ورتاعاسىرلىق قالالاردا قاراپايىم حالىق تۇراتىن شەتكى بولىكتىڭ راباد اتالعانى بەلگىلى. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر قالانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن وسى اۋىلشارۋاشىلىق ايماقتارىندا داۋلەتتى تۇرعىندارىنىڭ جەكە يەلىكتەرى دە سالىنعانىن انىقتاپ وتىر. كەيىننەن رەسەيدە دە پايدا بولعان جانە بەكزاتتىقتىڭ بەلگىسى سانالعان ساياجايلاردىڭ ءتۇپ-توركىنى وسى رابادتاردا جاتقان سياقتى. تاريحشىلار ماسكەۋدەگى كۋنتسەۆو, سوكولنيكي, وستانكينو كەزىندە باي-باعلان مەكەن ەتكەن وسىنداي ايماقتار بولعانىن ايتادى.
كەڭەستىك ساياسات ساياجايلاردى قالالىقتاردى ەڭبەككە باۋلۋدىڭ ءبىر تاسىلىنە اينالدىرعان ەدى. بىراق كەڭەس وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن تىرشىلىگى تۇرالاپ قالعان اۋىلدان قالاعا اعىلعان جۇرت وسى ساياجايلاردى پانالاپ, بۇرىن باۋ-باقشا ەگۋ ماقساتىندا پايدالانىلىپ كەلگەن قالا سىرتىنداعى قونىستاردى تۇراقتى باسپانا ەتتى. كەيىننەن شۋى مول قالادان قاشقان قولى ۇزىندار دا شەتتەن ءۇي-جاي سالىپ, شاھار ماڭىن قونىستانۋشىلار قاتارىن كوبەيتە تۇسكەنى بەلگىلى. قازىر ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن ءىرى قالالاردا وسىنداي ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن, كولىك قوزعالىسىن رەتتەۋ سەكىلدى ماسەلە تۋىنداپ وتىر.
قالا سىرتىندا تۇراتىنداردىڭ كوبەيۋى سول اۋماقتاردا مەكتەپ, بالاباقشا, ەمحانا سەكىلدى الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ ماسەلەسىن تۋدىراتىنى تاعى بار. مىسالى, قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى «سابالاق» ساياجايىن مەكەن ەتكەندەردىڭ سانى قازىر 7 مىڭنان اسىپ قالدى. بۇل قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندەگى كەيبىر اۋدان ورتالىعىنىڭ حالقىنان كوپ. «ياگودكا» مەن «پيششەۆيكتە» مىڭ جارىمعا جۋىق تۇرعىن بار. «وربيتا», «ەڭبەك», «بولاشاق», «ەدەلۆەيستەن» باسپانا سالعاندار قاتارى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى.
– ءبىز بىلتىر «ياگودكا», «پيششەۆيك» ساياجايلارىنىڭ كىرمە جولىن جاساعانبىز. باۋ-باقشالىق القاپ دەگەنمەن دە وندا تۇرىپ جاتقان ءوزىمىزدىڭ ازاماتتارىمىز. سوندىقتان دا ولاردىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىن قولدان كەلگەنشە ورىنداۋعا ءتيىسپىز. بۇل جەردە بىزگە جەكە كاسىپكەرلەردىڭ دە كومەگى كوپ ءتيىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. مىسالى, بىلتىر «ياگودكاداعى» جوسپاردا جوق 6 كوشەگە مەردىگەر ءوز ەسەبىنەن تاس توسەپ بەردى, «كوپەس» ساياجايىندا كىرە بەرىس جولىنا تاس توسەۋگە بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى, – دەيدى قىزىلوردا قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءبىرجان دالاباەۆ.
وسى جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كۇرە جولىنىڭ قالاعا كىرەر تۇسىنداعى «ەدەلۆەيس» ساياجايىنىڭ كىرمە جولى جوندەلىپ, ەلەكتر باعانالارى ورناتىلىپ جاتىر. «سابالاق» تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشىنە بايلانىستى ونداعى باس كوشەگە جارىق باعانالارى ورناتىلادى. «ەڭبەك» ساياجايىنا دا ۇزىندىعى 2 شاقىرىم تاس جول توسەلەدى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ۇكىمەت قاۋلىسىمەن قالانىڭ باس جوسپارىنا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, شاھار قۇرامىنا «سابالاق», «ەدەلۆەيس», «وركەندەۋ», «وربيتا» مەن باسقا دا ساياجاي الاپتارى كىردى. بۇگىندە ماماندار ولاردىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋمەن اينالىسىپ جاتىر. وسى جۇمىستارمەن قاتار بۇل اۋماقتاردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدىق جەلىلەرىن دامىتۋ ءۇشىن جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتاماسى مەن مەملەكەتتىك ساراپتاماسىن ازىرلەۋگە قالالىق بيۋدجەتتەن 66,5 ملن تەڭگە ءبولىندى.
ساياجايدى باسپانا ەتكەندەر سانىنىڭ ارتۋى قوعامدىق كولىكتەر قوزعالىسىنا دا اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. قالادان 8,5 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان «ياگودكا» مەن «پيششەۆيك» باۋ-باقشا الاپتارىنىڭ وسىنداي ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى مەن «قىزىلوردا اۆتوبۋس پاركى» جشس وكىلدەرى ساياجاي تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ وتىنىشىنە وراي №28 باعىتتان ارنايى اۆتوبۋس ءبولدى. بۇل كولىك ساياجايداعىلاردى قالا ىشىنە جۇرەتىن مارشرۋتتارعا تەگىن جەتكىزىپ تاستايدى. پمك-29 باۋ-باقشالىق الابىنا دا قازىر كۇنىنە 2 مارتە قوعامدىق كولىك قاتىناپ تۇر. جەمىس-جيدەك پىسەتىن جازدا كولىك قاتىناسى جيىلەي تۇسەدى.
– ءوتىنىشىمىزدى ەسكەرىپ, ساياجاي تۇرعىندارىنا سەبىن تيگىزىپ وتىرعان كولىك يەلەرىنە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. جۋىردا ءبىز قالالىق ماسليحاتقا قالا ماڭىنداعى ساياجايلارعا قاتىنايتىن مارشرۋتتى كولىكتەرگە وزگە قالالارداعى سياقتى بيۋدجەتتەن سۋبسيديا ءبولۋ جونىندە ۇسىنىس بەردىك. بۇل ءۇشىن مارشرۋتتار الەۋمەتتىك دەپ تانىلۋى كەرەك ەكەن. قازىر وسى باعىتتا جۇمىستار جاسالىپ جاتىر, – دەيدى قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى.
قالالىق قۇرىلىس ءبولىمى «سابالاق» ساياجايىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى اياقتاپ قالدى. وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 604 ملن تەڭگە بولىنگەن جوبا 2019-2021 جىلدار ارالىعىنا جوسپارلانعان. اماندىق بولسا, بيىل تۇرعىندارى تەگىس تازا اۋىز سۋ ىشەدى.
جۋىردا وسىعان بايلانىستى وبلىس, قالا باسشىلىعى قاتىسقان جيىن ءوتىپ, وندا شاھار اۋماعىنا ەنگەن ساياجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن رەتتەۋ ماسەلەسى تالقىلانىپتى. قازىر وسىعان وراي جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر, الدا قۇرىلىس ءبولىمى ول اۋماقتاردا جول سالىنىپ, اۋىز سۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋعا كىرىسەدى.
– ساياجايلار ماسەلەسىمەن تاسبوگەت كەنتىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارعان كەزدەن تانىسپىن. سونداعى تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا «سابالاقتان» №4 ەمحانانىڭ فيليالىن, پوليتسيا بەكەتىن, الەۋمەتتىك دۇكەندەر اشقانبىز. مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا كاسىپ باستاعان تۇرعىندار دا بار. باعباندىق ماقساتتاعى جەر تەلىمى سانالاتىن اۋماققا مەملەكەت ەسەبىنەن ۇلكەن قۇرىلىستار سالۋ زاڭعا قايشى. بىراق بۇل ساياجايلار ماسەلەسى سىرتتاپ قالادى دەگەن ءسوز ەمەس. بۇل قالا اكىمدىگىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا تۇر. ونىڭ ۇستىنە, بىلتىر پاندەميا باستالعان ۋاقىتتا كوپ قالالىق ساياجايعا ورالدى, تاستاپ كەتكەن جەرىن قايتا قولعا العاندار بولدى. سىرتتان كەلەتىن ونىمدەر باعاسى اسپانداپ تۇرعان قازىرگى ۋاقىتتا ءوز اۋلاڭا ەككەن كوكونىس پەن جەمىستى ءۇزىپ جەگەنگە نە جەتسىن, – دەيدى قالالىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى پاكۋادين شامۇراتوۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ساياجايلىق اۋماقتارعا گاز قۇبىرىن تارتۋ تۋرالى ايتۋعا ءالى ەرتە. قالا قۇرامىنا كىرگەنىمەن دە ءالى مارتەبەسى ايقىندالۋى كەرەك. مىنە, وسى كەزدە بيۋدجەتكە سالماق سالۋى مۇمكىن.
قالاي بولعاندا دا قالا دامۋىندا ساياجايلار ماسەلەسى الدىڭعى قاتاردا تۇرادى, ونداعى تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگى ەسكەرۋسىز قالمايدى. بۇل انىق.
قىزىلوردا