سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى.
بۇل زاڭ جوباسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان. قۇجات جونىندە سەنات دەپۋتاتى باقىتجان جۇماعۇلوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە جانە ونىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدى وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان.
«زاڭ جوباسىن بارلىق دەڭگەيدە تولىق قاراۋ – ەنگىزىلگەن قۇقىقتىق ەرەجەلەر مەن نورمالاردىڭ نەگىزدىلىگىن, بۇگىنگى كۇننىڭ قاجەتتىلىگىنە جاۋاپ بەرەتىندىگىن كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەت كودەكسىندە عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ بويىنشا بيۋدجەت باعىتتارى ناقتىلاندى.
«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستەگى ادام اعزالارىن ترانسپلانتاتسيالاۋعا قاتىستى نورمالار جەتىلدىرىلدى. عىلىم تۋرالى زاڭعا بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ۇسىنىلىپ وتىر.
ۇكىمەتتىڭ, مينيسترلىكتەردىڭ, جوعارى عىلىمي تەحنيكالىق كوميسسيانىڭ قۇزىرەتتەرى ايقىندالىپ, قولدانىستاعى بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەر عىلىم تۋرالى زاڭعا سايكەس كەلتىرىلدى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, عىلىمي باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا قاجەتتى مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى», دەدى ب.جۇماعۇلوۆ.
سونداي-اق قۇجات عىلىمي جانە عىلى- مي-تەحنيكالىق سالانى جەتىلدىرۋ, سونداي-اق ونىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋعا باعىتتالعان. سوعان سايكەس ەنگىزىلگەن جاڭا نورمالار عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ كەڭ شوعىرىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي قادام قولدانبالى عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا جانە عىلىمنىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوساتىن ۇلەسىن ارتتىرۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى.
«قابىلدانعان زاڭ جوباسى عىلىم سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋعا ارنالعان قوسىمشا قۇقىقتىق نەگىزدەردى قالىپتاستىرادى. عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ جانە بارلىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىن قارجىلاندىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەر مەن ۇلتتىق مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما ورتالىعىنىڭ قۇزىرەتتەرى ناقتىلانادى. عىلىم مەن تەحنيكانى دامىتۋعا ۇلەس قوسقان عالىمداردى الەۋمەتتىك قولداۋ مەن كوتەرمەلەۋ دە كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتپەن جىل سايىنعى «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر» سىيلىعىن بەرۋ قاراستىرىلعان.
جالپى, بۇل زاڭ جوباسى ەلىمىزدە عىلىم سالاسىن دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز. سونداي-اق وندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ روتاتسياسى قاراستىرىلعان. ول ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بەلگىلەگەن تارتىپپەن جۇرگىزىلەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك, يندۋستريالىق ايماقتار, جانۋارلار دۇنيەسى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار, ەنەرگەتيكا, تابيعي مونوپوليالار جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قاراپ, وعان قوسىمشا تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.
سوعان سايكەس ەندى قىزمەتتىك مىندەتىن اتقارۋ كەزىندە جاراقات الىپ, جۇمىستان شىعىپ قالعان قىزمەتكەرگە جانە قىزمەت بارىسىندا قازا تاپقان ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە بۇرىن تاعايىندالعان تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى ساقتالادى.
بۇل تارماق بۇرىن رەتتەلمەگەن بولاتىن. ياعني ەگەر پوليتسەي قىزمەت كەزىندە جاراقات الىپ, نە قايتىس بولسا تۇرعىن ءۇي جاردەماقىسى توقتاتىلاتىن. بۇل پوليتسەي مەن ونىڭ وتباسىنىڭ ونسىز دا كۇردەلى جاعدايىن ەداۋىر قيىنداتادى. سەناتورلار ساقشىلار وتباسى وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولعان كەزدە بەلگىلەنگەن تولەمدەردى يپوتەكا مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن نەمەسە جالدامالى تۇرعىن ءۇي تولىق ساتىپ الىنعانعا دەيىن ساقتاپ قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
«باس كوميتەت قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە اۋىر جاعدايعا تاپ بولعان: جاراقات العان, ءبىر جەرىن سىندىرعان نەمەسە كونتۋزيا العان ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن, سونداي-اق قازا تاپقان قىزمەتكەردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن الەۋمەتتىك قورعاۋعا ارنالعان تۇزەتۋلەر ۇسىنىپ وتىر. وندا, اتاپ ايتقاندا, يپوتەكالىق شارت نەمەسە كەيىننەن ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ شارتى بويىنشا مىندەتتەمەلەر ورىندالعانعا دەيىن بۇرىن بەلگىلەنگەن تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن ۇكىمەت بەلگىلەگەن مولشەر مەن تارتىپتە ساقتاۋ ۇسىنىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور سەرگەي ەرشوۆ ءوز بايانداماسىندا.
سەناتورلار اتالعان الەۋمەتتىك تۇزەتۋلەردى بەكىتىپ, زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە قايتارۋدى ۇيعاردى.
سەنات وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالدى. بۇل زاڭ جوباسىنا دا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
قۇجات, نەگىزىنەن, ازاماتتارعا بىلىكتى زاڭ كومەگىن الۋ قۇقىعىن بەرەتىن كەپىلدىكتى ارتتىرۋدى كوزدەيدى. سوعان وراي سەناتورلار زاڭ كونسۋلتانتى مارتەبەسىنەن ۇمىتكەرلەردى زاڭ ءبىلىمىن تەكسەرەتىن تەستىلەۋدەن بوساتۋ ۇسىنىلعان نورمانى الىپ تاستادى. سەنات دەپۋتاتتارى جان-جاقتى تالقىلاپ, بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزگەننەن كەيىن بۇل زاڭ جوباسىن دا ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىمگە كەلدى.
سونداي-اق سەناتورلار «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىمەن سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىس جۇرگىزۋدى بىرىزدەندىرۋگە باعىتتالعان شارالار تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. بۇل كەلىسىم ەاەو ەلدەرى اراسىندا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى نارىعىن دامىتۋعا جانە ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتاعى كەدەرگىلەردى جويۋعا ارنالعان.
«كەلىسىمدە اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستى ۇيلەستىرۋ جانە تالدامالىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى بىرىڭعاي ءتارتىپتى بەلگىلەۋ كوزدەلەدى. سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستى ۇيلەستىرۋدى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى جۇزەگە اسىرادى, تالدامالىق قامتاماسىز ەتۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارىنا بەرىلەدى. سونداي-اق كەلىسىمدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اسىل تۇقىمدى مال جانە سەلەكتسيالىق جەتىستىكتەر تۋرالى مالىمەتتەرمەن الماسۋى كوزدەلەدى», دەدى زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتارعا تانىستىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ.
بۇدان باسقا, سەناتورلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارىن قىزمەتتەن بوساتۋ ماسەلەسىن قارادى. سەرىك ءابناسىروۆ وتستاۆكاعا شىعۋىنا بايلانىستى جانە اناتولي سمولين باسقا قىزمەتكە تاعايىندالۋىنا وراي جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
پالاتا وتىرىسى سوڭىندا سەناتورلار پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. دەپۋتات اقمارال ءالنازاروۆا جاستاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى ماسەلە كوتەرسە, سەناتور التىنبەك نۇح ۇلى «ناۋرىز مەيرامىن» اتاپ ءوتۋدى يدەولوگيالىق تۇرعىدان تولىقتىرۋ جونىندە ۇسىنىسىن جەتكىزدى. دەپۋتات نۇرتورە ءجۇسىپ ۇكىمەت نازارىن كىتاپحانا جانە ارحيۆ ءىسى سالاسىنا قولداۋ كورسەتۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. سەناتور دۇيسەنعازى مۋسين ارا جانە مارال شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى ءسوز ەتتى.