سوناۋ ىلكى زامانداردان بەرى ادام بالاسىن تولعاندىرىپ كەلە جاتقان ەڭ ماڭىزدى ساۋالدىڭ قاتارىندا ء«ومىردىڭ ءمانى نە؟» دەگەن سۇراق بار. وعان ءار ادام ءوز تانىمىنىڭ دەڭگەيىندە جاۋاپ ىزدەيدى.
ءاربىر جازۋشى ءوز ورتاسىنىڭ, قوعامىنىڭ كوزقاراسىن, تۇسىنىگى مەن پايىمىن مي ەلەگىنەن وتكىزىپ, وعان ءوز توپشىلاۋلارى مەن توقتامدارىن, بولجامدارى مەن تاجىريبەسىن, سونداي-اق ءومىردىڭ, تىرشىلىكتىڭ زاڭدىلىقتارىن قوسىپ, ءومىردىڭ ءمانى جايلى تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلەدى. بۇل اسىرەسە, ومىردەن ءمان ىزدەۋگە شاقىرىپ تۇرعان ەكزيستەنتسياليزم تەرمينى دۇنيەگە كەلگەن جيىرماسىنشى عاسىر مەن ءبىزدىڭ داۋىرگە ءتان. رۋحاني داعدارىس پەن مادەني قۇلدىراۋدى باستان تەرەڭ وتكەرگەن سوڭعى ەكى عاسىردىڭ ادام بالاسىنىڭ ارقاسىنا ارتقان جۇگى اۋىر. ادامدار شىبىنداي قىرىلعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس پەن مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ تاعدىرى شەشىلگەن جاھاندانۋ ءداۋىرى, ادامداردىڭ تەڭ جاراتىلىسىنا كۇمانمەن قاراۋشىلىقتى تۋدىرعان كاپيتاليزم ادام ءومىرىنىڭ ءمانى تۋرالى ساۋالدى العا شىعارىپ, اسىرەسە, جازۋشىلاردان, قالامگەرلەردەن ويشىلدىقتى, سۇڭعىلالىقتى تالاپ ەتتى. ايتپەسە قىم-قۋىت ءومىردىڭ مىڭ ءتۇرلى بوياۋىن بەينەلەۋ, سان الۋان تاعدىردىڭ جايىن وقىرمانعا جەتكىزۋ, كەيىپكەردىڭ ىشكى كۇيىن سيپاتتاۋ وڭاي ەمەس. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە كەيىپكەرلەرى وقىرمانداردىڭ ساناسىندا ءومىر سۇرەتىن قالامگەرلەر باقىتتى. ءوز باسىمىز سونداي قالامگەرلەردىڭ قاتارىندا نارىقتىق قاتىناستاردىڭ ادام پسيحولوگياسىنا اسەرىن, ادام بولمىسىنىڭ جالعىزدىعىن, ءاربىر تاعدىردىڭ وقشاۋلىعىن, ساناداعى اقيقات پەن ءومىر شىندىعىنىڭ ءبىر-بىرىنە سايكەسە بەرمەيتىنىن ءساتتى بەدەرلەيتىن نۇرعالي ورازدى اتار ەك.
ونىڭ ءبىر كەيىپكەرى سيقىرلى كول سياقتى. كۇن ساۋلەسى بەتىندە جالت-جۇلت ويناپ, بىرتە-بىرتە جىلىنا باستاعان تۇڭعيىق كول سەكىلدى, توڭىرەگىنە جىپ-جىلى شۋاق شاشا قارايتىن توستاعانداي قارا كوزدى كەلىنشەكتى جازۋشى باستان-اياق سيقىرلى كولگە تەڭەپ, ەڭ سوڭىندا وتكەننىڭ ءبارىن تەرەڭىنە باتىرىپ, ەشقانداي بەلگى قالدىرماي, جىم-جىلاس قىپ جۇتىپ قويىپ, تۇپ-تۇنىق بوپ مولدىرەپ جاتادى دەپ سيپاتتايدى. ونىڭ تاعى ءبىر كەيىپكەرى وڭاشا ارال سياقتى. شەتسىز, شەكسىز كوك ايدىننىڭ ءبىر قيىرىنداعى كىپ-كىشكەنتاي بوپ بۇلدىراپ تۇرعان وڭاشا ارال قالاي ەلسىرەپ, قۇلازىپ تۇرسا, كەيىپكەردىڭ قار باسىپ, مۇز قاتىپ جاتقان جان-دۇنيەسى دە ءدال سونداي قۇلازۋلى, جالعىز... قالامگەردىڭ ەندى ءبىر كەيىپكەرى اداسقان جۇلدىز بولسا, تاعى بىرەۋى باق قۇسىنىڭ وزىنەن اۋمايدى. ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايتىن وسى كەيىپكەرلەر وقىرمان كوڭىلىنە مىقتاپ ورنىعادى. سەبەبى پروزايك پوەتيكالىق كوركەمدىكتىڭ قۋاتىن, شەندەستىرۋ, تەڭەۋ, سالىستىرۋلاردىڭ ادام ساناسىنا اسەرىن ەرەكشە مەڭگەرگەن. مىنە, سول سەبەپتى ولار ازان شاقىرىپ قويعان اتىمەن ەمەس, جازۋشىنىڭ تەڭەۋىمەن ەستە قالادى. ءبىر قىزىعى, وسى كەيىپكەرلەردىڭ ەشقايسىسى قاراپايىم, كۇيبەڭ تىرشىلىكتى مىسە تۇتپايدى. يدەال ماحاببات ىزدەيدى, وتكەن شاقتى ساعىنادى, توسىن قادامدار جاسايدى, ءوز تاعدىرىنىڭ قوجاسى بولعىسى كەلەدى, ت.ب. قىسقاسى, ورتامەن, تىرشىلىكپەن ساناسقىسى كەلمەيتىن ەرەكشە كەيىپكەرلەر اينالىپ كەلگەندە ءوز ومىرلەرىنىڭ ءمانىن تاپقىسى كەپ شارق ۇرادى.
نۇرعالي وراز شىعارماشىلىعىنا ءتان ەرەكشەلىك رەتىندە ونىڭ ادام بولمىسىنىڭ جالعىزدىعىن نازىك سىرشىلدىقپەن سيپاتتاۋىندا دەر ەك. جازۋشى جالعىزدىقتى جاي عانا سەزىنبەيدى, ول جالعىزدىقتى كورەدى. «تۇنمەن بىرگە ەرە كەلگەن تىنىشتىقتىڭ جەتەگىندە جالعىزدىق بار ەدى. ول ءوزى ءبىر قول-اياعى شيدەي, باسى قازانداي, بادىراق كوز ارىق بالاعا ۇقسايتىن-دى. مىنە, سول بالا-جالعىزدىق قازىر جان-جاعىنا ۇرلانا كوز سالىپ, ءالى شامى سونە قويماعان تەرەزەلەردەن ىشكە سىعالاپ قاراپ كەلەدى...» دەيدى جازۋشى. مىنە سول بالا-جالعىزدىق ءسات سايىن ءوسىپ, اياق-قولى سيديىپ, بويى سەرەيىپ, موينىن سوزىپ ۇمتىلىپ, تەرەزەلەردىڭ جاقتاۋىنا جابىسىپ الىپ, ءاربىر پاتەردىڭ ىشىندەگى كورىنىستەرگە تەلمىرەدى. جالعىز-جالعىز ادامداردىڭ مۇڭدارىنا كۋا بولادى. بىراق ولار مۇنى كورسە دە كورمەگەندەي, سەزسە دە سەزبەگەندەي كەيىپ تانىتادى. ءتىپتى ماساڭداۋ ءبىر ايەل ء«ارى ءجۇر» دەپ جالعىزدىقتى قۋىپ جىبەرەدى. ءتۇنى بويى جانى جابىرقاپ, كوڭىلىن كىرەۋكە باساتىن ادامدار تاڭەرتەڭ ەشتەڭە بولماعانداي ك ۇلىپ ويانىپ, شارۋاسىنا اسىعادى ەكەن, پاتەردە جالعىز تۇراتىن دىمكاس قارتتىڭ ءوزى ءبىر پاكەت ءسۇت پەن بولكە نان الۋ ءۇشىن انە دۇكەنگە كەتىپ بارادى. ولار جالعىزدىقتى تانىمايدى, مويىندامايدى... جازۋشى ادامداردىڭ بارلىعى بىردەي جالعىزدىقتى سەزىنە المايتىنىن, سەزىنسە دە مويىنداعىسى كەلمەيتىنىن, ءتىپتى ونى تانىمايتىنىن, ونىڭ ار جاعىندا ولاردىڭ ءوز بولمىستارىن تانىمايتىنىن, ءوز-وزدەرىنەن قاشاتىنىن, ءوز-وزدەرىن الدايتىنىن جالعىزدىقتى بولەك بولمىس رەتىندە بەينەلەۋ ارقىلى ءساتتى جەتكىزگەن. موينى قىلقيعان, بويى سورايعان بالا-جالعىزدىق ادامداردىڭ جالعىزدىق تۋرالى تانىم-تۇسىنىگىنىڭ قوراشتىعىنا, جەتىلمەگەنىنە دە مەڭزەپ تۇرعانداي. ءتىپتى ادام جالعىزدىقتى مويىنداماۋ, تانىماۋ ارقىلى عانا تىرشىلىكتەن, ومىردەن ءلاززات الۋى مۇمكىن دەگەن سياقتى ويلار دا جاسىرىنىپ جاتقانداي ما...
قالامگەردىڭ «اياقتالماعان ەرتەگى» اڭگىمەسىنەن نارىقتىق ءومىردىڭ زاڭدىلىقتارىن تانيمىز. وتباسىلى, جىگىت اعاسى جاستاعى عىلىم كانديداتىنىڭ اياقتالماي قالعان ماحاببات ەرتەگىسى وقىرماندى ءارى-ءسارى كۇيگە تۇسىرەدى. بىرنەشە جىلدان سوڭ باياعى بويجەتكەنمەن كەزدەسۋگە قۇرعان جوسپارىنىڭ ءساتسىز اياقتالۋىندا تۇرمىستىڭ شىندىعى بار ەدى. ياعني باياعى تالشىبىقتاي بويجەتكەن راۋشان جەمە-جەمگە كەلگەندە ونىمەن كەزدەسۋگە ءوزىن ىركىپ قالادى. سەبەبىن, جازۋشى بىلايشا تۇسىندىرەدى: «...اۋىر تۇرمىس پەن قارا جۇمىس قاجىتىپ, تورسيىپ ءىسىنىپ كەتكەن قولدارىن قايدا سىيعىزارىن بىلمەي, ونسىز دا تىرسىلداپ ارەڭ سىيىپ تۇرعان سۇر پلاششىنىڭ ەتەگىن تارتقىلاي بەردى». ياعني تۇرمىستىڭ يلەۋىنە تۇسكەن, ءسويتىپ مازمۇنى دا, ءپىشىنى دە وزگەرگەن اۋىلدىق ايەل ءوزىنىڭ ماڭدايى جارقىراعان قالالىق عىلىم كانديداتىمەن كەزدەسۋگە لايىق ەمەس ەكەنىن دەر كەزىندە تۇسىنەدى... ءومىر شىندىعىنىڭ قيالداعى ماحاببات ەرتەگىسىنە قاتىسى جوقتىعىن شەبەرلىكپەن بايانداعان جازۋشى ادامداردىڭ نارىقتىق قوعامداعى قۇنى, مازمۇنى تۋرالى تولىمدى وي تولعايدى. اينالىپ كەلگەندە قانداي قوعامدا ءومىر سۇرسە دە ادامنىڭ جان دۇنيەسى بوستاندىقتى, ەركىندىكتى, ماحابباتتى قالايتىنىن, سول ارقىلى ءوز ومىرىنەن ءمان تاپقىسى كەلەتىنىن جىمداستىرا ورنەكتەيدى.