قاۋىپسىز قالا

سول سەبەپتى دە تالاي تاعدىردى توعىستىرىپ, سان ارماننىڭ ورىندا­لۋىنا سەبەپ بولعان ەلوردانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اۋەل باستان زور ءمان بەرىلىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا حالىق سانى ەكى ەسە ءوسىپ, تۇرعىنى بۇگىندە 1 ميلليون 200 مىڭعا جەتكەن قالانىڭ ەڭ ءبىرىنشى قاراپايىم حالىق ءۇشىن قولايلى بولۋى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس.

ەلوردا – قاۋىپسىز قالا

قاۋىپسىز قالا: ول قانداي قالا؟ باس قالا­نىڭ قولايلىلىعى نەمەن باعالا­نادى؟ ماسەلەن, الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز ءارى ءومىر سۇرۋگە قولايلى قالانىڭ ۇزدىك ۇش­تىگىنە ەنگەن سينگاپۋردىڭ باستى باعى – بايلىعى بولسا, جاڭا زەلانديا استاناسى ۆەللينگتوننىڭ باسىمدىعى – قىل­مىستىڭ تومەندىگىندە, ال توكيونىڭ تار­­تىمدىلىعى 13 ميلليوننان اسىپ جىعى­لاتىن ءار تۇرعىنىنىڭ جايلى ءومىر سۇ­رۋىنە قاجەتتى جاعداي جاساي الۋىندا بولىپ تۇر.

الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز قالالاردىڭ رەي­­تينگىن جاسايتىن بريتاندىق The Economist Intelligence Unit كومپانيا­سىنىڭ ساراپشىلارى سوڭعى جىلدارى «قاۋىپسىز قالا» تۇسىنىگىنىڭ وزگەرگەنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. ماسەلەن, بۇرىندارى قىلمىستىڭ از تىركەلۋى, ساتىلمايتىن سوت پەن پارا المايتىن پوليتسيا كور­سەتكىشتەرى الدىڭعى قاتاردا تۇرسا, قازىر ۇزدىككە ۇمتىلعان قالانىڭ تابيعي نەمەسە انتروپوگەندىك اپاتتارمەن كۇ­رەسۋ قابىلەتى, اپاتتىڭ الدىن الۋ قىز­مەتتەرىنىڭ جۇمىس ساپاسى, قوعامدىق كو­لىككە قولجەتىمدىلىك, قاراپايىم حا­لىقتى اپاتتاردان ساقتاندىرۋى, كيبەر قاۋىپسىزدىكتى اۋىزدىقتاۋى زور ماڭىز­عا يە بولعان. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قىسقا عانا ۋاقىتتا تورتكۇل دۇنيەنى كە­­لىستى كەلبەتىمەن تامساندىرعان نۇر-سۇلتاننىڭ قاۋىپسىزدىك كورسەتكىشى قان­داي؟ ەلوردانىڭ تۇرعىلىقتى حالىق پەن تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدىلىعى نەدە؟

ەلىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى قوعامدىق, سايا­سي-ەكونوميكالىق ءىس-شارالارىنا كۋا بولىپ جۇرگەن باس قالانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە باسا نازار اۋدارۋ – ارينە, قۇپتارلىق ءىس. «قاۋىپسىز قالا» جوباسى اياسىندا قول­عا الىنعان جۇمىستار دا ناتيجەسىز ەمەس. بۇل باعىتتا, اسىرەسە, ەلوردالىق پولي­تسيا قىزمەتكەرلەرىنە جۇكتەلگەن جاۋاپ­كەرشىلىك اسا زور. سەبەبى قاۋىپسىزدىك تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, ەڭ الدىمەن, قالانىڭ تىنىشتىعى مەن قوعامدىق ءتارتىبىن قا­داعالاپ جۇرگەن ءتارتىپ ساقشىلارىنا ارقا سۇيەيتىنىمىز انىق.

«قاۋىپسىز قالا» جوباسى بىرىكتى­رىل­گەن بەينەتىركەۋ جۇيەسى بولىپ سانالادى. دەرەكتەردى وڭدەۋ جۇيەسى ءار­تۇرلى جاعدايدا ءتيىمدى جۇمىستاردى ۇيىم­داستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن باسقا, جوبا قالا­نىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا, سونىڭ نەگىزىندە شە­شىم­دەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جو­بانى ىسكە اسىرۋ قالا تۇرعىندارى­نىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جانە ولاردىڭ جۇمى­سىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى. جوبا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا, قالالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق قۇقىقتىق ءتارتىپتى تاۋلىك بويى باقىلاۋعا باعىتتالعان.

بۇگىنگى تاڭدا قاناتقاقتى جوبا بو­يىنشا ەلوردادا 1 100-دەن استام بەينە­باقىلاۋ كامەراسى جۇمىس ىستەيدى. ولار­دى ورناتۋعا ارنالعان مەكەنجايلار مەن نىساندار ءتىزىمى اۋدان اكىمدىكتەرى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ وتىنىمدەرى نەگىزىندە جۇ­زەگە اسىرىلادى.

تىكەلەي جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان بەينەباقىلاۋ كامەرالارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا تاپتىرماس قۇرىلعى ەكەنىن تاجىريبەنىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. تاۋلىك بويى قىزمەت اتقاراتىن وپەراتورلاردىڭ ۇزدىكسىز كە­زەكشىلىگى وقيعا بولعان بەتتە وسى اۋدان­داعى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە دەرەۋ حابار بەرىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ دەر كەزىندە اشىلۋىنا سەپ بولىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى جوبا ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ, 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى توق­سا­نىن­دا قىلمىستىڭ اشىلۋ دەڭگەيى جاق­سار­عان بولسا, قوعامدىق ورىنداردا جاسال­عان قىلمىستاردىڭ سانى 53 پايىزعا (8 502-دەن 4 000-عا دەيىن), كوشەلەردە جا­سالعان قىلمىستاردىڭ سانى 48,2 پا­يىزعا (3 381-دەن 1 752-گە دەيىن) ازاي­عان. سونداي-اق ساقشىلار قوعامدىق ورىن­دارداعى جاعداي تۋرالى اقپاراتتى جيناۋ جانە تىركەۋ ارقىلى قالانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەزەكشى بولىمدەرىن اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ جاقسارعانىن دا ايتادى.

«قاۋىپسىز قالا» جوباسى – ءاربىر نىسان ءۇشىن جەكە مىندەتتەردى شەشە وتىرىپ, وبەكتىلەردى, قالانىڭ بارلىق اۋدا­نىن جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىقتى باسقارۋعا مۇمكىندىك بە­رەتىن ىڭعايلى جۇيە. جوبا تولىق ىس­كە اسىرىلعان جاعدايدا قالانى ازامات­تاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن بىرىڭعاي تسيفر­لىق كەڭىستىككە بىرىكتىرۋگە بولادى. سول سەبەپتى دە الداعى ۋاقىتتا «قاۋىپسىز قالا» جوباسى اياسىندا نۇر-سۇلتانداعى بەينە­باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ سانىن 7500-گە دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

استانانىڭ قىراعى كوزى

جەدەل باسقارۋ ورتالىعى – ەلوردا­نىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءسوز قوزعالعان­دا ەڭ ءبىرىنشى ەسكە تۇسەتىن بازالىق ورگان. ءتارتىپ بۇزۋشىلاردىڭ سانىن تو­مەندەتىپ, سايكەسىنشە قىلمىستى اشۋ كور­سەتكىشىن جوعارىلاتۋعا مۇمكىندىك بەرە­تىن ورتالىقتى قالانىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىگىن قاداعالايتىن قىراعى جۇ­يەسى ءھام كوزى دەۋگە دە بولادى. سەبەبى, مۇن­دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا جەدەل جۇمىس ءبىر ساتكە دە تولاستامايدى.

قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسى پد-ءنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىندا ەلوردا اۋماعىن تۇتاستاي باقىلاۋعا العان 24 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەراسى ىسكە قوسىلعان. ورتالىقتىڭ اعا ينسپەكتورى دينارا ماكىشوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل قۇرىلعىلاردىڭ 13 مىڭى «سەرگەك» اقپاراتتىق-بەينە­باقىلاۋ كامەراسى بولسا, 6 مىڭى كوشە­لەردەگى جول قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەتىن, اتاپ ايتقاندا, جىلدامدىقتى اسىرۋ, باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتۋ, جول بەلگىلەرى تالابىن بۇزۋ, قوعامدىق كو­لىككە بولىنگەن جولاققا شىعىپ كەتۋ سىن­دى ەرەجە بۇزۋشىلىقتاردى تىركەيدى. بۇ­دان بولەك, قوعامدىق ورىندار مەن كوشە­لەردەگى قاۋىپسىزدىكتى قاداعالاۋ ماقسا­تىندا تاعى 4 مىڭ كامەرا قوسىلعان. ورتالىقتاعى بەينەباقىلاۋ وپەراتورلارى اپتا بويى تاۋلىگىنە 24 ساعات جۇمىس ىستەيدى. كۇنىنە 24 وپەراتور قالا بويىنشا بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن ءجىتى باقىلايتىن بولسا, مۇندا تاۋلىگىنە 1,5 مىڭنان 2 مىڭعا دەيىن قوڭىراۋ كەلىپ تۇسەدى ەكەن.

«قالاداعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدا جە­دەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. سەبەبى زامانۋي بەينەباقى­لاۋ كامەرالارىن ىسكە قوسۋدىڭ ناتي­جەسىندە ەلوردانىڭ قوعامدىق ورىندارى مەن كوشەلەرىندە تىركەلەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستار سانى ۋاقىت وتكەن سايىن ەداۋىر ازايىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا وسى قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن 1018 قىلمىس دەر كەزىندە اشىلسا, 12 مىڭنان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق دەرەگى انىقتالدى. بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ دەنى قوعامدىق ورىنداردا ءجيى تىركەلە­تىن ۇساق بۇزاقىلىق, ماساڭ كۇيدە جۇرتتىڭ مازاسىن الۋ سياقتى دەرەكتەر», دەيدى ورتا­لىق مامانى.

ەلوردادا قىلمىس سانىنىڭ كۇن ساناپ كەمىپ كەلە جاتقانىن استانالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى باس­قارۋ قىزمەتى باسقارماسىنىڭ ەرەكشە تاپ­سىرمالار جونىندەگى اعا ينسپەكتورى الماسحان سادىحانوۆ تا راستاپ وتىر. ول, اسىرەسە, قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ ءبىرشاما تومەندەگەنىن ناقتى ساندارمەن ايتىپ ءوتتى. باسقارما وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلوردا اۋماعىندا سوڭعى التى ايدا قو­عامدىق ورىنداردا جاسالاتىن ءتارتىپ بۇزۋ­شىلىقتار وتكەن جىلدىڭ ەسەپتى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 881-دەن 802-گە دەيىن ازايعان. ونىڭ ىشىندە حالىق كوپ جينالاتىن قوعامدىق جەرلەردە تىركەلەتىن قاراقشىلىق – 25, بۇزاقىلىق – 13,5, ۇرلىق – 4,3, بوپسالاۋ 10 پايىزعا كەمىگەن.

سونداي-اق ەلوردادا «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا ىسكە قوسىل­عان 8 ستاتسيونارلىق مودۋلدىك پوليتسيا بەكەتىنىڭ سانى الداعى بەس جىلدا تاعى 16-عا كوبەيەدى دەپ جوسپارلانۋدا. باس قالادا حالىق كوپ جينالاتىن قوعامدىق ورىندار مەن كريمينوگەندىك ۋچاسكەلەردەگى, قۇقىق بۇزۋشىلىق ءجيى تىركەلەتىن اۋماقتارداعى قوعامدىق ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيىن تىكەلەي قاداعالاپ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بو­يىنشا شارالاردى جەدەل قابىلداۋدى ۇيىم­داستىراتىن زاماناۋي مودۋلدىك بەكەتتەر دە – قاۋىپسىز قالانىڭ ءبىر كورسەت­كىشى.

«ەلوردا مارتەبەسىن العالى بەرى قالا­داعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە, اسىرەسە, قو­عامدىق ورىندارداعى تازالىق پەن تار­تىپكە باسا ءمان بەرىلەدى. استانادا العاش رەت 2019 جىلى قۇرىلعان تۋريستىك پوليتسيا جاساعىنىڭ دا ماڭىزى زور. سەبەبى تۋريستىك پوليتسيانىڭ باستى مىندەتى – نۇر-سۇلتانعا كەلگەن شەتەل ازاماتتارى­نىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن جايلىلىعىن قامتاما­سىز ەتۋ, سول ارقىلى ەلىمىزگە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ, ەلوردامىزدىڭ الەم الدىنداعى قاۋىپسىزدىككە قاتىستى وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا قالامىزدا ­­4 تۋريستىك بەكەت تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. ولار ەلوردامىزدىڭ «قازاق ەلى» الاڭى, «حان شاتىر» ويىن-ساۋىق ورتالىعى, «ماحاببات» الاڭى مەن استانا­مىزدىڭ سيمۆولىنا اينالعان «بايتەرەك» مونۋ­مەنتى ماڭىندا ورناتىلعان», دەيدى ا.سادىحانوۆ.

ءتارتىپ تابالدىرىقتان باستالادى

مەملەكەتىمىزدىڭ ەلورداسى رەتىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنا قىزىعۋشىلىقپەن كەلەتىن وتانداستارىمىز بەن الىس-جاقىن شەتەلدەردەن اعىلعان تۋريستەردىڭ باسىن توعىستىراتىن قوس قاقپا بار. ولار – نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى مەن «نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنى. ارينە, ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا اۋىستىرۋ سەكىلدى تاريحي شەشىمگە كۋا بولعان استانا-1 ەسكى ۆوكزالىنىڭ دا الار ورنى ەرەكشە. تەمىر جول ۆوكزالدارى ەلىمىزدەگى ءىرى تەمىر جول تورابى رەتىندە نۇر-سۇلتاننىڭ ەڭ ماڭىزدى كۇرەتامىرى بولىپ سانالسا, اۋەجاي – وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, قحر قالالارى مەن ەۋروپا اراسىندا ترانزيتتىك كوپىرگە اينالعانى انىق.

بۇگىندە حالىقارالىق اۋەجايداعى قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ماسىز ەتىپ وتىرعان جەلىلىك پوليتسيا بولىمىندە 66 پوليتسيا قىزمەتكەرى بار. كۇندەلىكتى تاۋلىكتىك كەزەكشىلىككە 12 قىزمەتكەر تۇسەدى. ءبولىم باستىعى ماق­سات ابىكەن ماڭىزدى نىسانداعى جەكە قۇرامنىڭ باستى مىندەتى – قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىن­دەت­تەردى جۇزەگە اسىرۋ ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار اكىمشىلىك جانە قىل­مىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جو­لىن كەسۋ, الدىن الۋ, ولاردى انىقتاۋ بو­­يىنشا جۇمىستاردىڭ ۇدايى جۇرگىزىلىپ وتى­راتىنىن مالىمدەگەن ول جىل باسىنان بەرى تىركەلگەن زاڭسىزدىقتارعا دا توقتالىپ ءوتتى.

بيىل حالىقارالىق اۋەجايدا 250 ادام ءتۇرلى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعان. تارقاتىپ ايتار بولساق, ونىڭ 31-ءى ۇساق بۇزاقىلىعى, 36-سى قوعامدىق ورىندى لاستاعانى, 70-كە جۋىعى ىشىمدىك ءىشىپ, قوعامدىق ورىندارعا ماساڭ كۇيدە كەلگەنى, ال 42-ءسى قوعامدىق ورىندا تەمەكى شەككەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.

«اۋە قاۋىپسىزدىگى قىزمەتى قىزمەت­كەر­لەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جوسپاردان تىس ۇنەمى اۋە كەمەسى مەن جۇكتەردى تەكسەرۋ جۇمىستارى دا ۇدايى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرادى. جولاۋشىلاردىڭ جۇكتەرىنىڭ تىركەلۋ پۋنكتىنەن اۋە كەمەسىنە تيەلگەنگە دەيىن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دە باسا نازار اۋدارىلادى. سونداي-اق ايىنا ءبىر رەت بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ بويىنشا جانە باسقا دا زاڭمەن تىيىم سالىنعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ نەگىزىندە, زاڭ نورمالارىن جانە وعان كوزدەلگەن جازانى ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارى جۇرگىزىلەدى», دەيدى م.ابىكەن.

قازىرگى ۋاقىتتا نۇر-سۇلتان قالاسى اۋەجايىنداعى جەلىلىك پوليتسيا ءبولى­مى كوشى-قون قىزمەتى بولىمشەسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى تاۋلىك بويى قازاقستانعا ۇشىپ كەلگەن شەتەل ازاماتتارىنا بىرنەشە سانات بويىنشا ۆيزا بەرۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.

نۇر-سۇلتان ستانساسى جەلىلىك پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرماحان جاقىپبەكوۆ ەلورداداعى ەسكى تەمىر جول ۆوكزالى بويىنشا تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 17 جولاۋشىلار پويىزى مەن 10 ەلەكتر پو­يىزى كەلىپ-كەتەتىنىن ايتادى. ال بۇل كۇندەلىكتى جولاۋشىلار اعىنى ورتا ەسەپپەن 7-8 مىڭ جولاۋشىنى قۇرايدى دەگەن ءسوز. ال «نۇرلى جول» تەمىر جول ۆوكزالى كەشەنى ارقىلى كۇن سايىن 20 جولاۋشىلار پويىزى مەن 4 ەلەكتر پويىزى وتەدى. مۇنداعى جولاۋشىلار سانى 9 مىڭنان اسادى.

«استانا كۇنىنە وراي جولاۋشىلار اعىنى ارتا تۇسپەسە, كەمىمەيدى. سون­دىقتان دا ءبىز مەرەكە كۇندەرى عانا ەمەس, قاي كەزدە دە حالىقتىڭ الاڭسىز جول ءجۇ­رىپ, ەشقانداي قاۋىپ تۋدىرماي جولاۋشىلار پويىزدارىمەن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن قالاسىنا جەتۋىنە كەپىل بولىپ, كەز كەلگەن وقىس جاعدايدا كومەككە كەلۋگە ساقاداي-ساي بولۋىمىز قاجەت», دەيدى ول.

قازىرگى تاڭدا استانا-1 ۆوكزالىندا­عى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاپ, جولاۋشىلار­دىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تاۋ­لىگىنە پاترۋلدىك-كۇزەت قىزمەتىنىڭ 10-عا جۋىق قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلسا, «نۇر­لى جول» ۆوكزال كەشەنىندە قوعامدىق ءتار­تىپتى ساقتاۋعا تاۋلىك بويعى جۇمىس رە­جى­مىندە پوليتسيانىڭ پاترۋلدىك كۇ­زەت قىزمەتىنىڭ 10-نان اسا قىزمەتكەرى تارتىلعان.

ءىKomek – بيلىك پەن بۇقارانىڭ اشىق ديالوگى

ءىKomek – ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا ارقاۋ بولعان «حا­لىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجى­رىمداماسىنان تۋىنداعان ناقتى قا­دام­داردىڭ ءبىرى. قالا بيلىگىنىڭ بۇقارا­عا با­رىنشا جاقىن بولۋىن ماقسات تۇت­قان سەر­ۆيس بۇگىندە ەلوردالىقتاردىڭ كەز كەل­گەن ماسەلەسىن دەر كەزىندە شەشىپ بەرۋ­گە مۇمكىندىك تۋدىراتىن الاڭعا اينالىپ ۇلگەرگەن. بيىل بىرىڭعاي بايلانىس ورتا­لىعىنا 870 مىڭ­نان استام ەلوردا تۇر­عى­­نى حابارلاسىپ, ءتۇرلى سالادا قىزمەت العان.

ءىKomek قالالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاننات ءدۇبىروۆانىڭ ايتۋىنشا, سەرۆيس تولىقتاي تسيفرلاندىرىلعان جانە مىڭنان استام قالالىق قىزمەت جۇمىسىن بىرىزگە تۇسىرگەن. بۇل سەرۆيستىڭ قىزمەتىن جىل سايىن ەلوردانىڭ 600 مىڭنان استام تۇرعىنى پايدالانادى. ورتالىق جۇمىس ىستەگەلى بەرى التى ميلليونعا جۋىق ءوتىنىش قابىلداعان.

«بۇل ءبىزدىڭ قالا تۇرعىندارىنىڭ ءوتىنىشى مىندەتتى تۇردە جەتەر جەرى­نە جە­تەتىنىن, سونداي-اق اكىمدىك باس­قار­ما­­لارى, اۋداندىق اكىمدىكتەر مەن كوم­مۋ­­نال­دىق قىزمەتتەر ءۇشىن دە ىڭعايلى سەر­ۆيس ۇسىنىپ وتىرعانىمىزدى بىلدى­رە­دى. سەبەبى ەندى ولار ءوز جۇمىسىن تۇر­عىن­دارمەن ءوزارا بايلانىس نەگىزىندە جوس­­پارلاي الادى. سول سياقتى تۇرعىن­دار ەل­وردا دامۋىنا بەلسەنە اتسالىسۋدا. بۇل قالا­نىڭ تىرشىلىگىنە بەيجاي قارا­ماي­تىندارىن كورسەتەدى», دەيدى ج.ءدۇبىروۆا.

ءىKomek قالالىق ورتالىعىندا بار­لىق وپەراتور امبەباپ مامان رەتىندە وقىتىلعان. وتىنىشتەردىڭ ەلەۋلى ۇلەسىن وپەراتور سويلەسۋ بارىسىندا ۇدايى جاڭارىپ وتىراتىن اۋقىمدى ءبىلىم با­زا­سىنىڭ ارقاسىندا شەشەدى. بازادا مەم­لەكەتتىك باسقارمالار مەن قالانىڭ كوممۋنالدىق قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسى تۋرالى اقپارات, ياعني انىقتامالىق دەرەكتەر, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ جوس­­پارلانعان جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارى تۋرالى مالىمەتتەر ساقتا­لادى. بۇل مالىمەتتەر سونىمەن قاتار ءوتىنىش بەرۋدىڭ تسيفرلى تاسىلدەرىن پايدالاناتىندار ءۇشىن دە قولجەتىمدى. ءبارى – ونلاين رەجىمدە قولجەتىمدى.

سونىمەن قاتار ءىKomek-ءتىڭ امبەباپ وپەراتورلارى وتىنىشتەردى تىركەپ, ونىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. وسىدان كەيىن تۇرعىنعا جۇمىس ناتيجەسى تۋرالى حابارلانادى. قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىققا قالانىڭ بۇكىل اۋماعىندا, ونىڭ ىشىندە بالاباقشالاردا, مەكتەپتەردە, ەمحانالار مەن ت.ب. ورىنداردا ورنالاسقان 16 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەراسى ينتەگراتسيالانعان. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءىKomek ور­تالىعىندا نۇر-سۇلتان قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە وتىر. بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ارقى­لى وپەراتور قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىق­تاپ, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قىل­مىستاردى اشۋعا كومەكتەسەدى.

سول سياقتى ورتالىق ارقىلى قاردىڭ كۇرەلمەۋى, جاۋىن-شاشىن كەزدەرىندە سۋ باسۋ, اشىق قالعان قۇدىقتار, زاڭسىز قوقىس تاستاۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى باسقا دا كەلەڭسىز وقيعالاردى دەر كەزىندە انىقتاپ, ناقتى شارا قولدانۋدا پايداسى زور.

ياعني ءىKomek ءوتىنىشتىڭ قاشان كە­لىپ تۇسەتىنىن كۇتپەيدى, بەينەباقىلاۋ كامە­را­­لارىن پايدالانىپ, الدىن الا ارە­كەت ەتەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ءىKomek بەي­نە­باقىلاۋ وپەراتورلارى 17 مىڭ­نان استام ينتسيدەنتتى انىقتاعان. ءبىر سوز­بەن ايت­قاندا, قالانى تۇرعىندار ءۇشىن قو­لايلى ەتۋدىڭ زاماناۋي ءتاسىلى بولىپ سانالا­تىن سەرۆيس ەلوردالىقتار تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ وتىر. بۇل – ايتىلعان ءسوزدىڭ ىسكە اسۋىنا, كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەسەتىن ءتۇرلى ماسەلە مەن جاع­دايعا تالداۋ جاساپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن كورسەتىپ بەرەتىن ورتالىق.