بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردى جامانداپ جۇرگەندەر دە, ماقتاۋىن اسىراتىندار دا جەتكىلىكتى. مەن ونىڭ ەكى جاعىندا دا ەمەسپىن. فەيسبۋكتى اقتاراتىنىم وتىرىك ەمەس.
كەشە سونى قاراپ وتىرسام, تالانتتى اقىن باقىتجان الديار ۇيىنە دوس-جاراندارىن شاقىرىپ, سولاردىڭ الدىندا قوڭىر دومبىراسىن كۇمبىرلەتىپ وتىر. تاعى دا اناۋ-مىناۋ ەمەس, تىڭداعاندا الپىس ەكى تامىرىڭدى شىمىرلاتىپ, تۇلا بويىڭنان مىڭ قۇمىرسقا جۇگىرىپ وتكەندەي بۇكىل دەنەڭدى ءدۇر سىلكىندىرەتىن, جۇرەككە شاپقان ىستىق قان بىردە جىلىپ, بىردە سۋىپ, تىڭدارماندى تۇڭعيىق تەرەڭگە تارتاتىن, نازى, مۇڭى, زارى ارالاس ارمانشىل ىزىڭدار كوڭىلدى الديلەيتىن, وكىنىشى مەن اھ ۇرعىزار ساعىنىشى مول-«سالتانات» كۇيىن شەرتىپ وتىر. ءيا, كادۋىلگى داۋلەسكەر كۇيشى تولەگەن مومبەكوۆتىڭ شىمىر شىعارمالارىنىڭ ءبىرى – «سالتانات» كۇيى. مويىنداڭىز, مويىنداماڭىز, تولەگەن اتامىزدىڭ وسى كۇيىن شەرتىپ, شىمشىپ, ساعالىق پەردەلەردى قۋالاي وتىرىپ شاناقتان ەركە دىبىستاردى بۇعالىققا قاراي ورلەتە, ورشەلەنە تارتاتىن كۇيشىلەر ەلىمىزدە ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا. ال باقىتجان باۋىرىمىز كۇيدى توكپەي-شاشپاي ءتۇپ ناقىشىندا, ەشبىر بوياۋىن بۇزباي, تىراۋلاتىپ, تالىقسىتىپ بۋساندىرىپ جەتكىزۋى ءتانتى ەتتى. تولەگەن كۇيشىمەن قايتا قاۋىشقانداي بولدىم. تالانتتىڭ اتى تالانت ەكەن عوي دەپ ءسۇيسىندىم. ولەڭنەن ولمەس ءورىم ءورىپ جۇرگەن ورەننىڭ تۇيسىك-تالعامىنىڭ تەرەڭدىگىنە تامساندىم.
وسى رەتتە, «سالتانات» كۇيىنىڭ ۇلكەن ساحناعا قالاي شىققانى جونىندەگى ءبىر اڭگىمە ەسىمە ءتۇستى. وسىدان وتىز جىلداي بۇرىن شاماسىندا سوزاق اۋدانى سىزعان اۋىلىنداعى تولەگەن مومبەكوۆتى ىزدەپ تانىمال تارلان كۇيشى سەكەن تۇرىسبەكوۆ, سۋرەتشى-ديزاينەر امانجول نايمانباەۆ, ابايتانۋشى جابال شويىنبەتوۆ ۇشەۋى جولعا شىعادى. بۇلار كەلگەن كەزدە ۇلى كۇيشى باكىدەي بۇكتەتىلىپ تەرىس قاراپ جاتىر ەكەن. تەرەزەگە تەلمىرىپ, قالىڭ ويدىڭ قۇرساۋىنا ءتۇسىپ كەتكەن كۇيشىنىڭ قانداي قايىقتا كەتىپ بارا جاتقانىن كىم ءبىلسىن, قوناقتارعا مىنا جاتىس ۇناي قويمايدى. بىراق ۇيگە ادامدار كەلگەنىن اياق تىسىرىنان بىلگەن كۇيشى ورنىنان اتىپ تۇرادى. كەلگەندەرگە جاعالاي قاراپ:
– ياپىراي, ءوز كوزىمە ءوزىم سەنە الار ەمەسپىن. قايدان عانا كەلىپ قالدىڭدار؟ تورلەتىڭدەر! – دەپ ۇلىق باسىن كىشىرەيتىپ, كەلگەندەردىڭ الدىندا قۇراق ۇشقاندا, مەيماندار ازداپ قىسىلعانداي كۇي كەشەدى.
«قوناق كەلسە, قۇت كەلەر» دەيتىن قازاق ەمەس پە, توكەڭ بالالارىنىڭ ءبىرىن دۇكەنگە, ەكىنشىسىن مال سويۋعا جۇمساپ, ابىگەرگە تۇسەدى دە قالادى. ۇيدە بويجەتكەن قىز بار ەكەن. ءۇي يەسى سوعان قاراپ:
– سالتانات, بۇگىن مەكتەبىڭە بارا الماسسىڭ. داستارقان قامىنا كىرىس, – دەيدى.
قوناقتار سالتانات اتى اتالعاندا بويجەتكەنگە جالت قاراسادى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەتىن جاس مۇعاليما سالتانات قىسىلعانداي سىڭاي بايقاتىپ, سارى ساماۋرىندى كوتەرىپ بولمەدەن شىعىپ بارا جاتادى.
مەيماندارعا قۇراق كورپە جايىپ, جايعاستىرعان سوڭ تاماق كەلگەنشە توكەڭ بىرەر كۇي شەرتىپ, سوڭىنان اۋىلدىڭ التى اۋىزىنا سالىپ, جىر, تەرمەلەر, تولعاۋلار ايتا باستايدى. سەكەن تۇرىسبەكوۆ اتاقتى كۇيشىنىڭ جاڭا قىرىنا ءسۇيسىنىس بىلدىرەدى. كەزىندە مادەنيەت بولىمىندە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن توكەڭ ەكىنشى تىڭ ەرلەرىنىڭ سۇراۋىمەن جىر, تەرمە, تولعاۋلار دا ورىنداپ ءجۇرىپ, وسى قىرىنان دا تانىلعان عوي. وسىنى ايتىپ, قوناقتارىن دۋ كۇلدىرگەن توكەڭ قايتادان دومبىراسىن قولعا الادى.
سالتانات بولسا دا قازان-وشاق باسىندا ءجۇر. وسىنى پايدالانىپ سەكەن:
– تولەگەن اعا, «سالتانات» كۇيىنىڭ شىعۋ تاريحىن ءوز اۋزىڭىزدان ەستىگىمىز كەلەدى, – دەيدى.
كۇيشى كۇرسىنەدى. ويلانىپ ۇزاعىراق وتىرادى. سوسىن باسىن كوتەرىپ:
– ول كەزدە سالتانات ءۇش-ءتورت جاستا ەدى. اناسىنىڭ ومىردەن وزعانىنا جارتى ايداي عانا ۋاقىت وتكەن. مەن كەشقۇرىم مال جايعاپ جۇرگەم. ءبىر كەزدە سالتانات بوتاداي بوزداپ, «قازىر اپاما ايتامىن» دەپ كوز جاسى كولدەي بولىپ ۇيگە قاراي قۇستاي ۇشىپ كەلە جاتقانىن كورىپ, جۇرەگىم اتشا تۋلادى. بالا جۇرەگىنە اۋىر بولسا دا شىندىقتى ەندىگى جەردە بۇگىپ قالۋعا بولمايدى دەپ شەشتىم. «قىزىم, سەن ەندى ۇلكەنسىڭ. شەشەڭنەن ايىرىلىپ قالدىق. سەنىڭ كوز جاسىڭدى كورۋ ماعان وتە اۋىر. وسىنى تۇسىنەمىسىڭ؟» دەدىم. قۇيتاقانداي قىز مۇنى قايدان ءتۇسىنسىن؟ مۇڭايىپ وتىرىپ قالدى. ءبىر كۇنى ونى جوعالتىپ الدىم. ىزدەمەگەن جەرىم جوق. قايتىپ كەلسەم, ءۇيدىڭ ارتىندا ەگىلىپ جىلاپ وتىر ەكەن. شەشەسىن ساعىنىپ جىلاپ وتىرعانىن بىلەم عوي, ىشىمە وت تۇسكەندەي بولدى. سالتانات ماعان كوز جاسىن كورسەتپەۋ ءۇشىن تەرىس اينالدى. جۇرەگىم تاعى دا اۋناپ ءتۇستى. «شەشەنىڭ ورنىن كىم باسا الادى؟» دەپ ويلادىم. كوڭىلىمدى تولقىتقان وسى ءسات كۇي بولىپ توگىلدى. ساۋساقتارىم ساعانانى جاعالاپ بارا جاتتى. سالتاناتتى دا, مەنى دە تولقىتقان كۇي وسىلاي توگىلدى, – دەدى.
قوناقتار: «وسى كۇيىڭىزدى ورىنداساڭىز ەكەن», دەپ ءوتىندى. سالالى دا سەزىمتال ساۋساقتار دومبىرا ساعاسىندا جورعالاپ بارا جاتتى. ىشكى الەمدى استان-كەستەڭ ەتكەن قوڭىر ءۇن نالا دا, ناز دا, وكىنىش تە, ۋانىش تا سەبەزگىلەيدى. تولەگەن دومبىراسىن باپپەن شەرتىپ, اسەم الديگە كوشتى. ءالديىنىڭ اياعى قارشاداي قىزدىڭ ساعىنىشىنا ۇلاسىپ, وزەككە دەرت ءتۇستى. كۇيشى ەندى دىڭكە قۇرتاتىن مۇڭلى ىرعاقتى ۇزاق تولعادى. سىرتتا ارۋانا بوزدادى. قوناقتار سىرتقا ەلەڭدەستى. كۇي ءىش ۋىلجىتىپ بارىپ اياقتالعاندا تىڭدارماندار «ۋف!» دەستى.
– سەكەن, سەن الماتىدا ءجۇرسىڭ عوي. كۇيىمدى الا كەتىپ, ۇلكەن ساحناعا شىعارساڭ, قارسى ەمەسپىن. سەنىڭ تىنىسىن كەڭ عوي, بالكىم, ءوز جانىڭنان جەتىسپەي جاتقان بۋناق قوسارسىڭ, – دەدى توكەڭ كۇيدى شەرتىپ بولعان سوڭ.
– سەنسەڭىز, – دەدى سەكەن.
سول جولى سەكەن اعاسىنىڭ ۇيىنە دومبىراسىن تاستاپ كەتتى. تاستاتقىزعان تولەگەن. «سەكسەن جىلدىعىمدا مەنى, بولماسا دومبىراڭدى ىزدەپ ءبىر كەلەرسىڭ», دەگەن. سەكەننىڭ جۇرەگى شىم ەتتى.
تاراز قالاسىنداعى «فوسفور» مادەنيەت سارايىندا سەكەن تۇرىسبەكوۆ باستاعان توپ ۇلكەن كونتسەرت بەرىپ جاتتى. وسى كەزدە قاراتاۋدىڭ الىبى, داۋلەسكەر كۇيشى تولەگەن مومبەكوۆتىڭ ومىردەن وتكەنى تۋرالى سۋىت حابار جەتتى. سەكەن تىڭدارماندارعا تولەگەن, كۇي تاعدىرى تۋرالى ايتا وتىرىپ, «سالتانات» كۇيىن ۇلكەن ساحنادا تۇڭعىش رەت ورىندادى. تىڭدارماندار دا, كۇيشى دە كوز جاستارىنا ەرىك بەردى.
«سالتاناتتى» تىڭداعاندار سىرتقا شىعارا الماي جۇرگەن جان تەبىرەنىستەرىنىڭ قۇپياسىن تاپقانداي ەلتيدى. كۇي سويلەيدى. سەنىڭ ايتا الماي جۇرگەنىڭدى جۇرەگىڭە قۇيىپ, سۋسىن قاندىرىپ, كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالادى.
دانا اباي ايتپاقشى, اقىن دا – جۇمباق جاراتىلىس يەسى. بالكىم, باقىتجان بويىن شابىت كەرنەگەندە سيقىر سازدان سىر اڭدايتىن شىعار.
مەن ايتەۋىر, باقىتجاننىڭ كۇي شەرتىسىنەن سۇمدىق سىر اڭعاردىم. تالانتتاردى كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر ءجىپتىڭ جالعاپ تۇراتىنىنا سەندىم.
ءيا, تالانتتار تىلسىمدا توعىسادى...
سابىربەك ولجاباي