جاسىراتىنى جوق, قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا وڭىرلەردەگى توي-جيىنداردا عانا وتكىزىلىپ كەلدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن اۋىل, اۋدان, وبلىس كولەمىندە ءتۇرلى ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالار اشىلىپ, ءار سپورت ءتۇرىنىڭ جەكە فەدەراتسياسى قۇرىلا باستادى. ماسەلەن, قازاق كۇرەسى الەمدىك دەڭگەيدەگى سپورت تۇرىنە اينالدى. «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, «ەۋرازيا بارىسى», «الەم بارىسى» سياقتى ايتۋلى دودالاردا ارىسى امەريكا قۇرلىعىنان, بەرىسى ازيادان كەلگەن ءاپايتوس بالۋاندار ءتول كۇرەسىمىزدى مەڭگەرىپ, قازاقى ەرەجەدەگى كۇرەسپەن بەلدەسە باستادى.
مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار, قازىرگى ۋاقىتتا الەمگە ايگىلى زياتكەرلىك ويىنداردىڭ ىشىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرالارىمىزدىڭ ءبىرى توعىزقۇمالاق تا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سپورتقا اينالىپ كەلەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن تابىلعان, تاسقا قاشالىپ تاڭبالانعان توعىزقۇمالاق تاقتاسىنىڭ بەينەلەرى دە ويىننىڭ وتە ەرتەدە پايدا بولعانىنان حابار بەرەدى.
قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا توعىزقۇمالاقپەن شۇعىلدانۋشىلار سانى 200 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. وسى ءبىر ءتول ويىنىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىنە تانىلۋىنا تالاي الەمدىك دودادا اتوي سالعان, ەلىمىزدەگى زياتكەرلىك ويىننىڭ ۇزدىگى سانالاتىن اسەل داليەۆانىڭ ەڭبەگى وراسان زور. توعىز جاسىندا توعىزقۇمالاق ۇيىرمەسىنە بارعان ول 12 جاسىندا ەلىمىزدەگى ەڭ جاس سپورت شەبەرى اتاعىن الدى. ال 16 جاسىندا حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى اتانعان ەڭ جاس سپورتشى دەگەن اتاققا يە بولدى. سپورتشىنىڭ ايتۋىنشا, توعىزقۇمالاق وزگە سپورت تۇرلەرىنە ۇقسامايتىن ەرەكشەلىگىمەن باۋراپ العان.
– توعىزقۇمالاق – وتە كۇردەلى ءارى قىزىقتى سپورت. اۋەلدە ۇيىرمەگە انامنىڭ ايتۋىمەن كەلسەم دە, العاشقى ساباقتاردان كەيىن بۇل مەنىڭ سپورت ءتۇرىم ەكەنىنە تولىق كوزىم جەتتى. كوپ ۇزاماي ۇيىرمەگە بىرگە كەلگەن قاتارلاستارىما قاراعاندا جارىستاردا جاقسى ناتيجە كورسەتە باستادىم. ءسويتىپ بىرتە-بىرتە زەيىنىم اشىلىپ, وسى سپورت ءتۇرىن ءارى قاراي دا ۇيرەنۋگە ىنتام اشىلىپ, توعىزقۇمالاقتان الەم چەمپيونى اتانسام دەگەن ارمان العا جەتەلەدى, – دەيدى اسەل.
20 جاسىنا دەيىن جاستار اراسىندا رەسپۋبليكالىق جارىستاردىڭ قاتارىنان التى جىل جەڭىمپازى بولعان اسەل داليەۆا كەيىننەن ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلىپ, توعىزقۇمالاقتان قازاقستاننىڭ – 13, الەمنىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاققا يە بولدى.
كەيىپكەرىمىز بۇگىنگە دەيىن جەتكەن جەتىستىگىنە ۇنەمى قولداپ, جىگەر بەرىپ وتىرعان وتباسىنىڭ, سپورتشى رەتىندە وسۋىنە كوپ سەپتىگىن تيگىزگەن ارىپتەستەرىنىڭ, باعىت-باعدار بەرۋدەن, ۇيرەتۋدەن جالىقپاعان جاتتىقتىرۋشىلارىنىڭ ۇلەسى زور دەپ ەسەپتەيدى.
– بۇگىنگە دەيىن قول جەتكىزگەن ناتيجەمنىڭ باستى سەبەپكەرى – مەنىڭ تالىمگەرىم, جاتتىقتىرۋشىلارىم دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. مەن ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى جاتتىقتىرۋشىنىڭ ءبىرى – قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى ەركەتاي يمانباەۆتان ءتالىم الدىم. ەڭ العاش توعىزقۇمالاقتى ۇيرەنىپ, ۇيىرمەگە قاتىسىپ جۇرگەنىمدە ۇستازىم ەكەۋمىز كۇنىنە 3 ساعاتتان, ال دەمالىس كۇندەرى 6 ساعاتتان, ءتىپتى ودان دا كوپ ۋاقىت جاتتىعاتىنمىن. مەن ءۇشىن اپتانىڭ جەتى كۇنى دە دايارلىقپەن وتەتىن. كوپ ادام مەنەن توعىزقۇمالاقتا جەتكەن جەتىستىگىمنىڭ سىرىن سۇراپ جاتادى. ونىڭ ەشقانداي دا ەرەكشە سىرى جوق. بارلىق جەڭىس تاباندى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كەلەدى. سونداي-اق مەن – ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك مەكتەپتىڭ ءبىرى سانالاتىن قىزىلوردا توعىزقۇمالاق مەكتەبىنىڭ تۇلەگىمىن. ول جاقتا ماعان دەيىن دە مىقتى سپورتشىلاردىڭ شىققانى, مەنەن كەيىن دە ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى سپورتشىلاردىڭ شوعىرى ءوسىپ كەلە جاتقانى بارشاعا ءمالىم.
اسەل داليەۆانىڭ پىكىرىنشە, توعىزقۇمالاق سپورتى كەيىنگى 10-15 جىلدىقتا الەمدە وتە قارقىندى دەڭگەيدە دامىپ كەلەدى. وعان وسى سپورت تۇرىنەن وتكەن ءتورت الەم چەمپيوناتى, سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنىپ, كەيىنگى ءۇش ويىندا سپورتشىلار ءدال وسى توعىزقۇمالاق سپورتىنان سىنعا تۇسكەنى دالەل. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كوشپەندىلەر ويىنىنا الەم بويىنشا 36 مەملەكەتتىڭ سپورتشىلارى قازاقتىڭ ءتول سپورتىنان جۇلدەلى ورىنداردى ساراپقا سالدى.
تارقاتىپ ايتار بولساق, توعىزقۇمالاقتان ەڭ العاشقى الەم چەمپيوناتى 2010 جىلعى 1-7 قاراشا ارالىعىندا ەلوردادا ءوتتى. تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان الەمدىك دوداعا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 19 مەملەكەتىنەن كەلگەن 43 سپورتشى, ونىڭ ىشىندە 25 ەر, 18 ايەل ادام باق سىنادى. اراعا ەكى جىل سالىپ چەحيانىڭ پاردۋبيتسە قالاسىندا توعىزقۇمالاقتان ەكىنشى الەم چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى جەلبىرەدى. بۇل باسەكەگە 10 مەملەكەتتەن (گەرمانيا, اقش, رەسەي, شۆەيتساريا, تۇركيا, ۋكراينا, لاتۆيا, قىرعىزستان, چەحيا جانە قازاقستان) 47 سپورتشى قاتىستى.
ءۇشىنشى الەم چەمپيوناتى 2015 جىلدىڭ 12-18 ءساۋىر ارالىعىندا الماتى قالاسىندا ءوتتى. الاتاۋ باۋرايىنداعى جاھاندىق دودادا 23 ەلدىڭ (قىرعىز رەسپۋبليكاسى, موڭعوليا, گەرمانيا, چەحيا, قىتاي, تۇرىكمەنستان, مولدوۆا, گانا, وزبەكستان, ازەربايجان, رەسەي, كولۋمبيا, اقش, انتيگۋا مەن باربۋدا, اۋعانستان, شۆەيتساريا, تاجىكستان, ۇلىبريتانيا, تۇركيا, گرۋزيا, يتاليا, ءۇندىستان جانە قازاقستاننىڭ (كلاسسيكا – 28 ەر, 18 ايەل; راپيد – 26 ەر, 15 ايەل; بليتس – 24 ەر, 15 ايەل) سپورتشىلارى ونەر كورسەتتى.
ازىرشە توعىزقۇمالاقتان سوڭعى الەم چەمپيوناتى 2017 جىلى استانادا وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى. بۇل بىرىنشىلىككە 25 ەلدەن كەلگەن 70 ويىنشى باس جۇلدە ءۇشىن جارىس جولىنا شىققان بولاتىن.
اسەل داليەۆا وسىنداي بايراقتى باسەكەلەردىڭ ارقاسىندا باسقا ەلدەردىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىنىنا دەگەن ىقىلاسى ارتا تۇسكەنىن ايتادى.
– كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن موڭعوليا سپورتشىلارى بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ باستى قارسىلاستارىمىز بولىپ كەلسە, قازىرگى تاڭدا ۇلىبريتانيا, شۆەيتساريا, فرانتسيا, گەرمانيا, يسپانيا, تۇركيا, چەحيا, رەسەي, ۋكراينا, قىتاي سياقتى مەملەكەتتەردىڭ توعىزقۇمالاقتى سەرىك ەتكەن سپورتشىلارىنىڭ دا دەڭگەيى ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار توعىزقۇمالاق سپورتى لاتۆيا جانە ليتۆادا ارنايى ينتەللەكتۋالدى ويىنداردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, ءتول سپورتىمىز بۇل ەلدەردە دە قارقىندى دامۋ ۇستىندە.
حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوسىپ, دامىپ كەلە جاتقان توعىزقۇمالاقتىڭ باستى مەجەسى – ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسى – وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنۋ. بىراق بۇل وتە قيىن جول دەيدى اسەل داليەۆا.
– توعىزقۇمالاقتى وليمپيا ويىندارى قاتارىنا قوسۋ وتە قيىن. ويتكەنى بۇل سپورت بوكس, فۋتبول, كۇرەس تۇرلەرى سياقتى ءا دەگەننەن جانكۇيەرلەردى وزىنە باۋراپ كەتە المايدى. توعىزقۇمالاق – كەمىندە ەكى ساعات, ۇزاعىمەن ءتورت ساعاتقا دەيىن سوزىلاتىن شىدامدىلار باسەكەسى. ال مۇنشا ۋاقىت جانكۇيەردى ارەنادا تىرپ ەتكىزبەي ۇستاپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, وليمپياداعا, ونىڭ سىرتىندا جارناما بەرۋشى ءىرى كومپانيالارعا جانكۇيەرلەر كوپ قىزىعاتىن, تارتىستى سپورت تۇرلەرى ۇنايدى, – دەيدى اسەل.
قالاي بولعاندا دا, قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتىنىڭ ۇلىلىعىن ۇعىنىپ, توعىزقۇمالاقتى ينتەللەكتۋالدى سپورت ءتۇرى ساناتىندا وعان قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار سانى تورتكۇل دۇنيەدە ۋاقىت وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. توعىزقۇمالاقتىڭ ناعىز زەردەلىلەر ويىنىنا اينالاتىن كۇنى دە الىس ەمەس بولار. ەڭ باستىسى, كەزىندە بابالاردىڭ سەرىگىنە اينالعان ۇلتتىق ويىن حالىقارالىق دەڭگەيدە قاناتىن كەڭگە جايىپ, كوشپەندى حالىقتىڭ الەۋەتىن الەمگە تانىتا باستادى.