حالىقارالىق مۋزەيلەر كۇنىنە وراي «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە حان كوتەرۋ ءراسىمى ءوتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جەرلەنگەن ابىلاي حاننىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنى مەن ۇلى تۇلعالارىمىزدى ۇلىقتاۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان تاريحي-تانىمدى قويىلىمدى ر.سەيتمەتوۆ اتىنداعى تۇركىستان قالالىق سازدى-دراما تەاترىنىڭ ارتىستەرى قويدى.
«تاريحي قويىلىم 18 مامىر – حالىقارالىق مۋزەيلەر كۇنىنە جانە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.
«ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيى اتالعان تەاترلاندىرىلعان قويىلىم ارقىلى تاريحي شىندىقتى ۇيلەستىرۋگە كۇش سالدى. مۋزەيگە كەلۋشىلەردىڭ سۇرانىسى بويىنشا تاريحي وقيعالارعا قىزىعاتىندىعىن جانە تاريحي تۇلعالاردىڭ ءومىرى جايلى بىلۋگە قۇشتار ەكەندىگىن كورسەتتى. حالىق اراسىندا ابىلاي حاننىڭ تاريحي تۇلعاسى كەڭىنەن ناسيحاتتالاتىندىعىن ەسكەرسەك, بۇل قويىلىمنىڭ جاس ۇرپاقتىڭ وتانشىلدىق ساناسىنىڭ جەتىلۋىنە, تۇلعالىق دامۋىنا تيگىزەر پايداسى مول ەكەندىگىن باعامدايمىز», دەدى تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيدىڭ ديرەكتورى نۇربولات احمەتجانوۆ.
بەلگىلى عالىم ا.ي.لەۆشيننىڭ جازبالارىنان «1771 جىلى تۇركىستاندا ابىلايدى قازاقتىڭ باس حانى ەتىپ كوتەرۋ ءراسىمى وتكەن. وعان ۇلى ءجۇز, ورتا ءجۇز, كىشى ءجۇز حاندارى مەن سۇلتان-بيلەرى, ەل قورعاعان باتىرلارى, «تاشكەنتتىكتەر مەن تۇركىستاندىقتاردىڭ» تاڭداۋلى وكىلدەرى قاتىسقان. جانە بۇل سالتانات تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە وتەدى. وندا قۇران وقىلىپ, جيىلعان ءدۇيىم جۇرت ابىلايدى اق كيىزگە وتىرعىزىپ, توبەلەرىنە كوتەرىپ, ءۇش ءجۇزدىڭ حان ەتىپ جاريالايدى», دەگەن دەرەكتەردى كەزدەستىرۋگە بولادى.
تاريحي رەكونسترۋكتسيالىق قويىلىمدى وتكىزۋ, قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەگى قورىق-مۋزەيلەردىڭ ءداستۇرلى شاراسى رەتىندە مويىندالادى.
اتاپ ايتقاندا, رەسەيدە «بورودينو» مەملەكەتتىك اسكەري-تاريحي قورىق-مۋزەيى مالوياروسلاۆەتسكي اسكەري-تاريحي مۋزەيىمەن بىرلەسىپ 1812 جىلعى تاريحي وقيعالاردى, بورودينو دالاسىن رەكونسترۋكتسيالانعان كورىنىس ارقىلى كورسەتىپ كەلەدى. ۋكراينادا «پولتاۆا سوعىس دالاسى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىعى ءداستۇرلى تۇردە 1709 جىلعى پولتاۆا دالاسىنىڭ تاريحي كەزەڭىن كورسەتسە, چەحيا مەملەكەتىندە «الەم قورعانى» قورىمەن بىرلەسىپ, سلاۆكوۆە (اۋستەرليتس) قالاسىنىڭ تاريحي مۋزەيى جىل سايىن «اۋستەرليتس دالاسى» (1805گ.) دەگەن تاقىرىپتا رەكونسترۋكتسيالىق كورمە ۇيىمداستىرادى.
مۇنداي جوباداعى كورمەلەر اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, كانادا, يتاليا, فرانتسيا سىندى بىرقاتار ەلدەردىڭ قورىق-مۋزەيلەرىن نەمەسە مۋزەيلەرىندە ءداستۇرلى شارا رەتىندە ورىن العان. حالىقارالىق مۋزەيلەر كۇنىنە وراي «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى «كۇلتوبە سىرلارى» جانە «ياساۋي ءىزباسارلارىنىڭ شىعارمالارى» اتتى كورمە اشىپ, قازاق حالقىنىڭ بەيبىت ءومىرى ءۇشىن ايانباي كۇرەسكەن, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جەرلەنگەن باتىر كارسون تاڭىباي باتىر بەكنازار ۇلىنا جانە كۇي ونەرىنىڭ داڭقىن اسقاقتاتقان بىرەگەي ونەر يەسى, ۇلى كۇيشى سۇگىر ءالي ۇلىنا ارنالعان كىتاپتاردىڭ تۇساۋىن كەستى.
سونداي-اق ايتۋلى مەرەكەلىك كۇن اياسىندا ت.ع.ك. ياساۋيتانۋشى زىكىريا جانداربەك «قازاق حاندىعى كەزەڭىندەگى ياساۋي جولىنىڭ احۋالى», ت.ع.د., پروفەسسور حازىرەتالى تۇرسىن «تۇركىستان لەگيونىنىڭ اڭىزى مەن اقيقاتى» اتتى بەينەسۇقبات ۇيىمداستىرىلىپ, قورىق-مۋزەيدىڭ ەكسكۋرسوۆودتارى تاريحي-تانىمدىق ونلاين ەكسكۋرسيالار جۇرگىزدى.
بۇدان وزگە, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى اراسىندا گىر تاسىن كوتەرۋ, وقۋشىلار اراسىندا اسىق اتۋ سايىسى جانە ونلاين ۆيكتورينالىق سۇراقتار جارىسى ۇيىمداستىرىلدى.
ايتا كەتسەك, مەرەكەلىك شارا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جەرلەنگەن تۇلعالار مەن ومىردەن وتكەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ قۇران باعىشتاپ, قۇرباندىق شالۋدان باستالدى.