ء«بىلىمدى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ – ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قاسيەت. جاستارىمىز باسىمدىق بەرەتىن مەجەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ءاردايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبى قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى» دەپ ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ناقتى ايتتى. تالاي دانالار مەن دارالاردى ءبىلىم كوكجيەگىنە شىعارعان, قازاقتىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ەسىمىن يەمدەنگەن وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى – ءوزىنىڭ قايتالانباس, ەرەن ەستەلىككە تولى 78 جىلدىق تاريحىندا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قيىن دا, كۇردەلى جولدارىنان ءوتىپ كەلەدى.
1943 جىلى كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ بۇيرىعىمەن شىمكەنت قالاسىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تەحنولوگياسى ينستيتۋتى قۇرىلدى. ينستيتۋتتىڭ اشىلۋى – ەل باسىنا كۇن تۋعان سول اۋىر كەزدە – ەرتەڭگى جەڭىسكە دەگەن نىق سەنىمنىڭ كورىنىسى ەدى. ينستيتۋتتىڭ ءبىرىنشى باسشىسى ديلياۋر كونستانتين الەكساندروۆيچ بولىپ تاعايىندالدى. اتالعان وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلار قۇرامى مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى العاشقى باسشىنىڭ ۇتقىر ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا جيناقتالدى. ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى جانە كوپسالالى وقۋ ورداسى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى وسى جىلدارى امبەباپ جوعارى وقۋ ورىنى رەتىندە قالىپتاسىپ بەكىدى.
بۇگىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان رەفورمالار اشىقتىق ساياساتىن ۇستانا وتىرىپ, قوعامعا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن وسى سالادا بىرنەشە قاعيداتتاردى ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە اكادەميالىق باسقارۋ جۇيەسىندەگى قر 2018 جىلعى 4 شىلدەدەگى № 171-ءVى زاڭىنا سايكەس جوعارعى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق باسقارۋ جانە قارجىلىق ەركىندىكتىڭ بەرىلۋى. ارينە, بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىنا وزدەرىنىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ الەۋەتىن ىسكە اسىرۋدا ۇلكەن مۇمكىندىككە جول اشادى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى اكادەميالىق ەركىندىك شەڭبەرىندە 2019 جىلدان باستاپ ءوزىنىڭ ءتول ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن دايىنداۋعا كىرىسكەن. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا بويىنشا 279 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ اراسىندا يننوۆاتسيالىق جانە بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى دا بار. بۇل جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنىڭ بەكىتىلگەنىن كورسەتەدى. قازىرگى تاڭدا بىرقاتار يننوۆاتسيالىق سيپاتتاعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى دايىندالۋدا. بۇل باعدارلامالار تالاپكەرلەرىمىزدى قىزىقتىراتىنىنا سەنىمدىمىز.
قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اكادەميالىق دەربەستىكتى پايدالانا وتىرىپ, وزىندىك ۇلگىدە ديپلوم بەرەتىن بولادى. 2021 جىلدان باستاپ العاش رەت 6 480 تۇلەك Auezov University ديپلومىن الادى. بۇل جاعداي ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن تاعى دا ءبىر راستادى. Auezov University بولاشاقتا تۇلەك ءۇشىن ونىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ تسيفرلى ءپروفيلىن دايىنداۋدى جوسپارلاپ وتىر. ياعني ستۋدەنتتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەگى بۇكىل ومىرلىك تسيكلى بويىندا تۇلەكتىڭ «تسيفرلى ءىزى», جاڭا ءبىلىم مەن قۇزىرەت الۋ ءۇشىن وعان ەرەكشە كوڭىل بولۋگە كومەكتەسەتىن جەكە ءبىلىم تراەكتورياسىنىڭ دەرەكتەر جيىنى تۇراقتى جينالادى. «تسيفرلى ءىزدىڭ» ارقاسىندا ءبىز ءبىلىم باعدارلامالارىن بۇگىنگى تەز وزگەرەتىن ورتا جاعدايلارىنا جەدەل بەيىمدەي الامىز, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرە الامىز دەپ ويلايمىن. ەڭ باستىسى, جوعارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ مادەنيەتىن وزگەرتەمىز. بۇل ماسەلەنى قازىر ۋنيۆەرسيتەت ماماندارى, عالىمدارى بەلسەندى زەرتتەپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنە «تسيفرلى ءىزدى» ەنگىزۋ ءۇشىن, تمد ەلدەرىندەگى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمىزدى دە تارتۋىمىز قاجەت. ۋنيۆەرسيتەت جەتەكشى ارىپتەس-جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرگە 15 قوسديپلومدىق باعدارلامانى (پۋترا ۋنيۆەرسيتەتى – مالايزيا, رۋدن, باۋمان اتىنداعى ممتۋ, مگيمو, گۋبكين اتىنداعى مۇناي جانە گاز رمۋ), 9 بىرىككەن ءبىلىم باعدارلاماسىن (قىتاي مۇناي ۋنيۆەرسيتەتى, رۋدن, ماسكەۋ ەنەرگەتيكالىق ينستيتۋتى, ەلتسين اتىنداعى ۋرفۋ) جۇزەگە اسىرىپ كەلدى. قازىرگى ۋاقىتتا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ ءبىلىم بەرۋ مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن ستەيكحولدەرلەرمەن كاسىپتىك پراكتيكانى وتكىزۋدە – 848 كەلىسىمشارت قۇردى (سوڭعى 3 جىلدا ءوسىم 17,9%-دى قۇرادى). مىسالى, قازفوسفات, كارلس كرونا, فۋدماستەر, پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, اقتوبە حروم قوسىلىستارى زاۋىتى, پەتروكازاحستانويلپروداكتس, حيلل كورپورەيشن, راحات, ستاندارتتسەمەنت, سوستوبەتسەمەنت, شىمكەنتماي, ازيا ترافو, شىمكەنت قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, قازاگرون, ەۋروكريستالل جانە ت.ب. بۇل ۇدەرىستەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اكادەميالىق دەربەستىك زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلۋدە.
ۋنيۆەرسيتەت سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق رەيتينگتەردە بەلسەندى ىلگەرىلەپ كەلەدى. 2012 جىلدان باستاپ QS جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك رەيتينگىنە قاتىسىپ كەلە جاتقان وقۋ ورنى قازىر الەمدە 490-شى ورىنعا يە, بۇل – قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا 3-ءشى ورىن. مۇنىڭ ءوزى ساپالى ءبىلىمنىڭ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جوعارى مارتەبەسىنىڭ جانە الەمدىك اكادەميالىق قوعامداستىقتاعى بەدەلدىڭ ايقىن دالەلى. «ەۋروپا مەن ورتالىق ازيانىڭ دامۋشى ەلدەرى» حالىقارالىق رەيتينگىسىندە ۋنيۆەرسيتەت ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ 350 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اراسىندا 104-ءشى ورىنعا يە بولدى. 2020 جىلى العاش رەت Greenmetric حالىقارالىق رەيتينگىنە قاتىسىپ, 458-ءشى ورىنعا يە بولدى. بيىل سونداي-اق Rank Pro-2021 ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ الەمدىك كاسىبي رەيتينگىنىڭ توپ-401-500 جوو قاتارىنا العاش رەت كىردىك. سونداي-اق «حيميا عىلىمدارى» پاندىك رەيتينگىنە ەنگەن قازاقستانداعى جالعىز جوعارى وقۋ ورنى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋىن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جۇيەسى ازىرلەندى جانە پروفيلدىك سالالار – حيميالىق ينجەنەريا, ماشينا جاساۋ جانە IT بويىنشا عىلىمي-تەحنولوگيالىق فورسايت جۇرگىزىلدى. جالپى العاندا, ۋنيۆەرسيتەت جەتى جاھاندىق جانە ەكى ۇلتتىق رەيتينگكە قاتىسادى: بۇل جوو-نىڭ بىرەگەي ەرەكشەلىكتەرى نەگىزىندە باسىمدىقتاردى قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى تەڭگەرىمدى تابۋعا, سونداي-اق تاڭدالعان ستراتەگيا باعىتىندا جۇيەلى قوزعالىسقا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق رەيتينگتىڭ ارقاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاڭا ساپاسىنا ىقپال ەتەتىن ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋ بايقالادى.
قازاقستاندىق جوعارى مەكتەپتەردەگى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋدەن تۇرسا, سول ماسەلەلەردىڭ بىرەگەيى – جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ۇلعايتۋ. بۇل ماسەلەنى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ بۇكىل پەداگوگ قاۋىمداستىعىنىڭ پروبلەماسى دەپ اتاپ, پەداگوگتەردىڭ قاعازباستىلىعى, وقۋ جۇكتەمە كولەمىنىڭ كوپتىگى جانە ەڭبەكاقىسىنىڭ تومەندىگى ماسەلەسىن تۇراقتى تۇردە كوتەرىپ, قازىر بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ ۇستىندە. سوڭعى جىلدارعا دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارى پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىنىڭ جالاقى كولەمىنىڭ باسقا سالالارىمەن سالىستىرعاندا تومەن بولىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ۇزاق جىلدار ساقتالعان بۇل تەندەنتسيانىڭ ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتكەنى دە راس. كەيىنگى كەزدە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاباندى تۇردە تالاپ ەتۋى جانە ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى اتقارعان كەشەندى ءىس-شارالار ناتيجەسىندە بۇل سالاداعى سەڭ ورنىنان قوزعالدى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى №380 ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە پايدالاناتىن قاتاڭ ەسەپتىلىكتەگى قۇجاتتاردىڭ نىسانىن بەكىتۋ تۋرالى» ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ 2007 جىلعى 23 قازانداعى №502 بۇيرىعىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى بۇيرىعىن ورىنداۋ ماقساتىندا جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى قاتاڭ ەسەپتەگى قۇجاتتاردىڭ 11 نىسانى الىنىپ تاستالدى. بۇل شارالار جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىن وزىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردان بوساتۋعا جانە جوو-نىڭ اكادەميالىق دەربەستىگىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بىرقاتار قۇجاتتار مەن ۇدەرىستەر تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلدى. سونىمەن قاتار وقىتۋشىلار مەن بولىمدەر تاراپىنان دايىندالاتىن ءارتۇرلى ەسەپتەردى, جوسپارلاردى, قۇجاتتاردىڭ سانىن ازايتۋ, ونى اۆتوماتتاندىرىلعان تسيفرلى فورماتقا كوشىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ۋنيۆەرسيتەت ىشىندەگى قاعازدار اينالىمىن اۆتوماتتاندىرۋ ماقساتىندا «Directum» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان.
ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ جۇمىستارى 2 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 16 عىلىمي زەرتحانا مەن 7 عىلىمي ورتالىق ارقىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە باعىتتالعان. ءبىزدىڭ عالىمدار 2020 جىلى قارجى كولەمى 775 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 48 جوبا ورىندادى. قالا اۋماعىندا جالپى سوماسى 689 ملن تەڭگەدەن اساتىن 6 عىلىمي جوبانىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىردى. عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە 29 قازاقستاندىق پاتەنت, 2 ەۋرازيالىق پاتەنت جانە 23 اۆتورلىق كۋالىك الىندى, 22 مونوگرافيا جارىق كوردى. «Shymkent» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ءبىزدىڭ عالىمداردىڭ 2 تەحنولوگياسىن وزىق عىلىمي جوبالار تىزبەسىنە ەنگىزدى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى «شىمكەنت قالاسىن جاسىل ەكومەگاپوليسكە اينالدىرۋ تۇجىرىمداماسىن» ازىرلەدى جانە قازىرگى تاڭدا 4 جوبا ورىندالۋدا. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زاڭدى تۇلعالار اراسىندا ونەرتابىستار مەن پايدالى مودەلدەردى پاتەنتتەۋگە ەلەكتروندى وتىنىمدەردى بەرۋ بويىنشا 2- ورىندى يەلەندى.
تۇيىندەي كەلگەندە, ادامزات بالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن ۇلى يگىلىكتەرىنىڭ بارلىعى ءبىلىم ارقىلى جاسالعان. زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتى – باسەكەگە قابىلەتتى مامان دايىنداۋ. وسى ورايدا ساپالى ءبىلىم بەرۋ م.اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتى نازارىنان ەشقاشان تىس قالعان ەمەس.
داريا قوجامجاروۆا,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور