قۇلاق قالقانى جەتىلمەي تۋعان بالالارعا وپەراتسيا جاساۋدى قولعا الىپ, زاماناۋي ادىستەردى ءوز تاجىريبەسىندە پايدالانىپ جۇرگەن بىلىكتى مامان, «اقساي» رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق بالالار ەمحاناسىنىڭ دارىگەرى, بەت-جاق جانە مويىن حيرۋرگى ناريمان ساتىلعانوۆ ەلىمىزدە ەستۋ مۇشەسىندە كەمىستىگى بار بالالاردىڭ كومەككە مۇقتاج ەكەندىگىن ايتادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا رەسپۋبليكادا 180 مىڭنان استام بالا قۇلاق جانە ەمىزىك ءتارىزدى ءوسىندى اۋرۋلارىنا شالدىققان. بۇل جالپى بالالار اۋرۋىنىڭ 3 پايىزىن قۇراسا, تۋا بىتكەن كەمىستىگى بارلار 160 مىڭنان, اترەزيا مەن ميكروتيا پاتولوگياسىمەن تۋىلعاندار 600-دەن اسادى. ال ەكى جاقتى اترەزيامەن 60-تان استام بالا تىركەلگەن.
ميكروتيا – قۇلاق قالقانشاسىنىڭ دامىماي قالۋىنان ءوربيتىن اۋرۋ. مۇندايدا قۇلاق قالقانشاسىنىڭ كولەمى كىشىرەيىپ, دەفورماتسيالانعان بولۋى نەمەسە مۇلدەم بولماۋى دا مۇمكىن. بۇل كەمىستىك جاڭا تۋعان 8-10 مىڭ بالانىڭ بىرىندە عانا كەزدەسەدى. ادەتتە, ميكروتيا اترەزيامەن, ياعني ەستۋ كانالىنىڭ بولماۋىمەن قاتار كەزدەسەتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. وسىنىڭ سالدارىنان بالالاردىڭ سويلەۋ, كورۋ قابىلەتى جانە ينتەللەكتۋالدى دامۋى تەجەلەدى. مەديتسينا دەرەكتەرى بويىنشا ميكروتيانىڭ 3 ءتۇرى تىركەلگەن. ونىڭ 90 پايىزىندا بالانىڭ ءبىر قۇلاعى عانا جەتىلمەي تۋادى. كوپتەگەن زەرتتەۋلەردە وسىنداي پاتولوگيالىق جاعدايلاردا قۇرىلىمى, اناتوميالىق جانە گەنەتيكالىق تۇرعىدا بايلانىس بولاتىندىعى دالەلدەنگەن.
بىلىكتى مامان سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ءتۋابىتتى پاتولوگيالاردى ەمدەپ, وسى باعىتتاعى تاجىريبەسىن ءارى قاراي جەتىلدىرە تۇسۋدە. وپەراتسيا بارىسىندا ادام قابىرعاسىنان الىنعان ماتەريالدان قۇلاق قالقانى جاسالادى. ەلىمىزدە مۇنداي پاتولوگياسى بار بالالاردىڭ ءبىرازى بىرجاقتى اترەزياعا شالدىققاندار, ياعني ەكىنشى قۇلاعى ەستيتىندەر. اترەزيا ەستۋ تۇتىگىن اشۋمەن بايلانىستى بولسا, ميكروتيا جاعدايىندا قۇلاقتىڭ سىرتقى بولىگىنە وتا جاسالادى. دارىگەر اتاپ وتكەندەي, مۇنداي وتالاردى ءبىر رەت جاساۋعا بولادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە تەحنيكالىق تۇرعىدان وتە كۇردەلى وتانى جاساۋ ءادىسىن وقىتۋدىڭ شىعىندارى قارجىلاندىرىلمايدى. قازىرگى كەزدە ميكروتيا مەن اترەزياعا شالدىققان قازاقستاندىق بالالاردى اتا-انالارى (تۋا بىتكەن نەمەسە قۇلاق كانالدارىنىڭ كەيىننەن بىتەلىپ قالۋى) شەتەلدەردە ەمدەتۋگە ءماجبۇر بولىپ ءجۇر. قازاقستاندا بۇل باعىت جاقسى دامىماعاندىقتان, قۇلاقسىز جۇرگەن ەرەسەكتەر دە كەزدەسەدى ەكەن. ال بىلىكتى حيرۋرگتىڭ بالالار مەن ەرەسەكتەرگە وپەراتسيا جاساۋ ءۇشىن ءتيىستى ليتسەنزياسى بار. مۇنداي وپەراتسيالار امەريكادا – 100 مىڭ, ال ەۋروپادا شامامەن 60-70 مىڭ دوللار تۇرادى.
قۇلاقسىز ومىرگە كەلگەن بالالارعا ءۇمىت وتىن جاعىپ, زاماناۋي ادىستەرىن قولدانىپ جۇرگەن ن.ساتىلعانوۆ قىرۋار قاراجاتتى شەتەلگە شاشقاننان گورى, بالالاردى ەلىمىزدە ەمدەتىپ, كەرىسىنشە شەتەلدەن كەلەتىن ناۋقاستاردى قابىلدايتىن دەڭگەيگە جەتۋ كەرەكتىگىن ايتادى. سونىمەن بىرگە ەرىن جىرىعى, تاڭداي ىسىگى سياقتى تۋا ءبىتتى وزگە دە پاتولوگيالاردى ەمدەپ جۇرگەن ول مۇنداي وتا تۇرلەرىن جاساۋ جاۋاپتى ءىس بولعاندىقتان, بۇل باعىتتى زەرتتەپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋدىڭ وزىندىك قيىندىعى بار ەكەنىن دە العا تارتتى.
قازىرگى كەزدە ن.ساتىلعانوۆتىڭ ەسىمى شەتەلدەردە قولدانىلاتىن وزىق تاسىلدەردى يگەرىپ, وتاندىق مەديتسيناعا جاڭا لەپ اكەلگەن بىلىكتى مامان رەتىندە تانىلىپ كەلەدى. «جۇرە كەلە قۇلاق تەسىگىنە دە وتا جاساۋدى قولعا الماق ويىمىز بار», دەگەن تاجىريبەلى حيرۋرگ قۇلاق پاتولوگياسىمەن ومىرگە كەلگەن بالالارمەن قاتار ەرەسەكتەرگە دە قابىرعا شەمىرشەگىنەن قۇلاق جاساۋ ءادىسىن قولعا العان. مۇنداي كۇردەلى وتالاردى جاساۋ ءۇشىن شەبەرلىك ساعاتتارى, سەمينارلار مەن كۋرستاردان ءوتىپ, قاجەتتى وقۋلىقتار, ۆيدەولار پايدالانۋدىڭ ماڭىزى زور.
ەۋروپا تاجىريبەسىنەن ماشىقتانعان مامان قابىرعادان الىنعان ماتەريالدىڭ ازىرگە كوسمەتيكالىق تۇرعىدا جاسالاتىندىعىن ايتادى. جاڭادان جاسالعان قۇلاق اۋەلدە باس مۇشەسىنە جابىستىرىلىپ, ءبىر جىلدان كەيىن اجىراتىپ, قايتا قۇلاق ەتىپ تىگىلەدى. ال قابىرعادا ەشقانداي وزگەرىس بولمايدى. بۇگىندە مۇنداي وپەراتسيا ءتۇرى كورشى رەسەيدە دە كەڭىنەن قولدانىس تابا باستادى. ال اقش پەن ەۋروپا حيرۋرگتەرى بۇل باعىتتا قازاقستاننان كوش ىلگەرى كەتكەن.
ون جىلدان بەرگى ارالىقتا تالدىقورعان شىمكەنت, اقتوبە, اتىراۋ ورالدا تۋا ءبىتتى جىرىق ەرىن مەن تاڭدايسىز تۋعان بالالاردى ەمدەۋگە بايلانىستى كەڭەستەر بەرىپ جۇرگەن بىلىكتى مامان مويىن مەن جاقتى تۇزەتۋ وپەراتسيالارىمەن قاتار قاتەرلى ەمەس ىسىك تۇرلەرىن ەمدەۋدە جىلىنا ءارتۇرلى باعىتتا 200-دەن استام وتا جاسايدى. الداعى ۋاقىتتا ۇستىڭگى جانە استىڭعى جاق سۇيەكتەرىنە ورتوگناتيكالىق وتا جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرعان حيرۋرگ دەنتالدى يمپلانتاتسيا بويىنشا شانحايدا, كورەيادا ءبىلىم الىپ, لاتۆيادا وتكەن ورتوگناتيكالىق حيرۋرگيا سيمپوزيۋمىنا قاتىسىپ قايتقان. رەسەيدە گەمانگيومانى لازەرمەن ەمدەۋ تاجىريبەسىن مەڭگەرگەن. ول ءارى بالالار باس سۇيەك دارىگەرى, يمپلانتولوگ.
قولى شيپالى, جۇرەگى دارقان اق حالاتتى ابزال جاندى قالا تۇرعىندارى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن دە ىزدەپ كەلەتىندەر سانى ارتىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە بىلىكتى دارىگەردىڭ كەڭەسى الدى قىتاي, جاقىنى قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنەن كەلگەن سىرقاتتارعا شيپا بولۋدا. ال ەلىمىزدە ءتۋابىتتى پاتولوگيامەن كەزەكتە تۇرعان بالالار وتاندىق دارىگەرلەردىڭ وسى باعىتتارداعى زاماناۋي جەتىستىكتەرىنە ءۇمىت ارتادى.
الماتى