سوناۋ ءبىر اشارشىلىق جىلدارى سىر ەلىنىڭ وزبەك جەرىنە ۇدەرە كوشىپ جاتقان زامانىندا كىندىكتەن جالعىز, تۋماسىنان سوزگە ساراڭ, ەڭبەكقور ەگىنشى تورەش قازانتاي ۇلىنىڭ وتباسىندا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ورىنبەك اعا دۇنيە ەسىگىن اشتى.
ورەكەڭنىڭ بىرگە تۋعان اعاسى سەردالى ۇلى وتان سوعىسىندا لەنينگراد قور-شاۋىندا قالدى, كەيىنگى اعاسى قونىسبەك مايداننان امان-ساۋ ورالىپ, سىر ەلىنە ەڭبەگى سىڭگەن, ۇزاق جىلدار بويى پارتيا جانە كەڭەس قىزمەتتەرىن اتقارىپ, ەل قۇرمەتىنە يە بولدى.
تەتەلەس اعاسى رايىمبەك تۋمىسىنان وتە زەرەك, ءوزىنىڭ قىسقا ءومىرىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسقان ازامات ەدى. تۋعان جەرىندە باس زووتەحنيك, كەڭشار ديرەكتورى, وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولدى, ارال اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىن باسقارىپ, ۇلكەن ابىرويعا قول جەتكىزدى.
ورىنبەك تورەشەۆ تۋىپ-وسكەن اۋىلى قىزىلجارماداعى باستاۋىش, جوسالىداعى ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىسىمەن, 1945 جىلى الماتىعا كەلىپ, قازاق مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا اگرونوم ماماندىعى بويىنشا وقۋعا ءتۇستى. 1950 جىلى عالىم-اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ديپلوم الىپ, تۋعان جەرى قارماقشى اۋدانىنىڭ اقجار ءماشينە-تراكتور ستانساسىندا اعا اگرونوم, ودان كەيىن اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمىندە باس اگرونوم بولىپ قىزمەت اتقاردى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كوزگە ءتۇسىپ, اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى.
ورەكەڭنىڭ ودان كەيىنگى ەڭبەك جولى – تەك عىلىم سالاسى بولدى. 1951 جىلى قازاق ەگىنشىلىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنان باستاۋ العان عىلىمي زەرتتەۋلەرى تولاسسىز 60 جىل بويى جالعاسۋدا. سۋارمالى ەگىنشىلىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بۇگىندە 80 جاستىڭ باسپالداعىن اتتاپ وتىرعان قاجىرلى, تەرەڭ ويلى, ورىنبەك اعامىزدىڭ ەڭبەك جولى مىنە وسىنداي. بۇگىندە 75 جىلدىق تاريحى بار اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى – قازاق ەگىنشىلىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن قوسا جاساسىپ كەلە جاتقان ونىڭ ايتار ءسوزى ء“بىر مەكەمەدە الپىس جىل ەڭبەك ەتۋ تەك قانا قۇرمەت ەمەس, ول جاۋاپكەرشىلىك. عىلىمي تابىستارعا قۋاناسىڭ, بولماي جاتقان ىسكە اتتەگەن-اي دەيسىڭ. مەن نە كورمەدىم, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋى دا, دامۋى دا كوز الدىمدا. قىزمەتتەس بولعان ءىرى عالىمدار ا.جانعاليەۆ, ا.باراەۆ, گ.بياشەۆ, م.ەرلەپەسوۆ, ح.ارىستانبەكوۆ, ب.باسىبەكوۆ, ۆ.جيگايلوۆ, ءى.ءابۋعاليەۆ, ە.امانتاەۆ, و.شەگەباەۆ جانە تاعى باسقالارى ەشقاشان ەستەن كەتپەيدى, الدىڭعى بۋىننان قالعان كوز تەك مەن عانا سياقتىمىن. كەيىنگى جاستارعا مەنى سىيلاعاندارى ءۇشىن راحمەت”, – دەپ وتىرادى.
سۋارمالى جەر – ەگىنشىلىكتىڭ التىن قورى, ونى ءتيىمدى پايدالانۋ, قۇنارلىعىن ارتتىرۋ ەل باسشىلارىنىڭ ارقاشان نازارىندا بولدى. ءار كەزەڭدەگى تاپسىرمالارعا سايكەس كەڭ كولەمدە كەندىر, تاۋساعىز, ماقتا, قىزىلشا, بيداي, جوڭىشقا ءوسىرۋ, سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى قويىلعان كەزدە ورەكەڭ تىكەلەي وسى ىستەرگە عىلىمي باسشىلىق جاساپ, ءوز ارىپتەستەرىن, اسپيرانتتارىن, ىزدەنۋشىلەرىن ناتيجەلى زەرتتەۋلەرگە جۇمىلدىرا ءبىلدى. اتقارىلىپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن سول كەزدەگى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قازىرگى ەلباسىمىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ, سونىمەن قاتار د.ا. قوناەۆتىڭ, ا.ا. اسقاروۆتىڭ, ك.م. اۋحاديەۆتىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىلارى الدىندا ەگجەي-تەگجەيلى بايانداۋ ساتتەرى دە بولدى.
سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ جۇيەسى بويىنشا 140-تان استام عىلىمي ەڭبەك, ونىڭ ىشىندە 3 مونوگرافيا, ءوندىرىسكە ارنالعان 30 ۇسىنىس باسپادان شىقتى.
ورىنبەك تورەشەۆتىڭ كادر دايىنداۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ەرەكشە. ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ عىلىمي حاتشىسى بولعان كەزىندە 108 ۇمىتكەر كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, عىلىمي دارەجەلەر الدى. سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ عىلىمي-ءوندىرىستىك ماسەلەلەرى بويىنشا 18 شاكىرتى عىلىم كانديداتى جانە 4 ىزدەنۋشى عىلىم دوكتورى اتاعىن قورعادى. ءبۇگىندە ولاردىڭ كوپشىلىگى تۇلعالى عالىمدار, ءوندىرىس مايتالماندارى, بەلگىلى ۇستازدار بولىپ قالىپتاستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى م.سۇلەيمەنوۆ ءوزىنىڭ ءبىر عىلىمي ەڭبەگىن ورەكەڭە ۇسىنا وتىرىپ, “عىلىم جولىنا جولداما بەرگەن اعامىزعا ەستەلىك رەتىندە”, ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ر.ەلەشەۆ ءوز ەڭبەگىن “قازاقتىڭ سۋارمالى ەگىنشىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ورىنبەككە, سىي قۇرمەتپەن”, دەپ تابىستاعان. ورەكەڭنىڭ جەرلەسى ك. سىدىق:
اسقار تاۋداي الىپ كۇش قايدان كەلگەن,
مۇنداي كۇشتى قاسيەتتى ادامعا قۇداي بەرگەن.
ادامگەرشىلىك, ءىلتيپات جاقسىلىق ءبىر وزىندە,
ەڭبەكتەنگەن, ەرىنبەگەن جاندارعا ءوزى كەلگەن.
اق كوڭىلدى بارىمىزدەن ايامايتىن بار كۇشىن,
قاراپ تۇرىپ, تاڭعالامىز شالت باسقان ءجۇرىسىن.
سىزگە ۇقسايتىن ىنىلەر كوپ اۋىلدا,
العا تارتىپ قۇرمەتتەيتىن ءبارى ءىسىن, – دەسە, ال شاكىرتى ە. تولەگەنوۆ ارناۋىن بىلاي قايىرادى:
كۇن ك ۇلىپ, كۇي كۇمبىرلەپ جۇرەگىڭدە,
پاك كوڭىل, اق نيەت بار جۇرەگىڭدە,
ادالدىق, قاتال مىنەز, جومارتتىق بار,
وزگەشە قاسيەت كوپ ءبىر وزىڭدە...
وسى شاكىرتىنىڭ ولەڭ جولدارى ورەكەڭنىڭ جان دۇنيەسىن, ىشكى سىرىن, سىرت بولمىسىن جەتە انىقتاپ تۇرعانداي.
ورىنبەك تورەش ۇلى ۇل-قىزدارىنىڭ دا جانە تورەش اۋلەتىنىڭ ۇرپاقتارىنا دا جوعارى ءبىلىم الۋىنا دا ايانباي كومەگىن بەردى. ال, ونىڭ وتباسىن اڭگىمە ەتسەك, ونىڭ قۇداي قوسقان قوساعى ماعريپا قۇرمانعاليقىزى ۇزاق جىلدار بويى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە حيميا پانىنەن ساباق بەردى, قازىر قۇرمەتتى دەمالىستا. ۇلكەن قىزى گۇلميرا جوعارىدا اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حيميا فاكۋلتەتىندە دوتسەنت, حيميا عالىمدارىنىڭ كانديداتى. ءاليا الماتى دارىگەرلىك ينستيتۋتىن بىتىرگەن, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ونكولوگيا جانە راديولوگيا ينستيتۋتىندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, ۇلى قانىش اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزىمەتكەرى.
ورىنبەك تورەش ۇلىنىڭ عىلىمداعى قوماقتى ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, “ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن”, “ەڭبەكتە ۇزدىك شىققانى ءۇشىن”, “ەرلىك ەڭبەك ءۇشىن”, “ەڭبەك ارداگەرى”, “تىڭ جەرلەردى يگەرگەن ءۇشىن” مەدالدارىمەن, ءبىرنەشە مارتە وداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق حالىق شارۋاشىلىعى كورمەلەرىنىڭ مەدالدارىمەن جانە ديپلومدارىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم اكادەمياسىنىڭ جانە ۇلتتىق اكادەميالىق اگرارلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.
بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ وتىرعان وتىرعان, بارلىق ءومىر جولىن تولىقتاي عىلىمعا ارناعان, سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ جانە ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋ جۇيەسىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋدا ايرىقشا ۇلەس قوسقان ءىرى عالىم, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ورىنبەك تورەشەۆكە زور دەنساۋلىق جانە تابىس تىلەيمىز. ۇلاعاتتى ۇستازدىق قۇرىپ, جاستاردى ءبىلىمگە, عىلىمعا باۋلۋدا اتقارا بەرەتىن ەڭبەگى ارقاشان جەمىستى بولعاي.
ي.نۇرپەيىسوۆ, قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ
ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.