سىم جەتپەيتىن جەرگە سپۋتنيك جەتە مە؟

بايلانىس ساپاسىنا تالاپ كۇشەيتىلدى

بۇدان بىلاي 4G ءموبيلدى بايلانىس قىزمەتىنىڭ ساپاسى سەكۋندىنا 5 مەگابيتتەن, 3G-ءدىڭ بايلانىس ساپاسى سەكۋندىنا 1,5 مەگابيتتەن كەم بولماۋى ءتيىس. مۇنداي تالاپ بيىل بەلگىلەنىپ, ونى بايلانىس وپەراتورلارى ساقتاماعان جاع­دايدا كولەمدى ايىپپۇل تولەيدى. مي­­نيستر ۆەدومستۆونىڭ باستاماسى­مەن ءتيىستى باعىتتاعى قۇرىلىس تالاپتارىنا وزگەرىس ەنگىزىلگەنىن, ەندى وپتيكالىق ارنالار قۇرىلىس اياق­تالعانعا دەيىن قوسىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق سالالىق زاڭدا بايلا­نىس وپەراتورلارىنا قاتىستى جاۋاپ­كەر­شىلىك كۇشەيتىلىپ, ايىپپۇل مولشەرىن ون ەسەگە, ياعني 2 ملن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ قاراستىرىلۋدا. عارىش سالاسىن دامىتۋ بويىنشا ەكى باعىتقا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ءبىرىنشىسى, بايلانىس سپۋتنيكتەرىنە قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, قۇزىرلى ورگان KazSat-2R جاساندى جەرسەرىگىن ەسكىرگەن تەحنولوگيامەن عارىشقا جىبەرۋدەن باس تارتقان سىڭايلى. بالاما شەشىم رەتىندە تومەن وربيتالدى سپۋتنيكتىك توپتاردىڭ ءوندىرىسىن جولعا قويعان كومپانيالارمەن ارىپتەستىك ورناتۋ كوزدەلىپ وتىر.

«قازىر 1200 اۋىلعا ينتەرنەتتى زاماناۋي سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالار ارقىلى جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل ماقساتتا ءۇش وپەراتورمەن, ناقتى ايتقاندا OneWeb, Starlink جانە Ses سەكىلدى كومپانيالارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ياعني KazSat-2 تاراتاتىن 8 مەگابيت پەن تومەن وربيتالدى سپۋتنيكتەر تاراتاتىن 1 گيگابايت بايلانىس جىلدامدىعىن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. دەمەك ەسكىرگەن تەحنولو­گيالارعا ينۆەستيتسيا سالعاننان گورى, تىڭ تەحنولوگيالارعا باسىمدىق بەرگەن الدەقايدا ءتيىمدى», دەدى ب.مۋسين.

ەكىنشى باعىت – جەردى قاشىق­تان زوندتاۋ جۇيەلەرى. بۇل تەح­نو­لو­گيالاردىڭ بىرنەشە سالا­دا ناتيجەلەرى بايقالىپ, ءوزىنىڭ تيىم­دىلىگىن الدەقاشان دالەلدەگەن. اي­تا­لىق, بىلتىر 1 ملن گەكتارداي پاي­دالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاس­كەلەرى, 217 زاڭسىز اعاش كەسۋ, 4 ملن گەكتار القاپقا تاراعان ورمان ءورتى, سونداي-اق 9 مىڭ زاڭسىز قوقىس ور­نى انىقتالدى. بۇل باعىتتاعى جۇ­مىستى «قازاقستان عارىش ساپارى» كوم­پانياسى اتقارىپ كەلەدى. سپۋت­نيكتىك جۇيەلەردى قۇنى 63 ملرد تەڭ­گەنى قۇ­راي­تىن جاڭا زاۋىتتا شى­عارىلماق.

ينتەرنەت ساپاسىن ارنايى جابدىقتار انىقتايدى

ءتيىستى ۆەدومستۆونىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بيىل 286 اۋىل 2G-دەن 3G جانە 4G تەحنولوگيالارىنا اۋىستى­رى­لادى. حالقىنىڭ سانى 250 ادامنان اسپايتىن تاعى 292 اۋىلدا بايلانىس ساپاسى جاقسارتىلاتىن بولادى دەپ سەندىردى تسيفرلىق دامۋ مي­نيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى.

«ينتەرنەت ساپاسىن باقىلاۋ ماقساتىندا ارنايى جابدىقتار ساتىپ الىندى. ولاردىڭ 6-ى ەلىمىز اۋماعىندا قولدانىلىپ, وسىنداي 17 جابدىق وبلىس ورتالىقتارىندا ورناتىلعان. دەسە دە بايلانىس ساپاسىن تەكسەرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە شىعىپ تۇرامىز. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىنا بارعان كەزىمدە شىمكەنت-تۇركىستان باعىتىنداعى جولدا ينتەرنەت ساپاسى ءالسىز ەكى اۋىلدى انىق­تادىق. قاجەتتى جابدىقتارمەن ءتيىستى ولشەم جۇرگىزىلىپ, ايىپپۇل سالىندى, سول سەكىلدى ولقىلىقتى جويۋ­عا 2 اي بەرىلدى. ەگەر دە بۇل مەرزىمدە قاتەلىكتەردى تۇزەمەسە, قاتاڭ شارالار قابىلدانادى.

البەتتە, ايىپپۇل سالىپ ەلىمىز­دىڭ 17 وڭىرىندە ارنايى ولشەۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگىمىز جەتكىلىكتى. الايدا وعان نەگىز بولاتىنداي سەبەپ قاجەت. Facebook جانە Instagram ارقىلى كوپتەگەن قوڭىراۋ كەلەدى, بىراق ولار نەگىز بولا المايدى. تەك قول قويىلعان نەمەسە ەلەك­تروندى تسيفرلى قولتاڭبامەن كۋا­­لان­دىرىلعان ازاماتتاردىڭ وتى­نىش­تەرىن عانا پايدالانۋىمىز قاجەت», دەدى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى.

سوندىقتان ب.مۋسين حالىقتى ينتەرنەتتىڭ ساپاسىز جۇمىسىنا بايلانىستى ۋاكىلەتتى ورگانعا حابارلاسىپ, ەسكەرتىپ وتىرۋعا شاقىردى.

دەربەس دەرەكتى قورعاۋ – باستى نازاردا

«قازىر دەربەس دەرەكتى قورعاۋ وزەكتى ما­سەلەگە اينالعانى بەلگىلى. سول سە­بەپتى مەملەكەت باسشىسى جەكە مالى­مەتتەردى قورعاۋ ءىسىن مىق­تاپ قولعا الۋدى تاپسىرعان ەدى. وسى­عان بايلانىس­تى قۇزىرلى ورگان بىر­نەشە باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەدى مينيستر. 

«ەگەر دە بۇرىن حقكو-نىڭ وپەراتورلارى ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرىن جسن ارقىلى الىپ جۇرسە, ەندى كليەنتتەر سمس-تەگى كودتى ءوز ەرىكتەرىمەن ايتپايىنشا, كىرۋگە تىيىم سالىناتىن قاعيدا ەنگىزىلەدى. ءتيىستى كود ەن­گى­ز­ىلگەننەن كەيىن عانا وپەراتور جەكە دەرەكتەردى كورە الادى. مۇنداي قاعيدا بارلىق جەردە قولدانىلماق. قازىر 3 حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ور­تا­لىعىندا سىناقتان وتكىزىلۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن جۇيە رەتكە كەل­تى­رىلىپ, بۇكىل جەرگە ەنگىزىلەدى. بۇل دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋدىڭ جانە مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردى شەك­تەۋ­د­ىڭ ەڭ پارمەندى قاعيداتى», دەدى ول.

بۇدان باسقا WebTotem قىزمەتىن قولدانۋ ءىسى جالعاسىپ كەلەدى. قازىر 160 مىڭعا جۋىق سايت اتالعان جۇيەمەن قورعالعان. Bug-bounty 275 باستاماسى شەڭبەرىندە «اقجاعالى حاكەرلەر» مەملەكەتتىك رەسۋرستاردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ وسال تۇستارىن انىقتاۋدا. بۇگىندە ولار اقپاراتتىڭ تاراپ كەتۋ تاۋەكەلىنىڭ 172 پارامەترىن تاۋىپ وتىر. 

ء«بىز دەربەس دەرەكتى تاراتۋعا باعىتتالعان تاۋەكەلدەرگە تىيىم سالىپ, ولاردى تولىعىمەن جويۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. ماسەلەن, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىندە Salyk.gov سايتى بولعانىن جاقسى بىلەسىزدەر. وندا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ اتى-ءجونىن تەرىپ, جسن-ىن, سول سەكىلدى تۇرعىلىقتى جەرىن تاۋىپ الۋعا بولاتىن. سوندىقتان وسىنداي سەرۆيستەردى جويىپ, تەك دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ اياسىنداعى قىزمەتتەردى ۇسىنۋعا كوڭىل بولەمىز», دەدى قۇزىرلى ورگاننىڭ باسشىسى.

ب.مۋسين تاياۋ ۋاقىتتا «1414» بىر­ىڭ­عاي وپەراتورىنىڭ جۇمىسى دا رەتكە كەلتىرىلەتىنىنە ۋادە بەردى.