عاسىرلار تەزىنەن وتكەن قازاقتىڭ وتباسىلىق ينستيتۋتى قۇندىلىقتارىنا باتىس ەلدەرى ەندى دەن قويا باستاعانداي. بىراق بىزگە قاراپايىم بولىپ كورىنگەن تاسقا باسىلماسا دا سانامىزدا مورلەنىپ قالعان زاڭدىلىقتاردان باتىس ەلدەرى حابارسىز ءتارىزدى. سەبەبى Recreo Viral باسىلىمى ناۋرىز ايىنداعى شىعارىلىمىندا جاسى جەتپىستى القىمداپ قالعان ايەلدەرگە «نەمەرەلەرىڭىزدى كۇتۋدەن شارشاماڭىزدار, بۇل تەك كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي عانا ەمەس, دەنساۋلىقتارىڭىزدى جاقسارتىپ, ومىرلەرىڭىزدى 10 جىلعا ۇزارتادى» دەپ اقىلىن ايتىپتى, دەپ جازادى Egemen.kz.
Evolution and Human Behavior جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ بەرليندە تۇراتىن 70 جانە ودان جوعارى جاستاعى 500 ادام تۋرالى مالىمەتتەردى زەرتتەدى. نەمەرەلەرىن باققان اتا مەن اجە قاراماعانعا قاراعاندا 20 جىل ۇزاق ءومىر ءسۇردى دەگەن قورىتىندى جاسالدى.
زەرتتەۋگە ولاردىڭ جالپى ءبىلىمى مەن تاربيەسى ءۇشىن بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العان ادامدار ەمەس, اندا-ساندا نەمەرەلەرىنە قامقورلىق جاسايتىن اتالار مەن اجەلەر قاتىسقانىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. دوكتور رونان فاكتوردىڭ ايتۋى بويىنشا بالالارعا كۇتىم جاساۋ مەن سترەسستى تومەندەتۋ اراسىندا بايلانىس بار, سوندىقتان بالالارعا قامقورلىق جاساۋ جانە ولارمەن ويناۋ اتالار مەن اجەلەردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى.
سوڭعى زەرتتەۋ قورىتىندىسىن كوپشىلىككە جەتكىزۋگە اسىققان باسىلىم «قارتتار مەن بالالار اراسىنداعى دوستىق جانە سۇيىسپەنشىلىك قارىم-قاتىناس ەرەسەكتەرگە تەك فيزيكالىق بەلسەندىلىككە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە باقىتتى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەپ تۇيىندەپتى زەرتتەۋىن. مۇنى وقىپ, «بۇلاي جازباساڭ باتىس بولارمىسىڭ» دەگەن ويىمىزدى جاسىرا الماي وتىرمىن.
ءبىزدىڭ ەلدە تەك نەمەرەسىن ۇزاتىپ, شوبەرەسىن جەتىلدىرىپ, شوپشەگىن ءسۇيىپ وتىرعان اجەلەرىمىز جەتەدى. جوعارىداعى زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن باسىلىم مۇنى ەستىسە, ء ۇش ۇرپاقتىڭ وكىلى بىرگە تۇراتىن, ءۇش ۇرپاقتان تاراعان كەمى 100 بالا بولەنىپ وسكەن قازاقتىڭ قاسيەتتى بەسىگى جايلى ەستىسە, قازاق وتباسىلارى ءۇشىن جەكە-دارا زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, باقىتتى ءومىردىڭ, ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ فورمۋلاسىن باسقاشا تۇزۋگە كەلەتىن شىعار.