بىلتىر ەل اۋماعىندا تىركەلگەن ميكروقارجى ۇيىمدارى (مقۇ) نەسيەسىنىڭ پايىزى توڭىرەگىندەگى ماسەلە پارلامەنت قابىرعاسىندا كوتەرىلگەنى بەلگىلى.
ال 2021 جىلدان باستاپ قازاقستاندا تىركەلگەن مقۇ مۇمكىندىگىن ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا باعىتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
رەسپۋبليكالىق كاسىپكەرلەرگە كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دميتري كازانتسەۆ ميكروقارجى ۇيىمدارىنا بايلانىستى قابىلدانعان شەشىم تەگىن ەمەستىگىن ايتادى. نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندەگى نەسيەلەر باقىلاۋسىز بەرىلدى, ادامدار بۇدان زارداپ شەكتى. بۇل فاكتور ۇلتتىق بانكتى مقۇ-نى ليتسەنزيالاۋ تۋرالى تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلداۋعا يتەرمەلەدى. «ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ مۇمكىندىگىن ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا پايدالانۋ – دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم. بىراق ونىڭ ناتيجەسىن سەزۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك مقۇ مەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە دەگەن كوزقاراستى وڭتايلاندىرۋ كەرەك. بۇل ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ىشكى نارىقتاعى باسەكەنى سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرسە, كەرىسىنشە, قارجى ۇيىمدارىنىڭ باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرادى», دەيدى د.كازانتسەۆ.
ساراپشىلار ەلدەگى مقۇ-نىڭ باقىلاۋسىز جانە رەتسىز دامۋى الىس-جاقىن كورشىلەرىمىزدىڭ كوزقۇرتىنا اينالعانىن ايتادى.
Forbes Kazakhstan مالىمەتتەرىنە سايكەس, قازاقستانداعى شاعىن نەسيەلەندىرۋدىڭ كولەڭكەلى نارىعىنىڭ كولەمى شامامەن 200 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, ال ميكروقارجى ۇيىمدارى ءۇشىن بۇل كورسەتكىش – جىلىنا 42 ملرد تەڭگە. مقۇ-نىڭ كولەڭكەلى جاعى شەتەلدىك ميكروكرەديتتىك ۇيىمداردىڭ دا نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىر. سەبەبى 200 ملرد تەڭگەنى قانداي دا ءبىر جولمەن بەرىپ, قايتارىپ الىپ, وسىمىنەن پايدا تابادى. ىشكى نارىقتاعى مقۇ-نىڭ باسىم بولىگى «كرەديت 24», «فينبوكس», «جىلدام اقشا» جانە حالىقارالىق MoneyMan كومپانياسىنىڭ قازاقستاندىق بولىمشەسىنىڭ ۇلەسىندە كورىنەدى. ونلاين نەسيە بەرەتىن ورتالىق اتاۋلارى دا قىزىق. Koke.kz, «زايمەر.كز», «تەز كرەديت», «100 تەڭگە», Moneyman, Kazbank, «زايمەر» بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى.
ينتەرنەت ارقىلى راسىمدەلەتىن نەسيەلەر 5 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ, 2 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلاسادى. نەسيە مەرزىمىن 5 كۇننەن 30 كۇنگە دەيىن سوزۋعا بولادى. قارىز اقشا جاسى 18-دەن اسقان كەز كەلگەن ازاماتقا بەرىلەدى. مىسالى, «كرەديت 24» قارجى ۇيىمىنىڭ ءوتىنىشتى قاراۋ مەرزىمى ءبىر كۇن بولسا, MoneyMan-دا 5 مينۋتتى قۇرايدى. رەسەيلىك MoneyMan 2014 جىلى قازاقستاندا وكىلدىگىن اشتى جانە نەسيەلىك پورتفەلىن 360 ملن تەڭگەگە جەتكىزدى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك مقۇ ليتسەنزيالاۋ ارقىلى نارىقتى ينستيتۋتتاندىرۋعا كەش تە بولسا شەشىم قابىلدادى.
2021 جىل ميكروقارجى ۇيىمدارى ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىقپەن باستالدى. جىل باسىندا قولدانىستا جۇرگەن زاڭدارعا ەنگەن وزگەرىستەر قور نارىعىمەن ينتەگراتسيالانۋىنا مۇمكىندىك بەردى. نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندەگى ويىنشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ميكروقارجى ۇيىمدارى مەن قور نارىعى اراسىنداعى ينتەگراتسيا الداعى ۋاقىتتا تەرەڭدەپ, كرەديتورلاردىڭ ءبىر جەردە شوعىرلانۋى نارىقتىق كورسەتكىشتەرگە دە وڭ اسەر ەتەدى.
سوڭعى مالىمەتتەرگە سايكەس, مقۇ نەسيەلىك پورتفەلى 2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ 30%-عا ءوسىپ, جىلدىڭ اياعىندا 380 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان ەكونوميكاسىن نەسيەلەندىرۋدە ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ ۇلەسى وسكەنىن بايقاۋعا بولادى. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل ۇلەس 2,5% دەڭگەيىندە بولدى. ءبىرىنشى كرەديتتىك بيۋرونىڭ دەرەگىنشە, ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ ۇلەسى نەبارى 2%-دى قۇرايدى. قاراپايىم حالىق العان نەسيەنىڭ باسىم بولىگى كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەرگە تيەسىلى, كولەمى – 4,2 ترلن تەڭگە. 2020 جىلى بۇل 0,6%-عا عانا كەمىپتى. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار نارىقتاعى بانك مودەلى وزگەرە باستاعانىن, بانك ارقىلى ءبولىپ تولەۋدىڭ ءبارى قارىز الۋشىلاردىڭ كەدەيلىگىنە بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتىپ وتىر. ويتكەنى نەسيە رەتىندە ەسەپكە الىناتىن تاۋاردى ءبولىپ تولەيتىن بولسا, ادام مۇنىڭ وزىنە ىڭعايلى ەكەنىن تۇسىنەدى.
قازاقستان ميكروقارجى ۇيىمدارى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ەربول ومارحانوۆ ميكروقارجى ۇيىمدارى كەپىلسىز نەسيەنىڭ كاتاليزاتورى ەمەس ەكەنىن, ولار حالىقتىڭ قارىزعا باتۋىنا سەبەپشى بولىپ وتىر دەگەن پىكىردىڭ جاڭساق ەكەنىن, قارىز بەرۋگە قاتىستى شەكتەۋدى قولدامايتىنىن جانە نەسيە نارىعىنىڭ بارلىق ويىنشىسىنا تالاپ بىردەي بولۋ كەرەكتىگىن ايتقان-دى.
كەيبىر ساراپشىلار مقۇ قىزمەتىن ونلاين نەسيە بەرەتىن كومپانيالاردىڭ قىزمەتىمەن ءجيى شاتاستىراتىنىن ايتادى. ميكروقارجى ۇيىمدارى كليەنتتەرگە قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋ قۇرالى بولعاندىقتان, ونلاين نەسيەلەۋمەن دە اينالىسا الادى. بىراق ميكروكرەديتتەردى ۇلتتىق بانكتە تىركەلگەن ۇيىمدار عانا بەرە الادى. قارجى ۇيىمدارىنان قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىعى بۇزىلسا, ولار ۇلتتىق بانكتىڭ قورعاۋىندا بولادى. ولاردىڭ باسقا ويىنشىلاردان باستى ايىرماشىلىعى دا وسى. «بۇل تۋرالى قارىز الۋشى ءبىلۋى كەرەك. ولاردىڭ قۇقىعى بۇزىلسا, ۇلتتىق بانكتىڭ كومەگىنە جۇگىنە الادى, بىراق رەتتەۋشى ءوتىنىشتى قاراعانىمەن, ماسەلەنى شەشۋگە وكىلەتتىگى جوق, داۋ تەك سوتتا شەشىلەدى», دەيدى ە.ومارحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كارانتين كەزىندە ونلاين رەجىمىندە ۇسىنىلاتىن شاعىن نەسيەلەرگە حالىقتىڭ سۇرانىسى ارتتى. ال ونلاين نەسيەلەۋدىڭ ءداستۇرلى شاعىن نەسيەلەندىرۋدەن وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. بۇل ەرەكشەلىك مقۇ-نىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كورسەتەتىنىنەن بايقالادى. قارجى ۇيىمدارىندا جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىن تارتۋ قۇقىعى جوق, سوندىقتان مۇمكىندىكتەرى دە شەكتەۋلى. قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى كوزى – اكتسيونەرلىك كاپيتال مەن سىرتقى قارىزدار. مقۇ-عا باعالى قاعازدار ەسەبىنەن قارجى تارتۋعا دا رۇقسات ەتىلمەگەن, سوندىقتان قور نارىعىندا اقشانى قارىزعا الا المايدى. ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, ازيا دامۋ بانكى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن وسىنداي مقۇ-عا نەسيە بەرەدى. «شەتەلدىك قارجىعا تاۋەلدىلىك باسقا دا تاۋەلدىلىكتى تۋدىرادى. ويتكەنى سىرتقى ينۆەستيتسيالىق نارىقتاعى جاعدايدىڭ وزگەرۋى, باسقا دا كۇتپەگەن وقيعالاردىڭ بولۋى قازاقستانداعى ميكروكرەديتتىك نارىقتىڭ توقىراۋىنا اكەلۋى مۇمكىن», دەدى ە.ومارحانوۆ.
ول ميكروقارجى ۇيىمدارى ءۇشىن ارزان قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋى تۇتىنۋشىلارعا سىياقى مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋگە, ميكروكرەديت بەرۋ نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا ىقپال ەتەتىنىن ايتادى.
ءبىرىنشى نەسيەلىك بيۋرونىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اسەم نۇرعاليەۆا جىل باسىندا اكتسييالار مەن وبليگاتسيالاردى قور بيرجاسىندا ورنالاستىرۋ ميكروقارجى ۇيىمدارىن قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى كوزى بولا الاتىنىن, وسى رەتتە قانداي كولەمدە جانە قانداي تاريفتەرمەن ورنالاستىرىلاتىنىنا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ەڭ باستىسى, مقۇ دەپوزيتىنىڭ ستاۆكاسى بانك دەپوزيتتەرىنەن جوعارى بولعاندا عانا وبليگاتسيالار ينۆەستيتسيا رەتىندە تارتىمدى بولادى. وسىعان دەيىن دە ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ وبليگاتسيالارى ىشكى نارىق ءۇشىن تارتىمسىز دەگەن پىكىرلەر باسىم بولىپ كەلگەن. بۇل كوزقاراس ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن, قور نارىعىمەن ينتەگراتسيالانۋىنا بارىنشا كەدەرگى بولىپ كەلگەن. بانكتەر جابىلىپ قالۋدان قورقىپ, سوڭعى دەمى قالعانشا ءومىر سۇرۋگە تىرىسسا, مقۇ «كولەڭكەدە» قالىپ, ءوز الەمىندە جەكە-دارا ءومىر سۇرۋگە باسىمدىق بەرىپ كەلدى. وسى فاكتوردى العا تارتقان ساراپشىلار قور نارىعى ءۇشىن مقۇ وبليگاتسيالارى بىردەن تارتىمدى بولىپ كەتپەيتىنىن, ولاردىڭ قۇقىقتارى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن تەڭەسۋى كەرەگىن العا تارتادى. مقۇ وبليگاتسيالارىنىڭ وتىمدىلىگىنە دە, ولاردىڭ ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدى تەزىرەك باستاپ كەتۋىنە دە وسى فاكتور اسەر ەتەتىن كورىنەدى.
ال مقۇ بەرەتىن نەسيە پايىزىنىڭ كۇماندى تۇستارى كوپ. ۇلتتىق بانك تە بۇل جونىندە ناقتى شەشىمگە كەلە قويعان جوق. قارجىگەر ەرلان يبراگيموۆتىڭ پىكىرىنشە, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ مقۇ-عا اينالۋى قالىپتى جاعداي. ۇلتتىق بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن مقۇ مارتەبەسىن تەڭەستىرۋگە قادام جاساعاندا عانا ولاردىڭ ەكونوميكامەن ينتەگراتسيالانۋ پروتسەسى جەدەلدەيدى. الايدا ميكروقارجى ۇيىمدارى ازىرگە بيرجاعا كەلۋگە اسىقپايدى. ونىڭ ەكى سەبەبى بار. العاشقىسى ولاردىڭ وبليگاتسيالارى ىشكى نارىق ءۇشىن تارتىمسىز, ەكىنشىسى – پاندەميانىڭ ەكونوميكا مەن حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىنە تەرىس اسەر ەتۋى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشىلىق نەسيەگە دەگەن سۇرانىستى تومەندەتۋى مۇمكىن. «مقۇ بيزنەسىنىڭ بولاشاعى بار. سوندىقتان قور بيرجاسىندا بۇل ۇيىمداردىڭ سانى ءوسۋى ابدەن مۇمكىن. سونىمەن قاتار OnlineKazFinance-ءتى ءساتتى ورنالاستىرۋعا قاراعاندا ينۆەستورلار اراسىندا قىزىعۋشىلىق بار. مقۇ ءۇشىن نەگىزگى قاۋىپ – نەسيەلەردى قايتارماۋ نەمەسە كەشىكتىرۋ پروبلەمالارى بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە بانكتەرگە ءتان جەڭىلدىكتەردى ميكروقارجى ۇيىمدارىنا دا قولدانۋ كەرەك», دەيدى ە.يبراگيم.
ساراپشىلار مقۇ قور بيرجاسىمەن ينتەگراتسيالاندى, ەندى مۇنداي كورىنىستەر ءبىزدىڭ ەلدە دە قالىپتى جاعدايعا اينالادى دەپ سەنىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندا قور نارىعى مەن مقۇ اراسىندا ءبىراز قيىندىق بولدى. مىسالى, رەسەيدە نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندەگى كومپانيالار قور نارىعىنا كىرىپ, ينۆەستيتسيالارمەن ينتەگراتسيالانىپ كەتكەن. قازاقستاندا مۇنداي مۇمكىندىك بولمادى. بۇل قور نارىعىنىڭ مقۇ سەگمەنتىمەن ينتەگراتسيالانۋىنا بارىنشا كەدەرگى كەلتىردى. ال باسقا ەلدەردەن ينۆەستور تارتۋ وتە قيىن, ويتكەنى تەڭگە تۇراقسىز. ىشكى نارىقپەن ىقپالداسۋعا كەدەرگى كوپ. مۇنداي بيزنەستى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قارجىلاندىرۋ دا قيىن, ال حەدجيرلەۋدى قولدانۋ – قىمبات.
فريدوم فينانس ينۆەستيتسيالىق بانك دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى رەنات سىزدىقوۆ مقۇ-نىڭ قور بيرجاسىنا كەلۋىن وڭ باعالايدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ينۆەستيتسيالىق قۇرالداردى تاڭداۋ تۇرعىسىنان قۇندى قاعازدار نارىعىنا سۇرانىستى ارتتىرادى, ال قازاقستاندىق ينۆەستورلار ءۇشىن مقۇ سەكتورى قىزىقتى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەر الاڭىنا اينالادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ميكروقارجى ۇيىمدارى قازىر ءوز قىزمەتىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن كەپىلسىز وبليگاتسيالار شىعارۋ ارقىلى كوپ اقشا جيناۋعا دايىن, ويتكەنى نارىقتا نەسيەگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى بايقالادى. قازاقستان قور بيرجاسى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا حوروشەۆسكايا مقۇ وبليگاتسيالار شىعارۋعا مۇددەلى ەكەنىن, KASE-گە شىعارۋ جانە ينۆەستورلار اراسىندا ورنالاستىرۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ جاتقانىن ايتادى. دەمەك, ۇلتتىق بانك تاراپىنان نازار اۋداراتىن ماسەلەنىڭ وزەگى دە وسى بولۋى ءتيىس.