اسقاقتا ارايلى استانا!

عاسىر قۇرىلىسى تىڭ سەرپىن الماق زاماناۋي رەفور­ما­تور, تۇڭعىش پرەزيدەنتى­مىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ تاۋەكەلشىل باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – استانا تورتكۇل ءدۇ­نيە­نى تۇگەل تامساندىرعان تاريحي قۇ­بىلىسقا اينالعانى اقيقات. ارقا ءتو­سىندەگى ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان ەلوردا بۇگىندە وزىق يدەيالاردى, جاڭا عى­لى­مي شەشىمدەر مەن ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگى­لەرىن ومىرگە اكەلەتىن جەرۇيىق ىسپەتتەس. ەلباسى ەلوردانى كوشىرۋدىڭ ونجىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتا سويلەگەن سوزىندە “استانانىڭ قۇرىلىسى وسىناۋ جىلدارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن تانىتىپ, بۇكىل پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ وراسان مەگا­جو­باعا اينالدى” دەپ اتاپ كورسەتكەن بو­لا­تىن. شىن مانىندە قازىر استانادا قۇ­رى­لىس سالاسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمىن قامتي­تىن ەلىمىزدىڭ جاڭا قۇرىلىس كلاستەرى قالىپتاستى. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ وزىندە قۇرىلىس يندۋسترياسىن تۇرالاتىپ, قۋاتتى ەكونوميكالاردى رەتسەسسياعا ۇشىراتقان جاھاندىق قارجى داعدارىسى كەزىندە دە استانا قۇرىلىسىنىڭ توقىراۋعا توتەپ بەرگەندىگى دە سونىڭ اشىق ايعاعى. قارجى تاپ­شىلىعى قىسپاققا العان داعدارىس كە­زىندە ەلباسى باس قالانىڭ ماڭىزدى قۇرى­لىستارىنىڭ توقتاماۋىنا, اسىرەسە, الدا­نىپ قالعان ۇلەسكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسىن جان­داندىرۋعا باتىل قادام جاسادى. مىنە, وسىنداي كورەگەندىك جاناشىرلىقتىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى ونداعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى پايدالانۋعا بەرىلىپ, مىڭداعان استانالىقتاردىڭ قونىس تويىن تويلاۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بۇل يگى ءۇردىس بيىلعى جىلى دا لايىقتى جالعاسىن تاپپاق. جالپى العاندا 2010 جىل باس قالامىزدىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ جاڭا قارقىنمەن داميتىن بەتبۇرىس كەزەڭى بولاتىن سىڭايلى. ۇستىمىزدەگى جىلى استا­نادا 1 ميلليون 300 مىڭ شارشى مەتر تۇر­عىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلمەك. الداعى جىلى قالامىزداعى ۇلەسكەرلەر پروبلەماسى تولىق شەشىم تاباتىن بولادى. بۇل رەتتە بارلىق پروب­لەمالىق تۇرعىن ءۇي كەشەن­دەرىنىڭ قۇ­رى­لىسىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىم تاپ­قانىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. قازىر قالا­داعى وسىنداي 61 تۇرعىن ءۇي كەشەننىڭ 28-ءى بيىلعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن پاي­دالانۋعا بەرىلەدى. ال جىل سوڭىندا ۇلەس­كەر­لەردىڭ قاتىسۋىمەن سالىنىپ جاتقان قال­عان 33 تۇرعىن ءۇي كەشەننىڭ قۇرىلىسى اياقتالماق. قالا اكىمدىگى “سامۇرىق-قازىنا” قورى­مەن بىرلەسە وتىرىپ, “ۆودنو-زەلەننىي بۋلۆار”, “سەۆەرنوە سيانيە”, “يزۋمرۋد­نىي كۆارتال” اتتى اكىمشىلىك جانە تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن شەشتى. قازىر اتالعان قۇرىلىس كەشەندەرىنىڭ جۇمىسىن اياقتاۋ شارالارى قولعا الىنعان. باس قالامىزدىڭ سالتاناتىن ارتتىرعان ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى سانالاتىن عيماراتتار بارشىلىق. “اقوردا”, “استانا تريۋمفى”, “پيراميدا”, تاۋەلسىزدىك سا­رايى جانە باسقالار ءححى عاسىرداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى بولىپ تابىلادى. وتكەن جىلى وسى ساۋلەت ونەرلەرى جاۋ­ھار­لارى­نىڭ قاتارىنا “قازاق ەلى” مونۋمەنتى ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلى قوسىلدى. توقسان ءبىر مەترلىك ءزاۋلىم تۇعىردىڭ ۇشار باسىنان زاڭعار اسپانعا ۇمتىلعان سامۇرىق ازاتتىق اڭساعان ءاربىر قازاق بالاسىنىڭ جۇرەگىنە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتتى. وتكەن جىلى تۋرا تاۋەلسىزدىك كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا 3500 ورىندىق “قازاقستان” امبەباپ كينوكونتسەرت زالى پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىلعى جىلى استاناداعى زاماناۋي ارحيتەكتۋرالىق انسامبلدەر قاتارى ساۋلەت ونەرىنىڭ قايتالانباس جاڭا ۇلگىلەرىمەن تولىقپاق. وسى ورايدا قالا كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا اشىلۋ سالتاناتتارى جوسپار­لانعان “حان شاتىر” ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىن, “شابىت” شىعارماشىلىق سا­رايىن, جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرىنشى كەزەك­تەگى عيماراتتارىن اتاپ ايتۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا باس قالامىزدىڭ رۋحا­ني-مادەني عيماراتتارىنىڭ قاتارىنا ءبىر­نەشە جاڭا ءىرى قۇرىلىس نىساندارى قوسى­لا­دى. قازىرگى كۇنى قالادا 5000 ورىندىق “حازىرەت سۇلتان” مەشىتىنىڭ, 1000 ورىندىق كلاسسيكالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ, تۇڭ­عىش پرەزيدەنت قورى جانە كىتاپحانا­سى­نىڭ عيماراتتارى بوي كوتەرىپ كەلەدى. 2011 جىلعى ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى وتكىزىلەتىن قۇرىلىس نىساندارى قاتارىندا بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا كونكيمەن جۇگىرۋ ستاديوننىڭ قۇرىلىسى اشىلادى. سول سياقتى سول جاعالاۋدا ساۋىقتىرۋ جانە ويىن-ساۋىق ورتالىعى, ۆەلوسيپەد الاڭى, قوناق ءۇي جانە باسقا نىسانداردان تۇراتىن جاڭا سپورت كەشەننىڭ قۇرىلىسى دا بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ءدال وسى مەرزىمدە “قازاق­ستان” سپورت سارايىنداعى قايتا قۇرۋ جۇمىستارى دا اياقتالادى. 2010 جىلدى استانا قالاسىنداعى الەۋ­مەتتىك نىسانداردى دامىتۋ جىلى دەپ اتاسا دا بولعانداي. ۇستىمىزدەگى جىلى جۇرگىزىلەتىن قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى وسى سالانىڭ نىساندارىمەن تىكەلەي باي­لا­نىستا دامىماق. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك ين­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە دەن قويىلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. استانانىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ورىن سانىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىرعاندىعى جاسىرىن ەمەس. اسىرەسە, بۇل كەلەڭسىزدىك مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەردە ايرىقشا سەزىلەدى. بۇگىندە باس قالامىزدىڭ بۇلدىرشىندەرىنىڭ 40 پايىزى عانا بالاباقشامەن قامتىلعان. 28 مىڭ ءسابي بالاباقشا كەزەگىندە تۇر. مەم­لەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن “بالاپان” باعدارلاماسى نەگىزىندە استانا قالاسىندا بالاباقشالارداعى ورىن تاپشىلىعىن جويۋ جونىندەگى جۇمىس كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلۋدە. بۇل رەتتەگى كەشەندى جۇمىس ءتورت باعىت­پەن دامىتىلۋدا. ءبىرىنشى, بۇرىن ساتىلىپ كەتكەن بالاباقشا عيماراتتارىن قايتادان مەم­لەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ. قالادا وسىن­داي 14 بالاباقشا عيماراتى اكىمدىككە قاي­تارىلدى. بۇل نىسانداردا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن 3 مىڭ ءسابي بالاباقشا ورنىمەن قامتىلماق. ەكىنشى باعىت بويىنشا, قالا اكىمدىگى سالىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا بالاباقشالار اشۋ. وسى ماق­ساتقا 15 تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە 16 مىڭ شار­شى مەتر بولىنگەن. وتكەن جىلى پايدالا­نۋ­عا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى ءۇش بالالار مەكەمەسى اشىلدى. بۇل باعىت بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تار تولىق اياقتالعاندا, 3 مىڭ كىشكەنتاي استانالىق بالاباقشاعا ورنالاساتىن بولادى. ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى باعىت بويىنشا مەم­لەكەت قارجىسى ەسەبىنەن 10 جاڭا بالا­باق­شا عيماراتىن جانە جەكە مەنشىك بالا­باقشالار سالۋ مىندەتى بەلگىلەنگەن. جالپى العاندا 2012 جىلعا دەيىن استانا قالاسىندا 6 مىڭ بۇلدىرشىنگە ارنالعان 24 جاڭا بالاباقشا قۇرىلىسى بوي كوتەرمەك. مىنە, وسى كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلى قالامىزداعى بالاباقشاعا دەگەن سۇرانىس تولىقتاي شەشىم تابادى دەپ كۇ­تىلۋدە. قالاداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ­تەردەگى ورىن تاپشىلىعى دا وتكىر سەزىلۋدە. قازىر قالا مەكتەپتەرىندەگى ورىن تاپشى­لى­عى 13 مىڭنان اسادى. 2012 جىلعا تامان قالا تۇرعىندارىنىڭ وسۋىنە جانە 12 جىل­دىق وقۋ باعدارلاماسىنا كوشۋگە بايلا­نىس­تى قالا مەكتەپتەرىندەگى ورىن تاپشىلىعى 20 مىڭعا دەيىن ارتپاق. ورىن العان وسى كۇردەلى ماسەلەنى شەشۋ ەلباسى بەلگىلەگەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلماق. وسى باعدار­لاما شەڭبەرىندە قالادا 10400 ورىندىق 9 جاڭا مەكتەپ عيماراتىن سالۋ جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا بۇل جوسپاردا قاراستىرىلعان سول جاعالاۋداعى ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ, “موسكۆا” كوشەسىندەگى جانە وڭتۇستىك- شىعىس شاعىن اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتەر عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. ال قالعان 6 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءبىتىرۋ كوزدەلىنىپ وتىر. ءسويتىپ, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا كوكتال-2 كەنتىندە 800 وقۋشىعا ارنالعان جاڭا مەكتەپ, “ستەپنوي” گاراج كووپەراتيۆى اۋدانىندا 1200 وقۋشىعا, جاڭا اكىمشىلىك ورتالىقتا 1200 وقۋشىعا, يلينكا كەنتىندە 1200 وقۋشىعا, تىلەنديەۆ داڭعىلىندا ارقايسىسى 1200 وقۋشىعا ارنالعان 2 مەكتەپ جاس استانالىقتار ءۇشىن ەسىگىن ايقارا اشاتىن بولادى. وسىعان قوسا بيىلعى جىلى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا قالالىق بيۋد­جەت­تەن 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولۋ قاراستىرىلدى. بۇل قارجى تۇتاستاي ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن دامىتۋعا جۇمسالادى. سونىمەن بىرگە 1 ساۋىردەن باستاپ, قالا مەك­تەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرىنىڭ جالاقىلارى 25 پايىزعا ءوسىرىلدى. بۇل تۋرالى ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا اتقارۋشى بيلىككە ناقتى تاپسىرما جۇكتەگەن بولاتىن. ءسويتىپ, ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىر ايىنان باستاپ مۇ­عالىمدەر جانە بيۋدجەتتىك سالانىڭ قىزمەت­كەرلەرى بار, بارلىعىن قوسقاندا 36 مىڭنان استام استانالىقتار كوتەرىڭكى جالاقى الاتىن بولادى. استانا قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك سالاسىن نىعايتۋ ماقساتىنداعى مىندەتتەر شەڭبە­رىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايىن جاق­سار­تۋ ماسەلەسىنىڭ دە ماڭىزدىلىعى زور. قالا تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاق­سار­تۋ اكىمدىكتىڭ الەۋمەتتىك سالادا اتقاراتىن جۇمىستارىنىڭ ەڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەندىگى دە تالاس تۋدىرمايدى. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلى قالالىق بيۋدجەتتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ماقسا­تىنا 12 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپ وتىر. ەرەكشە اتاپ ايتار ءبىر ماسەلە, بۇگىندە استانا قالاسىندا ەلباسىنىڭ باستاماسى­مەن ورتالىق ازيادا بالاماسى جوق وسى زامانعى ەڭ وزىق مەديتسينالىق كلاستەر قا­لىپتاستىرىلدى. بۇل باعدارلاما نەگىزىندە باس قالانىڭ سول جاعالاۋىندا بىرنەشە عىلىمي ورتالىقتاردان تۇراتىن, زاماناۋي اسپاپتارمەن جابدىقتالعان كەشەندى مەدي­تسينالىق ورتالىق بوي كوتەردى. وعان قوسا قالادا سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى پايدالانىلۋعا بەرىلدى. كۇن ساناپ تۇرعىندارىنىڭ سانى ۇزدىك­سىز ءوسىپ كەلە جاتقان قالامىزدا ەمحانا جۇيە­لەرىنىڭ جەتىسپەي وتىرعاندىعى دا جا­سىراتىن جاي ەمەس. قالادا بۇگىن ءبىر اۋى­سىمدا 6155 ادام قابىلدايتىن امبۋلاتو­ريا­لىق ەمحانالار جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزىنەن 370 مىڭنان استام قالا تۇر­عىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. ءبىر اۋىسىمعا شاققاندا قالامىزداعى ەمحانالاردا 4855 ادامعا ارنالعان ورىن تاپ­شىلىعى بايقالادى. مىنە, وسى كەمشى­لىك­تى شەشۋ ماقساتىندا ەلباسىنىڭ تاپ­سىر­ماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان “100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى يگى ىقپال جاساۋدا. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە باس قالادا 9 مەديتسينالىق عيمارات سالۋ جوپارلانعان. وتكەن جىلى ونىڭ ۇشەۋى پايدالانۋعا بەرىلدى. جاقىندا تاعى 360 ورىندىق كوپ سالالى اۋرۋحانا اشىلدى. قالعان 6 مەدي­تسينا مەكەمەلەرىنىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسىلماق. ءيا, ەركە ەسىلدىڭ جاعاسىندا بولاشاق مىڭجىلدىقتارعا باتىل قادام باسقان عا­سىر عاجايىبى – جاڭا استانا كۇننەن-كۇن­گە قۇلپىرىپ, قاناتىن كەڭ جايىپ كەلەدى. داعدارىستان كەيىنگى ەل دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسپالداقتارىن ايقىنداعان باعدارلاما اياسىندا ەلوردانى وركەندەتۋدىڭ تىڭ بەلەستەرى بەلگىلەنگەن. جوعارىدا ايتىلعان 2010 جىلعا ارنالعان قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ شارالارى سول ومىرشەڭ جوسپاردىڭ العاشقى سەرپىندى قادامدارى بولماق. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.