ۋاقىتتى دا, قارجىنى دا ۇنەمدەيتىن ۇكىمەت

«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا قۇرىلعان «ازاماتتارعا ار­نالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كور­پو­راتسياسىنىڭ باستى ماقساتى − حا­­لىققا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىپ, قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىن مەي­لىنشە قىسقارتۋ, وسىلايشا ازا­ماتتاردىڭ ۋاقىتىن دا, قارجىسىن دا ۇنەمدەۋ.

قازىر ەلىمىزدە 339 حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعى (حقو), 442 بەك-وفيس, 21 تسيفرلىق قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعى, 32 مامان­داندى­رىلعان حقو جانە 69 ءموبيلدى حقو بار. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ دەنى حا­لىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, ياعني فرونت-وفيستەردە كورسەتىلەدى.

«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ باس­قارما توراعاسى ءادىل قوجىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەك-وفيستەر جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ تەحنيكالىق سيپاتتاماسى مەن جەر كاداسترىن جۇر­گىزەدى, جەردىڭ توپىراعى مەن اگرو­حيميالىق زەرتتەۋىن جاسايدى, زەي­نەتاقىلار مەن جاردەماقىلاردى ەسەپتەيدى. ال ءموبيلدى حقو مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ۇيىنە جانە شالعاي ەلدى مەكەندەردىڭ تۇر­عىندارىنا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قۇ­رىلسا, مامانداندىرىلعان حقو اۆتوكولىكتەردى تىركەيدى جانە جۇر­گىزۋشى كۋالىگىن بەرۋمەن اينالىسادى. بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋدىڭ جاي-جاپسارىن تۇسىن­دى­رەتىن جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جو­نىندە بىرىڭعاي بايلانىس ورتا­لىقتارى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە ازا­ماتتارعا ارنالعان ۇكىمەتتىڭ 22 مىڭنان استام قىزمەتكەرى مەملەكەت­تىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن ودان ءارى دامىتىپ, حالىققا ىڭعايلى جاعداي جاساۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.

كورپوراتسيا «تسيفرلى قازاق­ستان» باعدارلاماسى اياسىندا ءبىر­شاما جۇمىستاردى قولعا الىپ, مەم­لەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن تسيفر­لاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار باستامالاردى جۇزەگە اسىردى. تەك 2019 جىلدىڭ وزىندە 27,3 ملن قىزمەت كورسەتىلسە, ونىڭ 8,2 ملن-ى ەلەكتروندى نۇسقادا ۇسىنىلعان. سونىڭ ىشىندە مامانداندىرىلعان حقو ارقىلى – 2,7 ملن, ميگراتسيالىق حقو-دا 246 مىڭ قىزمەت كورسەتىلگەن. ال ءموبيلدى ازاماتتار بازاسىندا 7,6 ملن ادام تىركەلسە, بەرىلگەن ەتسق سانى − 7,8 ملن.

وتكەن جىلدارى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا Digital ورتالىقتاردىڭ اشىلۋىمەن ەستە قالدى. الدىمەن ەلىمىزدىڭ ءىرى مەگاپوليستەرى – نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا, سوسىن جىل اياعىنا دەيىن بارلىق وبلىس ورتالىعىندا اشىلعان تسيفرلىق حقو-دا مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەر تولىقتاي اۆتوماتتى جۇيەگە كوشتى. «بۇل جۇمىس پروتسەسىنە وپەراتورلار قاتىسپايدى. كومپيۋتەردە ورناتىلعان زياتكەرلىك كومەكشىلەر مەملەكەتتىك قىزمەتتى ءوز بەتىنشە الىپ جاتقان ازاماتتار ءۇشىن ايتي-كەڭەسشى قىزمەتىن اتقارادى. جۇرتشىلىق قوعامدىق ورىنداردا, «Connection point» وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارىندا جانە ارنايى ستەند-پاۆيلوندارىنداعى پلانشەتتەر ارقىلى وزدەرى ەلەكتروندى ءوتىنىش بەرە الادى», دەيدى ءا.قوجىقوۆ.

باسقارما توراعاسىنىڭ سوزىنشە, تسيفرلى زامانعا ساي قىزمەت كورسەتۋ جانە كليەنتتەردىڭ تسيفرلى داعدىسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءداستۇرلى فرونت-وفيستەردى 60/40 قاعيداسى بويىنشا ترانسفورماتسيالاۋ قولعا الىنعان. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا قىزمەتتىڭ 60%-ى − «Connection Point» وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ ايماعىندا, ال 40%-ى وپەراتسيالىق زالدا جۇزەگە اسىرىلادى. «ەلىمىزدە ميگراتسيالىق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋى دا ەلەۋلى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل ورتالىقتاردا كوشى-قونعا بايلانىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى شەتەلدىك ازاماتتار ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا الا الا­دى. سونىمەن قاتار شىمكەنت, ورال جانە اتىراۋ قالالارىندا زا­مانعا ساي جابدىقتالعان مامان­داندىرىلعان حقو-لاردىڭ اشىلۋى دا – مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋدى جەڭىلدەتەتىن جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى», دەيدى ءا.قوجىقوۆ.

مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبالار ەنگىزىلگەن. سونىڭ ىشىندە وزىق تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ شەڭبەرىندە ازاماتتىڭ بيومەتريالىق دەرەكتەرى نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ تەحنولوگياسىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل قاناتقاقتى جوبا ارقىلى ەلەكتروندى قىزمەتتەرگە نەعۇرلىم وڭاي قول جەتكىزۋگە, جەكە دەرەكتەردىڭ قا­ۋىپ­سىزدىگىن جوعارى دەڭگەيدە ساق­تاۋعا بولادى.

تسيفرلى جوبالاردىڭ قاتارىندا جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ ەلەكتروندى تەحنيكالىق پاسپورتىن ونلاين رەسىمدەۋ, «انىقتاماسىز قىزمەت» (Paper free), تەلەگرام-بوت, ۆيدەوقوڭىراۋ, SMS-حابارلاما جولداپ زەينەتكەرلىككە شىعۋ, كوپبالالى انالارعا جاردەماقى تاعايىنداۋ سىندى پرواكتيۆتى قىزمەتتەر دە بار.

«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى ء«بىر تەرەزە» ۇعىمىنان ء«بىر ءوتىنىش» قاعيداتىنا قادام باستى. بۇل سالادا بىرنەشە قىزمەتتى ءبىر مەزگىلدە الۋ, ياعني كومپوزيتتىك قىزمەتتەردى ەنگىزۋ قارقىنى كۇشەيگەن. ماسەلەن, جەر ۋچاسكەسىنە قاتىستى ءتورت ءتۇرلى قىزمەت «مەملەكەتتىك جەر كاداسترىنىڭ ما­لىمەتتەرىن بەرۋ» دەگەن اتاۋمەن ءبىر مەملەكەتتىك ەلەكتروندىق قىز­مەتكە شوعىرلانعان. تاعى ءبىر مىسال, مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەگەن جاع­دايدا مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپ­تامانىڭ شەشىمى بىردەن ەلەك­تروندىق ۇكىمەتتىڭ پورتالىنا كە­لىپ تۇسەدى دە وسى مالىمەتكە ساي­كەس مەملەكەتتىك كورپوراتسيا جار­دەماقى تاعايىندايدى, ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان قاجەتتى كومەكتەردى (مۇگەدەكتەرگە ارنالعان اربا, تيفلو­قۇرال, ت.ب.) بەرۋمەن اينالىسادى. وسىلايشا, قازاقستاندىقتار ەكى مەكەمەنىڭ اراسىندا ۋاقىتىن كەتىرىپ جۇرمەي, 67 قۇجاتتىڭ ورنىنا 7 قۇجاتتى عانا جيناۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇل قىزمەتتىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جىلىنا 74,5 ملن تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن.

− مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى پرو­اكتيۆتى تۇردە ۇسىنۋ – ازاماتتارعا ءتيىمدى قىزمەتتىڭ ءبىرى. مۇنداي قو­لايلى پرواكتيۆتى قاعيدانى تمد ەلدەرى بويىنشا العاشقى بولىپ قازاقستان ەنگىزدى. مىسالى, بالا تۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كەشەنىن پرواكتيۆتى تاسىلمەن ۇسىنۋ جوباسىندا جاس بوسانعان انا بالاسىنا تۋ تۋرالى كۋالىك الۋ ءۇشىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا بارىپ جۇرمەيدى. ونىڭ تەلەفونىنا ارنايى SMS-حابارلاما كەلەدى. وندا دۇنيەگە كەلگەن نارەستەنىڭ اتى-ءجونىن, جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ ءۇشىن شوت ءنومىرىن جانە بالاباقشاعا كەزەككە قويۋ ءۇشىن مەكەنجايىن كور­سەتۋ جونىندەگى ۇسىنىس جازىلادى. بوسانعان ايەل حابارلاماعا جاۋاپ بەرسە بولعانى, بالانىڭ قۇجاتى دايىن بولادى. ازامات حقو-عا تەك دايىن قۇجاتتاردى الىپ كەتۋ ءۇشىن عانا بارادى نەمەسە ۇيگە جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتىن پايدالانا الادى, − دەيدى ءا.قوجىقوۆ.

سونىمەن قاتار ازاماتتارعا كە­ڭەس بەرۋگە ارنالعان تەلەگرام-بوت, قۇ­جاتتىڭ دايىندىعى تۋرالى SMS-حا­بارلاما, ەتسق-سىز 30 ەلەك­ترون­دى مەملەكەتتىك قىزمەت الۋ, سوي­لەۋ جانە ەستۋ قابىلەتى تومەن ازا­مات­تارعا ارنالعان سۋردواۋدارما, دايىن بولعان جۇرگىزۋشى كۋالىگىن كەز كەلگەن فرونت-وفيستەن الۋ, زەي­نەت­اقى تولەمدەرىن الدىن الا ەسەپتەۋ, بالا تۋ, نەكەنى بۇزۋ, قايتىس بولۋ سياق­تى ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىر­كەۋ قىزمەتتەرىن جەدەلدەتىلگەن تارت­ىپتە بەرۋ سياقتى قاناتقاقتى جوبا ارقىلى ازاماتتار رەسىمدەۋگە بىر­نەشە كۇن كەتەتىن قۇجاتتاردى ءۇش ساعات­تىڭ ىشىندە الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

بۇگىندە ءتۇرلى مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ قۇزىرىنداعى بىرقاتار فۋنكتسيالاردى ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت اتقارا باستاعانىنان ەل حا­بار­دار. ايتالىق, زاڭدى تۇلعا­لار­دى مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە كوم­مەر­تسيالىق ۇيىمداردىڭ فيليال­دارى مەن وكىلدىكتەرىن ەسەپتىك تىركەۋ, ازا­ماتتاردى تۇرعىلىقتى جەرى بو­يىنشا تىركەۋ, جىلجىمايتىن مۇ­لىك­كە قۇقىقتاردى تىركەۋ سىندى قىز­مەتتەردى جۇرتشىلىق قازىر وسى كور­پوراتسيا ارقىلى الادى.

مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن احۋالدىق ورتالىقتى دامىتۋ شەڭبەرىندە جاساندى ينتەللەكت پەن «Chat-bot» ۆيرتۋالدى كەڭەسشىلەرى ەنگىزىلگەنىن دە ەل بىلەدى. مەملەكەتتىك كورپوراتسيا «Big data» دەرەكتەرىنىڭ اۋقىمدى كولەمىن جيناقتاپ, ولاردى وڭدەپ, تالداپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.

سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ تاريحىنداعى ەلەۋلى وقي­عالاردىڭ ءبىرى – مەكەنجاي انىق­تاماسىنىڭ جويىلۋى. جىل سايى­ن حقو-لار ارقىلى 20 ملن-نان استام انىقتاما بەرىلسە, سونىڭ جارتىسى مەكەنجايعا قاتىستى بولاتىن ەدى. كەيىن بۇل انىقتاما كەلمەسكە كەتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ۋا­قى­تىن ۇنەمدەدى. ەندى كورپوراتسيا ازا­ماتتاردىڭ ۋاقىتىن عانا ەمەس, بيۋد­جەتتى دە ۇنەمدەۋ ءۇشىن انىق­تا­مالاردىڭ تاعى 28 ءتۇرىن قىس­قارتۋدى ۇسىنىپ وتىر.