستسەناري­يىن اقىن و.سۇلەيمەنوۆ پەن و.لەۆيتس­كي بىرلەسىپ جازدى. «دالا قىزعالداق­تا­رى» تسيرك ءانسامبلىنىڭ العاشقى جەكە دا­ۋىس­تاعى ءانشىسى ن.ەسقاليەۆا بولدى. بۇكىل­وداقتىق تسيرك ونەرى بايقاۋىندا وسى باعدارلامامەن قازاق تسيركى I ورىندى جەڭىپ الدى. شىمىلدىعى اشىلعان كۇننەن باستاپ «جىلقىشىلار», «قىز قۋ», «ات ويىنى», «جەر ءجانناتى», «باي­قوڭىر», «اتامەكەن», «تۇيەلەر مەن ايۋلار» سىندى قويىلىمدار قويعان قازاق تسيركى كورەرمەن كوڭىلىنەن شىعا ءبىلدى.

1978 جانە 1982 جىلدارى بۇكىل­وداق­تىق تسيرك بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى. بۇكىلوداقتىق ۇلتتىق تسيرك ونەرى باي­قاۋلارىندا 10 جىل بويى كسرو-داعى تسيرك ۇجىمدارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇزدىك ۇجىم بولىپ تانىلعان. قازاق تسيركىنىڭ ارتىستەرى كەزىندە الەمنىڭ ەشبىر تسيركى قايتالاي الماعان «قوس اتتىڭ استىنان ءوتۋ» دەيتىن رەكوردتىق تريۋكتى جاساعانى جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا. مونتە كارلو سىندى الەمنىڭ ەڭ ايگىلى ارەناسىندا جۇلدىزى جارقىراپ جۇرگەن قازاق تسيركىنىڭ الدىندا قازاق ەلى عانا ەمەس, الەم باس يەتىن ەدى.

1980 جىلى تسيرك ونەرىنىڭ دامۋىنا قوسقان ەڭبەگى ءۇشىن قازاق تسيركىنە «قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇجىمى» اتاعى بەرىلدى. قازاق تسيركىنىڭ شىعارماشى­لىق ورلەۋى مەن زور جەتىستىكتەرىنە مادە­نيەت جاناشىرى گۇلجيھان عاليقىزى­نىڭ قوسقان ۇلەسى قوماقتى. بۇگىندە قازاق مەم­لەكەتتىك تسيركى ءارتۇرلى جانردا ءوز مەكتەبىن قالىپتاستىرعان كيەلى ونەر ورداسىنا اينالدى. ءتىپتى ونداعان جىل­دار بويى كورەرمەنگە جايماشۋاق كۇلكى سىيلاعان «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىنىڭ پايدا بولۋىنا دا گۇلجيھان اپامىزدىڭ سەبەپكەر بولعانىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى.

ساۋلەلى عۇمىر كەشىپ, ساۋلەتتى ونەر وشاقتارىنىڭ نەگىزىن سالعان, ۇلت ونە­رىنىڭ التىن بەسىگىن تەربەتكەن الىپ جۇ­رەك يەسى گۇلجيھان قاليقىزىنىڭ بو­يىن­داعى ەڭ اسىل قاسيەت – ءوز ۇلتىن, ءوز جۇر­تىنىڭ باي مادەنيەتىن شەكسىز سۇي­گەندىگى دەر ەدىك, ۇلتتىق ونەردى تاڭى­رىندەي قۇرمەتتەپ, جاڭا سارىنداعى جانر­لاردىڭ وركەندەۋىنە وراسان زور ەڭ­بەك سىڭىرگەن, ناعىز قامقورشىسى, شىن جانا­شىرى بولدى.

گۇلجيھان عاليەۆا – 1965 جىلى رەس­پۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ستۋدياسىن اشتى, وعان 20 جىلداي باسشىلىق ەتتى. 1969 جىلى اتى اڭىزعا اينالعان «گۇلدەر» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ەسترادالىق جاستار ءانسامبلىنىڭ ۋىعىن شانشىپ, شاڭىراعىن كوتەردى, 1970 جىلى تۇڭعىش قازاق تسيركىنىڭ ىرگەتاسىن قالادى. گۇلجيھان اپامىزدىڭ ءتول پەرزەنتىندەي بولعان وسى ءۇش ونەر ور­داسىنىڭ ارقايسىسى بۇگىندە قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن كيەلى قاراشاڭىراققا اينالدى. اينالدىرعان 5-6 جىل مەر­زىم ىشىندە وسىناۋ ونەر وشاقتارىن قۇرۋ گۇلجيھان قاليقىزىنىڭ ەرەن ەڭبە­گىنىڭ جەمىسى, تاعدىردىڭ سىيى, كۇللى قا­زاق­تىڭ باعى. ولاي بولسا, قازاق ونەرىن وركەندەتۋدى ومىرلىك پارىزى ەتكەن, ماڭ­داي تەرى سىڭگەن گۇلجيھان عاليەۆاعا قازاق ونەرى, ونىڭ ىشىندە قاراشاڭىراق قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ءاربىر كىرپىشى, ودان تۇلەپ ۇشقان, ءتالىم-تاربيەسىن كورگەن سايىپقىران شاكىرتتەرى قارىزدار دەپ سانايمىن.

سوندىقتان ۇلىلاردىڭ ەسىمىن ماڭ­گىلىك ەتۋ ماقساتىندا وزگە وركەنيەتتى ەلدەردىڭ يگى داستۇرىمەن (ماسەلەن, رەسەيدە نيكۋلين اتىنداعى ماسكەۋ تسيركى, ولەگ پوپوۆ اتىنداعى سامارا مەملەكەتتىك تسيركى, اعايىندى نيكيتيندەر اتىنداعى ساراتوۆ تسيركى, ب.ن.تەزيكوۆ اتىنداعى سيمفەروپول مەملەكەتتىك تسيركى, دۋروۆ اتىنداعى ۆورونەج مەملەكەتتىك تسيركى, ۆ.ي.فيلاتوۆ اتىنداعى ەكاتەرينبۋرگ تسيركى بار) قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنە گۇلجيھان عاليەۆانىڭ ەسىمىن بەرۋدى قانشا ۋاقىتتان بەرى ۇسىنىپ كەلەمىز. ويتكەنى ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى جاسامپاز تۇلعالارىمەن, ايتۋلى ەسىمدەرمەن اسقاقتاي بەرمەك. «ۇلتتىق سالت-داس­تۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادە­بيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس».

قورىتا ايتقاندا, 60-70 جىلدارداعى قازاق ونەرىنىڭ «التىن ءداۋىرىنىڭ», رۋحاني رەنەسسانسىنىڭ كوش باسىندا د.قوناەۆ, ءىلياس وماروۆتارمەن بىرگە گۇلجيھان عا­ليەۆا سىندى ۇلتىم دەپ سوققان تۇل­عالار تۇردى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. 2010 جىلى الماتى قالاسىنىڭ «وجەت» ىقشام اۋدانىنداعى ءبىر كوشەگە گۇلجيھان ەسىمى بەرىلدى, دەگەنمەن ۇلتىن سۇيگەن ۇلى جۇرەك يەسىنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىمىز تولىق وتەلگەن جوق. ماڭگىلىك ەل تۇعىرىن بيىكتەتەتەمىز دەسەك, قازاقتىڭ كاسىبي تسيرك ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاپ, قارا نارداي ورگە سۇيرەگەن گۇلجيھان عاليەۆانىڭ ەسىمى ەل جادىندا ماڭگى ساقتالۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. 

نۇرباقىت بوكەباەۆ,

قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەتتانۋشى