ەلوردالىقتار اۋىزەكى تىلدە «شابىت» دەپ ايتاتىن استاناداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان وتكەن سايىن كورنەكتى كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى كەڭەس دۇيسەكەەۆتىڭ كوز الدىما سابىرلى, ويلى بەينەسى كەلەدى.
وسىدان بەس جىل بۇرىن اسىل اعا جەتپىس جاسقا تولىپ, گازەت تاپسىرماسىمەن سۇحبات الۋعا باردىم. قىركۇيەك ايى بولاتىن, ەكەۋمىز اتالعان وقۋ ورنىنىڭ الدىندا وتىرىپ اڭگىمەلەستىك. سوندا ول كىسى ءوزىنىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ, ونەرگە كەلۋىنە مۇرىندىق بولعان اعالارى, قاتارلاستارى, جالپى ءومىر تۋرالى سالماقتى ءسوز ءوربىتتى. سول كەزدەسۋ ماعان دا جىلى اسەر قالدىردى. بيىل ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ارداقتىڭ ازاماتتىڭ تۋعانىنا 75 جىل تولدى. ءيا, تۋعانىنا... بىلتىر جازدا الەمدى جايلاعان ىندەتتىڭ كەسىرىنەن حالقىمىز پاراساتتى پەرزەنتىنەن كوز جازىپ قالدى.
سول سۇحبات ۇستىندە ول كىسى: «جاس كۇنىمدە مەنى ونەرگە باعىتتاعان ەشكىم بولمادى. بىراق سىر ەلى جىراۋلىق پەن تەرمەشىلىك ونەردىڭ تۋى تىگىلگەن جەر عوي, سودان با جىرشىلار اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, ونەر كورسەتەتىن. سولاردىڭ تاڭدى-تاڭعا ۇرىپ ايتاتىن قيسسا-داستاندارىن اكەمنىڭ تىزەسىندە وتىرىپ تىڭداۋشى ەدىم. سول اۋەزدى ءۇن بالا كەزىمنەن قۇلاعىما ءسىڭىپ قالدى. جىرشىلار كەتكەننەن كەيىن اكەمنىڭ قامشىسىن دومبىرا سەكىلدى قولىما الىپ, سابالاپ وتىرامىن. سونى كورگەن اكەم بىردە دومبىرا جاساتىپ اكەلدى. بەس جاسىمدا ول كىسى دۇنيە سالىپ, بارلىعى ۇمىتىلدى. العاش مەكتەپ تابالدىرىعىن اۋىلدا اتتادىم دا, ەكىنشى سىنىپتى اعام الماتىعا اكەپ وقىتتى» دەپ وتكەن كۇندەردى ساعىنىشپەن ەسكە الدى.
كەڭەس اعا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەننەن كۇي شىعارىپ, ءان جازا باستاعان. ورتا مەكتەپتى ۇزدىك اياقتاعاننان كەيىن, اكە ورنىنا اكە بولىپ جۇرگەن ۇلكەن اعاسى اتاقتى احمەت جۇبانوۆقا الىپ بارادى. ونەرتانۋشى عالىم جاس ورەننىڭ ونەرگە دەگەن تالابىن بايقاپ, «مەنى تىڭداساڭ, الدىمەن مۋزىكالىق ۋچيليششەگە بارىپ وقىعان ءجون, ىرگەلى ءبىلىم الاسىڭ» دەپ باتاسىن بەرەدى. ءسويتىپ, ابىز اقساقالدىڭ باتاسىمەن سول كەزدەگى چايكوۆسكي اتىنداعى ۋچيليششەگە ءتۇسىپ, ودان كەيىن كونسەرۆاتوريانى ءتامامدايدى.
ونىڭ العاشقى ەڭبەك جولى الماتىداعى حالىق شىعارماشىلىق ۇيىنەن باستاپ, كەيىن «گۇلدەر» ءانسامبلىنىڭ باس ديريجەرى جانە مۋزىكا جەتەكشىسى, سودان سوڭ «قازاقكونتسەرت» بىرلەستىگىنىڭ مۋزىكالىق جەتەكشىسى, قازاقستان مەملەكەتتىك تەلەراديوسى ەستارادالىق-سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى – باس ديريجەرى سەكىلدى ابىرويلى قىزمەتتەردى اتقاردى. ول كىسى قازاق تەلەۆيزياسى مۋزىكالىق باعدارلامالارىنىڭ باس رەداكتورى بولعان جىلدارى «تاماشا», «حالىق − تالانت قاينارى», «شابىت», «جاستارعا ارنالعان مۋزىكالىق كەشتەر», «مۋزىكا الەمىندە» دەگەن باعدارلامالارى ەل ءسۇيىپ كورەتىن حابارعا اينالدى.
جالپى حالقىمىز كومپوزيتوردى ەلگە كەڭ تاراعان اسەم اندەرىمەن جاقسى بىلەدى. بۇل جايىندا اۆتوردىڭ دا ءوز ايتقانى بار.
«كونسەرۆاتوريانى تامامداعاننان كەيىن ءان جازا باستادىم. جازعان اندەرىمدى الىپ, ۇلكەن اقىندارعا بارامىن. ول كىسىلەر ءانىمدى تىڭداپ, ۇناتادى دا: «جاقسى, بالا. ءسوز جازىپ بەرەمىن, ەرتەڭ كەل» دەپ شىعارىپ سالادى. ەرتەڭىنە بارسام جازعان ولەڭى كوڭىلىمنەن شىقپايدى. 1975 جىلى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ توراعاسى ەركەعالي راحماديەۆ جاس كومپوزيتورلار مەن جاس اقىنداردى شاقىرىپ, كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. سوندا مەن جالىنداپ تۇرعان جاس اقىندار ءشومىشباي ساريەۆ جانە جاراسقان ابدىراشەۆپەن تانىستىم. ءشومىشباي مەنىمەن ەرىنبەي كوپ جۇمىس ىستەدى. ءالى كۇنگە دەيىن الدىمەن شىعارمانىڭ مۋزىكاسىن جازامىن. سوسىن سول يدەيانى اقىنعا ايتىپ, ءار جولداعى بۋىنعا دەيىن ءتۇسىرىپ بەرەم. ءماتىن كوڭىلدەن شىقپاسا, باسقا نۇسقاسىن جازامىز. وسىعان ءشومىشباي شىدادى. ءسويتىپ, ەكەۋمىزدەن ەل ءسۇيىپ تىڭدايتىن اسەرلى اندەر جارىققا شىقتى», دەدى.
بۇگىنگە دەيىن تالانتتى تۇلعانىڭ ەكى جۇزدەن اسا ءانى بار بولسا, سونىڭ دەنى ەكى ونەرپازدىڭ شىعارماشىلىق بايلانىسىنان تۋعان ەكەن. ماسەلەن, ءشومىشباي اعامىز ءسوزىن جازعان «وكىنبە سەن», «سالەم ساعان, تۋعان ەل», «عاشىقتار جىرى, «ەركەلەدىڭ سەن», «ويلان بالام», «دومبىرا تۋرالى باللادا», «قاراعىم-اي» جانە تاعى باسقا اندەرىن حالقىمىزدىڭ سۇيىكتى انشىلەرى روزا رىمباەۆا, ماقپال ءجۇنىسوۆا, ناعيما ەسقاليەۆا, اقجول مەيىربەكوۆ, سەمبەك جۇماعاليەۆ, نۇرلان ونەرباەۆ شىرايىن كەلتىرىپ ورىنداپ, تىڭدارمانعا جەتكىزە ءبىلدى. سونىمەن بىرگە كومپوزيتوردىڭ سيمفونيالىق وركەسترگە ارناعان شىعارمالارى قاتارىندا ء«جالاڭتوس باتىر» سيمفونيالىق پوەما كارتيناسى, «و, دۇنيە» كانتاتاسى, «جىل مەزگىلدەرى» رومانستار توپتاماسى, ء«مادي», «اققۋ جىبەك» ميۋزيكىلى مەن «الدار كوسە» وپەراتتاسى سەكىلدى بىرقاتار تۋىندىلارى ۇلتتىق مۋزىكامىزدىڭ قازىناسىن بايىتقان سۇبەلى دۇنيەلەر دەپ ايتۋعا بولادى.
كەڭەس اعا 2007 جىلدارى الماتىدان استاناعا قونىس اۋدارىپ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ەڭبەك ەتتى. ارقانىڭ سايىن دالاسى ول كىسىگە شابىت سىيلاپ, «استانا» دەگەن سۇيەكتى سيمفونيا جازدى.
«مەن ول كىسىنى ستۋدەنت كەزىمنەن بىلەمىن. ءبىزدىڭ جاس كەزىمدە كومپوزيتوردىڭ ەسىمى دۇركىرەپ تۇردى, اندەرىن ءسۇيىپ تىڭدايتىنبىز. اعامەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىر كافەدرادا جۇمىس ىستەدىم. قازاقشىلىعى مول, پاراساتتى ادام بولاتىن. مەنىڭ كىشى قىزىمنىڭ تۇساۋىن كەسىپ, باتاسىن بەرگەن ەدى. قازىر ول مۋزىكا مەكتەبىندە وقيدى. اعانىڭ كومپوزيتورلىعىن وتە جوعارى باعالايمىن. اندەرى قانداي كەرەمەت. جۇمىستا كوپ اڭگىمەلەسەتىن ەدىك. الدىڭعى تولقىن اعالارى تۋرالى جىلى ەستەلىك ايتاتىن. ءشومىشباي اعامەن ونەردە عانا ەمەس, ومىردەگى دوستىعى دا عاجايىپ ەدى. الماتىدا ەكەۋى ۇنەمى بىرگە جۇرەتىن. دەنساۋلىعى جوق ەكەندىگىن ايتىپ جۇرسە دا, ارامىزدان تەز كەتىپ قالادى دەپ ويلاعان جوقپىن. بىلتىر قايتىس بولعاندا الماتىعا دەيىن بارىپ, اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالدىق. كەڭەس اعانىڭ ەسىمى, ونىڭ مول مۇراسى باردا ەشقاشان ۇمىتىلمايدى دەپ سەنەمىن», دەيدى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ توراعاسى سەرىكجان ءابدىنۇروۆ.
انە ءبىر جىلدارى كومپوزيتور مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلىپ, ودان وتپەي قالدى. وسى وقيعا ول كىسىنىڭ جۇرەگىن جارالاپ كەتكەن سەكىلدى. ويتكەنى سول سۇحباتتا: «ونەردە بىرگە جۇرگەن دوستارىمنىڭ كەيبىرەۋى جاساعان ەڭبەكتەرى ەلەنبەي, مەملەكەتتىك ماراپاتقا دا ىلىنبەي, سوعان ىشتەرىنەن كۇيىنىپ, جۇرەككە جۇك ءتۇسىرىپ, ومىردەن ءوتىپ كەتتى. مەنىڭ دە اۋىرىپ جۇرگەنىمنىڭ ءبىر سەبەبى سول دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ەڭبەگىڭدى باعالاماعانى وكىنىشتى. باسقالار الىپ جاتقاندا «ودان مەنىڭ قاي جەرىم كەم؟» دەگەن ارام وي ادامعا ءبىرىنشى كەلەدى عوي. ارام ويدى جەڭگەن ادام – ناعىز ادام, اڭگىمە سوندا» دەپ كۇرسىنىپ ەدى. وسىندايدا ەسىمىزگە كورنەكتى اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ «ەسكەرۋسىز قالماسىن ءبىر ءىسى دە, تالانتتى باعالاڭدار تىرىسىندە» دەگەن ولەڭ جولدارى كەلىپ, وكىنىشتىڭ ۋىن جۇتامىز.
جۇرەگى تازا, ادال ادامنان عانا شىنايى ونەر تۋادى. ول كىسىنىڭ بولمىسىنان تەكتىلىك پەن تازالىق بايقالىپ تۇراتىن. اسىل ازاماتتىڭ كوزى تىرىسىندە تۋعان جەرى – قىزىلوردادا «تۋعان جەر» اتتى حالىقارالىق بايقاۋ داستۇرگە اينالعان بولاتىن. ەندى سول بايقاۋ جالعاسىن تاپسا دەيمىز. بولاشاقتا الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنان تۇعىرلى تۇلعانىڭ ەسىمىنە كوشە بەرسە دە ارتىق بولمايدى. قىسقاسى, دۇيسەكەەۆتىڭ ونەردەگى دارا جولى جالعاسا بەرەرىنە سەنەمىز.