زاماناۋي قوعامنىڭ تامىرىن ءدوپ باسقان تالانتتى جاستاردىڭ قاتارىندا ۇلان ۇسەنوۆ تە بار. ول – «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى, الماتى قالاسىنداعى High Tech Academy يننوۆاتسيالىق مەكتەبىنىڭ حيميا ءپانى مۇعالىمى.
ۇلان: «مۇعالىم بولۋدى ماقسات ەتپەدىم, بىراق بالالارعا حيميا ءپانىنىڭ ەرەكشەلىگىن تۇسىندىرە ءجۇرىپ, ۇستازدىق دەگەن كيەلى كاسىپتىڭ الىپپەسىن جىلدام مەڭگەرىپ كەتتىم», دەيدى.
بالا كۇنىنەن قىزىعىپ كورەتىن «نارۋتو» جاپون انيمەلەرىن حيميا ءپانى ساباعىندا قولدانۋ ارقىلى TikTok الەۋمەتتىك جەلىسىندە 300 مىڭنان استام كورەرمەن جيناعان 28 جاستاعى تالانت جايلى جىل باسىندا اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازعان بولاتىن. وسى كەزدە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ تە جاس دارىنعا ىستىق لەبىزىن جولداعان ەدى. ەندى, مىنە, ۇلان ۇسەن ۇلىنىڭ ۇتقىر ءادىس-تاسىلدەرى رەسپۋبليكاعا ءمالىم بولىپ وتىر.
ۇلاننىڭ TikTok اككاۋنتىن اشىپ, العاش حوببيدەن باستالعان بەينەساباقتارى وقۋشىلار ىزدەپ ءجۇرىپ كورەتىن ءبىلىم بەرۋ قۇرالىنا اينالعان. حيميا پانىنە قاتىستى قىزىقتى مالىمەتتەردى ءبولىسىپ, ساباق ۇيرەتۋدى كۇندەلىكتى جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدىرعان كرەاتيۆتى مۇعالىمنەن وقۋشىلار مازمۇندى كونتەنت كۇتەدى.
ول كوپتەن بەرى شاعىن ساباقتارىن مinecraft ويىنى ارقىلى ءتۇسىندىرۋدى جوسپارلاپ جۇرگەندىگىن ايتادى. العاش حوببي رەتىندە باستالعان كاسىبى بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, ءارى قارايعى ىزدەنىستەرىنە جول اشتى. وسىلايشا, جاس ۇستازدىڭ بەينەساباقتارىنا قىزىققاندار قاتارى كوبەيە بەردى. بىرتە-بىرتە ساپالى كونتەنت جاساۋعا كوشكەن جاس مامان بەينەجازبالارىن جاپون انيماتسياسىمەن جالعاستىرا بەرۋدى قاجەت دەپ تاپقان.
ۇلان جاستايىنان جۋرناليست, اكتەر نەمەسە رەجيسسەر بولعىسى كەلگەنىن ايتادى. الايدا تسيفرلاندىرۋ كەزەڭى بيولوگيا, فيزيكا, حيميا, ت.ب. ماماندىقتار سالاسىندا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ وتىر. وسى ورايدا ونىڭ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسۋ جايىنداعى ويىن اتاسى مەن اجەسى دە قۋانا قۇپتاعان. ءاسيا اپكەسىنىڭ دە اقىل-كەڭەسى زايا كەتكەن جوق. وكىنىشكە قاراي, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى بولعان اكەسى بالاسىنىڭ جەتىستىكتەرىن كورە الماي كەتتى. ال قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىندا ەڭبەك ەتەتىن اناسىنا ۇلىنىڭ ءاربىر جەتىستىگى – زور مارتەبە.
ءاردايىم ىزدەنىستە جۇرەتىن جاس مامان ماگيستراتۋرادان كەيىن جوعارى وقۋ ورنىندا وقىتۋشىلىقپەن اينالىسۋعا دا بولاتىن ەدى دەيدى. الايدا ءارى قاراي ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ, سانكت-پەتەربۋرگتە, ودان كەيىن جاپونيانىڭ سايتاما, امەريكانىڭ كليۆلەند, ۇلىبريتانيانىڭ كەمبريدج قالاسىندا تاجىريبەدەن وتكەن ۇلان ءۇشىن ءبىلىم الەمىندە جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى. ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ مەجەسىنە ينجەنەر-تەحنولوگ بولىپ بارۋعا شەشىم قابىلداپ, ءبىر جىل كولەمىندە سايتاما ۋنيۆەرسيتەتىنەن شاقىرتۋ كۇتىپ جاتقان جاس مامان تالدىقورعان قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. «زياتكەرلىك مەكتەپكە كەلگەننەن كەيىن مۇعالىمدىككە بىرتە-بىرتە قىزىعا باستادىم. قاتارداعى مەكتەپتەردە دە پاندەردى قىزىقتى ەتىپ وتكىزۋگە بولادى. ال تالانتتى دا تالاپتى بالالاردى وقىعان ورتاسىنا قاراپ, ءبولىپ-جارىپ قاراي المايمىز. ارينە, قاتارداعى مەكتەپتەردە مۇنداي بەينەساباقتار باسقاشا مازمۇندا جاسالۋى مۇمكىن. ول بالالاردىڭ سانىنا, تاپسىرمانىڭ دەڭگەيىنە دە بايلانىستى بولادى. تەك ولارعا ءپاندى قىزىقتى ەتىپ وتكىزە ءبىلۋ كەرەك», دەگەن ۇلان ۇسەن ۇلى زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ بىرىندە حيميا پانىنەن ساباق بەرەتىن جۇبايى گ ۇلىممەن ساباق بارىسىنا قاتىستى ويلارىنىڭ ورتاق ەكەنىن ايتادى.
جاڭاشىل مۇعالىمنىڭ TikTok-تا تانىمال بولعان كەزى قاشىقتان وقىتۋمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ول ءاربىر وقۋشىعا ساباق بارىسىن تۇسىندىرۋدە ەرەكشە ءادىس-تاسىلدەردى مەڭگەرۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندى. «پاندەردى بالامەن بەتپە-بەت وتىرىپ وقىتۋدىڭ ۇتىمدى تۇستارى كوپ. ال بەينەساباقتار نەگىزگى پاندەردى الماستىرا المايدى ءارى اكادەميالىق سالماعى دا باسەڭ. دەگەنمەن جاڭاشىل ىزدەنىستەر – مۇندايدا تاپتىرمايتىن قۇرال. بالالار ءۇشىن انيمە, پوپ-مادەنيەت تاسىلدەرىن قولدانۋ ءپان تاقىرىپتارىن تۇسىندىرۋدە ءتيىمدى», دەيدى ول. كرەاتيۆتى ويدىڭ يەسى ءارى قاراي ءوز كونتەنتىندە ساباق ءتۇسىندىرۋ ادىستەمەسىن بولىسە كەلە, ءبىر بەينەجازباعا شامامەن ءۇش ساعاتتاي ۋاقىتى كەتەتىنىن ايتادى. بۇل جاي عانا بەينەساباق ەمەس, ءپان باعدارلاماسىن ءبىر مينۋتقا سىيدىرۋ ءۇشىن, يدەياسى, ماتەريالىنا نازار اۋدارۋمەن قاتار, مونتاجعا دا اسا ىجداعاتتىلىق كەرەك. وقۋشىلار العاشىندا بەينەجازبانىڭ ءپان ساباعى ەكەنىن تۇسىنبەي دە قالادى. ويىن-ساۋىقپەن باستالعان ساباق بىرتە-بىرتە باۋراپ اكەتەرى ءسوزسىز. ال ۇيرەتۋ ءۇشىن دە, ۇيرەنۋ ءۇشىن دە ىنتا كەرەك.
وسىلايشا, جاس ۇستازدىڭ ىزدەنىمپازدىعى بالالاردىڭ عانا ەمەس, اتا-انالاردىڭ دا نازارىن اۋدارا باستادى. كۇردەلى دەگەن فورمۋلالاردىڭ ءوزىن بالالار قىزىعا مەڭگەرەتىن بولدى.
«حيميانى وقىعىسى كەلمەي جۇرگەن بالالاردا ىنتا پايدا بولدى. ينتەراكتيۆتى تەحنولوگيالاردى جەتىلدىرۋ مەن يگەرۋ – بۇگىنگى تسيفرلى قوعامنىڭ تالابى. گەيميفيكاتسيا جانە دەربەستەندىرۋ سياقتى ۇعىمدار دا وزەكتى. بالالار كوپ ۋاقىتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزەتىندىكتەن, بۇل پلاتفورمالاردا وقۋشىلار ءۇشىن پايدالى كونتەنتتەردىڭ كوپ بولعانى ءتيىمدى. ولاردىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن TikTok, Instagram, Netflix سياقتى الاڭداردا قىزىقتى اقپاراتتار جۇكتەۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا بولاشاق ماماندار ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارى, كيبەرپەداگوگيكاعا, ساندىق جانە تاعى باسقا داعدىلاردى مەڭگەرۋگە باعىتتالعان كەشەندى باعدارلامالاردىڭ بولعانى ابزال», دەيدى ۇلان ۇسەن ۇلى.
حيميا, بيولوگيا, فيزيكا سياقتى قولدانبالى پاندەردى تاجىريبەسىز مەڭگەرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن العا تارتقان جاس مامان الداعى ۋاقىتتا حيمياعا قىزىعاتىن بالالارعا تاجىريبە الاڭى مەن زەرتحانالىق جۇمىستار ءۇشىن ارنايى زەرتحانا جاساۋدى جوسپارلاپ ءجۇر. ال الداعى ون شاقتى جىلدا ءبىلىم سالاسىندا جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ, بۇگىندە ءبىلىم سالاسىندا ءالى دە يگەرىلمەگەن سالالاردىڭ كوپ ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بالالاردى فيزيكا, ماتەماتيكا, حيمياعا جاقسىلاپ ۇيرەتۋگە بولادى. ال ناتيجەسى بالانىڭ مەكتەپتە الاتىن باعاسىمەن بايلانىستى ەمەس. ەڭ باستىسى – ونىڭ كوڭىلىن تابۋ, وقۋعا دەگەن ىنتاسىن اشۋ. مۇعالىمى جاقسى بولعانمەن, وزىنە سەنىمسىزدىگى باسىم بالالار دا بار. وسى ورايدا مۇعالىمنىڭ دە, اتا-انانىڭ دا مىندەتى – بالانىڭ ومىرىندە باقىتىنا اينالاتىن باعىتقا باعدار بەرۋ. كەز كەلگەن وزگەرىس قالىپتى جاعدايدان شىعىپ, كۇيزەلىستەن, جۇمىسباستىلىقتان ارىلۋدى قاجەت ەتەدى. «بيىل ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەپ كەتكەنىن ءپان وليمپيادالارىنان بىلدىك. دەگەنمەن دە العا جىلجۋ بايقالادى. قاشىقتان وقىتۋدىڭ دا ۇزاققا سوزىلمايتىنى بەلگىلى. دەسەك تە ءومىر بويى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاماي, قاشىقتان وقيتىن بالالار دا بار ءارى وقىتۋشىسى شەتەلدە تۇراتىن كۋرستار دا ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتۋ ۇستىندە. ال ەلدەگى پاندەميا جاعدايى قاشىقتان وقىتۋعا ماماندانۋعا ىقپال ەتتى. ءبىز وسىدان كوپ تاجىريبە جينادىق. مەكتەپ – شاكىرت ءۇشىن قاتەلەسۋگە بولاتىن جانە قاتەسىن تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا. سوندا عانا بالالار قيىندىقتى جەڭىپ, قىزىعا وقيتىن بولادى. ال مۇعالىم – سول قاتەلىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋگە جول كورسەتەتىن كاسىبي مامان», دەپ ويىن تۇيىندەدى ول.
الماتى