ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ ءجالپى ماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ايتا كەتەرلىگى, قۇجات مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى تارتىبىمەن دايىندالعان.
زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ: «ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتۋ جانە حالىقتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, 2016 جىلدىڭ 6 مامىرىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا, شەتەلدىك كومپانيالارعا, سونداي-اق شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق كومپانيالارعا جالعا بەرۋگە, بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعالارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جەكەمەنشىككە بەرۋگە قاتىستى موراتوري ەنگىزىلدى.
موراتوري مەرزىمى 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا اياقتالاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ بيىلعى 25 اقپانداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ بەسىنشى وتىرىسىندا جەر ماسەلەسى قاشاندا حالقىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنىن جاريالاي وتىرىپ, شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ساتۋعا, جالعا بەرۋگە زاڭ جۇزىندە ءبىرجولا تىيىم سالۋدى تاپسىردى», دەدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان تاپسىرما پرەزيدەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى ارقىلى جەدەل تۇردە جۇزەگە اسىرىلدى. وسىعان وراي, ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, بيىلعى 15 ناۋرىزدا ماجىلىسكە ەنگىزىلدى.
«بۇگىنگى تاڭدا ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا, شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق كومپانيالارعا, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا, حالىقارالىق قاتىسۋى بار عىلىمي ورتالىقتارعا, سونداي-اق قانداستارعا بەرۋگە تولىق تىيىم سالۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا بۇدان بۇرىن شەتەلدىكتەرمەن جانە شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق كومپانيالارمەن جالعا الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمىنىڭ ۇزارتىلمايتىنى جانە ولاردىڭ پايدالانۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن عانا يەلىكتە بولاتىنى قاراستىرىلعان.
قانداستار جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعى, باۋ-باقشا جانە ساياجاي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن الا الادى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستان ازاماتتىعىن العاننان كەيىن عانا جالعا الۋعا مۇمكىندىگى بار. زاڭ جوباسى ارقىلى جەر كودەكسىنە جانە ءۇش زاڭعا, ونىڭ ىشىندە كوشى-قون زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك», دەدى س.وماروۆ.
جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار جەكەمەنشىكتەگى جەرلەر تۋرالى سۇرادى. «قازىرگى تاڭدا 1,5 ملن-عا جۋىق جەر – جەكەمەنشىكتە. ونىڭ ءبارى موراتوري ەنگىزىلگەنگە دەيىن الىنعان. سانىنا توقتالساق, بۇگىندە 128 زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار بار. ولاردىڭ باسىم بولىگى – وڭتۇستىك وبلىستاردا. ونىڭ ىشىندە جايىلىمدىق جەر دە, ەگىستىك تە بار. نەگىزى, ولار – ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شيكىزات ءوندىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقاندار. قازىرگى كەزدە ولاردىڭ بارلىعىن اكىمدىكتەر, عارىشتىق مونيتورينگ ارقىلى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز», دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.
ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, اتالعان ماسەلە بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلدانعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار سپيكەر بۇل زاڭ جوباسى جەر تۋرالى ءارتۇرلى پىكىردى توقتاتىپ, الداعى ۋاقىتتا جەردى قولدانۋ مۇمكىندىگىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشاتىنىنا نازار اۋداردى.
«بۇگىنگى ماقۇلدانىپ وتىرعان جەر قاتىناستارى تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ قازاقستان قوعامىندا ماڭىزى دا, ورنى دا ەرەكشە. سەبەبى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن وسى قۇجاتتىڭ ناتيجەسىندە حالقىمىزدىڭ نازارىندا جۇرگەن ماسەلە بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلداندى. ەندى جەرىمىزدى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا دا, جالعا بەرۋگە دە تولىقتاي تىيىم سالىنادى», دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
سونداي-اق ماجىلىسمەندەر «ەرەكشە تاۋارلاردى باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ جانە قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز ساۋداسىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ساقتاۋ.
«قۇجاتتا ۇسىنىلعان جاڭالىقتاردا قولدانىستاعى جۇيەنىڭ بارلىق سايكەسسىزدىكتەرى, سونداي-اق شەتەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسى ەسكەرىلگەن. زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلىن جۇزەگە اسىرۋ, رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن بەرۋدەن باس تارتۋعا نەگىز بولاتىن ولشەمدەر مەن قوسىمشا نەگىزدەردى ەنگىزۋ بولىگىندە تاۋەكەلدەردى باعالاۋ بويىنشا جاڭا تاسىلدەر قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ قولدانىلۋىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ, توقتاتۋ جانە جاڭا اقپارات كەلىپ تۇسكەن جاعدايدا تاۋەكەلدەردى قايتا باعالاۋدى جۇرگىزۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى بەلگىلەنەدى.
مالىمدەلگەن ماقساتتاردا يمپورتتالعان ەرەكشە تاۋارلاردىڭ پايدالانىلۋىنا ءتيىستى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ ەنگىزىلەدى. بۇل كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ جالپى تارتىبىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ رۇقساتىنسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ەرەكشە تاۋارلاردى بەرۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەرەكشە تاۋارلاردىڭ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى ارقىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باقىلاۋسىز وتكىزۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنىڭ باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى رەزيدەنتتەرىنىڭ قوسارلانعان جانە اسكەري ماقساتتاعى تاۋارلارمەن زاڭسىز كەلىسىمدەرگە قاتىسۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن اۋماقتان تىس دەلدالدىق قىزمەتتەر مەن تەحنيكالىق كومەككە رۇقسات بەرۋگە باقىلاۋى ەنگىزىلەدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ.
قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى زاڭسىز يمپورتتاۋعا بايلانىستى جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋدى ۇسىندى. ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتاردى قولداي وتىرىپ, بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى.
«مەنىڭشە, دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىس توپتارىندا ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرى ماڭىزدى جانە وزەكتى. ويتكەنى قىلمىستىق كودەكستىڭ 275-بابىنا سايكەس تەك زاڭسىز ەكسپورتقا جازا قولدانىلادى. سوندىقتان دەپۋتاتتار زاڭسىز ەكسپورتقا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەرەكشە تاۋارلاردىڭ زاڭسىز يمپورتى ءۇشىن دە جازا بەلگىلەۋ تۋرالى وڭتايلى ۇسىنىس ەنگىزدى دەپ ەسەپتەيمىن», دەدى ن.نىعماتۋلين.
ايتا كەتۋ كەرەك, زاڭ جوباسى ەرەكشە تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن, كەرى ەكسپورتىن, يمپورتىن, ءترانزيتىن, ەكساۋماقتىق كەرى ەكسپورتىن, ەكساۋماقتىق دەلدالدىق قىزمەتتەر كورسەتۋدى نەمەسە تەحنيكالىق كومەكتى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندەگى قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس كوميتەتتەرى ءبىرشاما جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. سونىڭ ىشىندە «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە جانە سالىق كودەكسىنە قاتىستى زاڭ جوبالارى بار.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى بويىنشا ءماجىلىس پەن سەنات اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتى ەڭسەرۋ جونىندەگى كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ ۇسىنىسىمەن كەلىستى.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ولار – عالىمجان ەلەۋوۆ, ءسالىمجان ناقپاەۆ, ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا, گۇلدارا نۇرىموۆا, دانيا ەسپاەۆا, ازات پەرۋاشەۆ, فايزوللا كامەنوۆ, ايقىن قوڭىروۆ, عازيز قۇلاحمەتوۆ, ايجان سقاقوۆا, ۆاكيل نابيەۆ.