مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى مەن الەمگە تانىلۋىنا ىقپال ەتەتىن سالالاردىڭ ءبىرى – تۋريزم. وتاندىق ءتۋريزمنىڭ جاندانۋىنا سوڭعى جىلدارى ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل بولىنە باستادى. سەبەبى, قازاقستاننىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تۇمسا تابيعاتىن تاماشالاۋعا كەلگەندەر ەل ەكونوميكاسىنا ميللياردتاعان قارجى اكەلەدى. وسىنىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرسە كەرەك. شىندىعىندا وزگەلەر قىزىعاتىن جەرلەر ەلىمىزدە كوپتەپ سانالادى. سولاردىڭ قاتارىنا الماتى وبلىسىنداعى رايىمبەك اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى تابيعات عاجايىپتارى جاتادى. بىرنەشە جىلدان بەرى وزىنە وسى كەرەمەتتەردى بىرىكتىرىپ وتىرعان «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ اۋماعىنا كىرگەن كولدەردىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە ساياباق ديرەكتورى ءامىرجان مالىبەكوۆ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر.
مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى مەن الەمگە تانىلۋىنا ىقپال ەتەتىن سالالاردىڭ ءبىرى – تۋريزم. وتاندىق ءتۋريزمنىڭ جاندانۋىنا سوڭعى جىلدارى ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل بولىنە باستادى. سەبەبى, قازاقستاننىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تۇمسا تابيعاتىن تاماشالاۋعا كەلگەندەر ەل ەكونوميكاسىنا ميللياردتاعان قارجى اكەلەدى. وسىنىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرسە كەرەك. شىندىعىندا وزگەلەر قىزىعاتىن جەرلەر ەلىمىزدە كوپتەپ سانالادى. سولاردىڭ قاتارىنا الماتى وبلىسىنداعى رايىمبەك اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى تابيعات عاجايىپتارى جاتادى. بىرنەشە جىلدان بەرى وزىنە وسى كەرەمەتتەردى بىرىكتىرىپ وتىرعان «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ اۋماعىنا كىرگەن كولدەردىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە ساياباق ديرەكتورى ءامىرجان مالىبەكوۆ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر.
– ساياباقتىڭ قازىرگى جاي-كۇيى قالاي؟ قورىق اۋماعىن قورۋعا قىزمەتكەرلەرىڭىز جەتە مە؟
– «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن 2007 جىلعى 7 اقپاندا قۇرىلعان بولاتىن, مىنە, التى جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ءبىزدىڭ مەكەمەدە بارلىعى 150 ادام جۇمىس ىستەيدى. ورماندى قورعاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, مولايتۋ, تابيعي-تاريحي دۇنيەلەرىن بولاشاق ۇرپاققا ساقتاۋ سەكىلدى جۇمىستاردى وسى قىزمەتكەرلەر اتقارادى. سونىمەن قاتار, ءبىر كەزدەرى مولىنان كەزدەسەتىن, قازىر مۇلدە ازايىپ بارا جاتقان جابايى جان-جانۋارلاردى قورعاۋ, ساقتاۋ جۇمىستارى بويىنشا كوپ شارۋالار ىستەلىپ جاتىر. سەبەبى, ءبىزدىڭ قورىقتىڭ اۋماعىندا قىزىل كىتاپقا ەنگەن ارقار, قار بارىسى, سىلەۋسىن, ۇلار سەكىلدى اڭ مەن قۇستار تىرشىلىك ەتەدى. مىسالى, كەزىندە زەرتتەۋشى-عالىمدار جوققا شىعارعان قار بارىسىنىڭ سانى قازىر 12-13-كە جەتىپ وتىر. سول سياقتى ەلىمىزدىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن ارقاردىڭ باسى 50-گە جەتىپ قالدى دەسەم وتىرىك ايتقاندىق ەمەس.
«كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – ورماندى قورعاۋ, ورتتەن ساقتاۋ, ونداعى جان-جانۋارلار مەن جاندىكتەردىڭ تىرشىلىگىن زەرتتەۋ. ودان كەيىن عانا ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋ نەگىزگى مىندەتتەردىڭ بىرىنە جاتادى. وسى مىندەتتەردىڭ قاتارىنا تابيعي وزگەرىستەردى باقىلاۋ, عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ سەكىلدى اسا ماڭىزدى ىستەر بار. ءبىزدىڭ مەكەمەنىڭ عىلىم جانە مونيتورينگ بولىمىندە 4-5 ادام جۇمىس ىستەيدى, ولار قورىق اۋماعىنداعى جان-جانۋارلار مەن جاندىكتەردىڭ تىرشىلىگىن تەكسەرىپ, عىلىمي ورتاعا قاجەتتى دەرەكتەرىن انىقتاپ وتىرادى. فەنالوگيالىق الاڭداردا ارنايى بولىنگەن ورىندار بار, سول جەردە قورىق اۋماعىنداعى بارلىق وسىمدىكتەردى, ولاردىڭ قانداي جاعدايدا وسەتىنىن زەرتتەپ, ەلىمىزدىڭ عىلىمى ءۇشىن تاپتىرماس جۇمىستار جۇرگىزەدى. مەملەكەتتىك ساياباق بولعاندىقتان ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن وسىنداي ماڭىزدى تاپسىرمالاردى اتقارۋ ءبىزدىڭ مەكەمەگە جۇكتەلگەن. «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ قۇرىلعانىنا 5 جىل تولۋىنا وراي ءبىزدىڭ ماماندار بەس تاقىرىپ بويىنشا عىلىمي جوبا قورعاپ, اسا ماڭىزدى عىلىمي ماقالالار جازىپ شىقتى. تاقىرىپتاردىڭ ارقايسىسى كىتاپ بولىپ باسىلدى. اتاپ ايتقاندا, قورىق اۋماعىنداعى ومىرتقاسىز جاندىكتەر, سۋىرلار, جانۋارلاردىڭ سانى جونىندەگى ەڭبەكتەر وتاندىق عىلىمعا قوسقان ۇلەس بولىپ وتىر.
ۇلتتىق ساياباقتىڭ نەگىزگى مىندەتىنىڭ ءبىرى وتاندىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ەكەنى بەلگىلى. مەكەمەنىڭ تولقۇجاتىنا بەكىتىلگەن ءۇش تۋريستىك باعىتىمىز بار. قازىر وسى ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ونىڭ العاشقىسى قايىڭدى كولىنە اپارادى. ساتى اۋىلىنان قايىڭدى كولىنە دەيىنگى 23 شاقىرىمدىق ارالىقتى اۆتوكولىكپەن, اتپەن, ۆەلوسيپەدپەن, ءتىپتى, جاياۋ دا بارۋعا بولادى. ەكىنشى مارشرۋت ساتى وزەنىن بويلاپ بارعاندا الدىڭنان شىعاتىن ءاليماننىڭ اق تاسى دەگەن جەرگە اپارادى. بۇل باعىتتىڭ بويىندا مولدىرەگەن تاۋ كولى بولماعانىمەن ادەمى تابيعات اياسىنداعى كەرەمەت دەمالىس ورىندارى بار. ءۇشىنشى باعىت – كولساي كولدەرى. باس-اياعى ءۇش كولدى قامتىپ جاتقان بۇل باعىت بويىنشا ءبىرىنشى كولگە اۆتوكولىكپەن جەتۋگە بولادى, قالعان ەكى كولگە جاياۋ نە سالت اتپەن جالعىزاياق سوقپاقتى جاعالاپ بارا الاسىز. مىنە, وسى ءۇش باعىت تۇراقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بىلتىر 13 مىڭ ادام كەلىپ, تۇمسا تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىن تامسانا تاماشالاپ كەتتى. بيىل وتكەن جىلعىعا قاراعاندا كەلۋشىلەردىڭ سانى از. ويتكەنى, كولسايعا قاراي كەلەتىن اۆتوكولىك جولى ناشار.
– ساياباقتىڭ اۋماعى قانشا جەردى الىپ جاتىر؟
– جالاڭاش ايماعىنان باستالىپ, تالعار شىڭىنا دەيىنگى ارالىقتى تيان-شان تاۋىنىڭ جالىمەن قوسىپ, قامتيدى. تاۋدىڭ ار جاعى قىرعىزداردىكى, بەر جاعى قازاقستاندىكى. ايىرقالپاقتى اعايىنداردىڭ اۋماعى جاتىق كەلەدى, بەرى قاراي تۇسۋگە وڭاي. ءبىز جاقتان قىرعىزعا قاراي اسۋ قيىنداۋ, سەبەبى, تىك, قۇلاما جارتاستى بولىپ كەلەتىن اسۋدىڭ جولىن بىلمەگەن ادام ۇشىپ ولەدى. قازىر ۇكىمەتتەن ۇلتتىق ساياباقتىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋ كەرەكتىگىن سۇراپ وتىرمىز. ويتكەنى, سوڭعى كەزدەرى ءبىزدىڭ جاقتاعى اڭ-قۇستىڭ قىرعىزعا قاراي, جالاڭاش اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى كەگەن ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ اۋماعىنا, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جەرىنە دە ءوتىپ كەتەتىنىن انىقتادىق. سوندىقتان ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنا تيەسىلى تابانقاراعايدى, تالعار اۋدانىنا تيەسىلى جەرلەردى, جالاڭاش ايماعىنداعى ەكىاشا جايلاۋىنا دەيىنگى ورتا مەركى, شەت مەركى, شوڭتاس جەرلەرىن ۇلتتىق ساياباقتىڭ قۇرامىنا قوسۋدى باستاما رەتىندە ۇسىنۋدامىز. جان-جانۋارلاردىڭ قىستىڭ سۋىعىندا كۇنگەيلەپ كەتەتىنىن ەسكەرسەك, مەن ايتقان جەرلەردىڭ بارىنە اڭدار اۋادى. شىندىعىندا سول جەردىڭ ءبارى اڭداردىڭ مىڭداعان جىلدار بويى ۇيرەنگەن جايىلىمى. سول سەبەپتى, وسىنشاما اۋماقتى ۇلتتىق ساياباقتىڭ مەنشىگىنە كىرگىزۋدى سۇراپ وتىرمىز.
شىنى كەرەك, ورمان شارۋاشىلىقتارى كوبىنە ورمان قورى بار جەرلەردى عانا قوريدى. مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ايماقتاردى قوري المايدى. تاۋەشكى, تاۋتەكە, بۇعى, مارال سەكىلدى اڭدار كوبىنە وسىنداي شالعاي, ات اياعى جەتە بەرمەيتىن تاۋ شىڭدارىن مەكەندەيدى. وسىنى جاقسى بىلەتىن اڭشىلار سول جەرلەردى توريدى, جايلاۋعا شىققان مالشىلاردىڭ ءوزى جابايى اڭ-قۇسقا تىنىم بەرمەيدى. سوندىقتان ونداي جەرلەر ۇلتتىق ساياباقتىڭ مەنشىگىنە كىرەر بولسا, اڭ-قۇسىمىز دا قورعالادى, تۋريزم دە دامي تۇسەدى. تاۋ جاعالاي ورنالاسقان جالاڭاش, توعىزبۇلاق, جايداقبۇلاق, كەڭسۋ اۋىلدارىنىڭ ءبارى دە وتاندىق ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن ايماقتار. سولتۇستىك-باتىستا تابانقاراعاي وڭىرىنە جاقىن العاباس, جىڭىشكە اۋىلدارى بار. قازىرگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى ساياساتى ورماندى كوبەيتىپ, اۋىلداردى اباتتاندىرۋ, شولەيت جەرلەردى كوگالداندىرۋ. مىسالى, استانانىڭ ماڭى, سوناۋ كوكشەتاۋعا دەيىن «جاسىل ايماق» باعدارلاماسىمەن كوگالداندىرىلىپ جاتىر. ەلىمىزدە ورمان-توعاي از, سونىڭ كوبەيە تۇسۋىنە ىقپال ەتۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن تابيعات قورعاۋدا مۇمكىندىگى قالىپتاسىپ قالعان «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ اۋماعىن ۇلعايتقان دۇرىس.
– ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا قايىڭدى كولىنىڭ جايى ارنايى ءسوز بولدى. ارينە, «جىلامايتىن بالاعا ەمشەك بەرىلمەيدى» دەگەن ءسوزدى ەسكە الساق, سىزدەردەن ۇسىنىس بولماسا ۇكىمەت تاراپىنان كومەك بەرىلمەسى بەلگىلى. وسى جاعىنان قانداي بايلانىستار بار؟
– بۇدان ەكى جىل بۇرىن ماجىلىسكە ارنايى حات جولداعانبىز. دەپۋتات تۇراربەك اسانوۆقا قايىڭدى كولىنىڭ جاي-كۇيىن, كولسايعا بارار جولدىڭ جاعدايىن ايتىپ, ماسەلە ەتىپ كوتەرۋىن وتىنگەنبىز. سەبەبى, قايىڭدى كولى قوتارىلار بولسا بارتوعاي سۋ قويماسىن قيراتىپ وتەدى, ونىڭ ار جاعىندا ەلدى مەكەندەر ءجيى ورنالاسقان. ودان بەرى دە العاباس, ساتى اۋىلدارى جاتىر. قۇداي بەتىن ارى قىلسىن, جولدار مەن كوپىرلەردى شايىپ كەتەدى. سونىڭ بارىنەن ساقتانۋ ءۇشىن پلوتينا سالۋ كەرەكتىگىن حاتىمىزدا ايتقانبىز. سول تۇستاعى ۇكىمەت باسشىسىنان جاۋاپ كەلدى, وندا كولسايعا بارار جول 2014-2015 جىلدارعا سالىناتىنى ايتىلعان. الايدا, ءالى كۇنگە دەيىن جابايى جول سول كۇيىندە جاتىر. «قايىڭدى كولىن دامىتۋ جوباسى 2014 جىلدىڭ بيۋدجەتىنە كىرگىزىلدى» دەلىنگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ جاۋاپ حاتىندا. ول جونىندە دە ەشقانداي جۇمىس كورىپ وتىرعان جوقپىز. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالماعان, ءتىپتى, كەلىپ ءىس جۇرگىزىپ جاتقانداردى كورگەن ەمەسپىز. مەنىڭشە, ۋاقىتى جەتتى, ەندى كوپكە سوزباي قولعا الۋ كەرەك-اق. ۇكىمەتكە ايتىلۋداي ايتىلدى.
بيىلعى كوكتەمدە الاكولدەن, بارتوعاي سۋ قويماسىنىڭ ماماندارىنان قۇرالعان ساراپتاۋ كوميسسياسى كەلىپ, قايىڭدىداعى قاۋىپتى جاعدايدى راستاپ كەتتى. الايدا, ولاردىڭ قولىنان تەك كول سۋىنىڭ اسىپ كەتۋ قاۋپى بارلىعىن تىركەۋ عانا كەلەدى. ءبىر وكىنىشتىسى, سول دەرەكتەردى ارى قاراي جىلجىتىپ, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە دامىتاتىن جۇمىستار كورگەنىمىز جوق. قازىر بىزدەن وبلىس: «پلوتيناعا قانشا سوما كەرەك؟» – دەپ سۇراپ وتىر. شىنى كەرەك, ونى ەسەپتەپ, شىعىنىن انىقتايتىن بىلىكتى ماماندار بولماي تۇر. ارنايى مەكەمەلەر اينالىساتىن شارۋانى اتقارۋ قولىمىزدان كەلمەيدى. بۇل جالعىز «كولساي كولدەرى» ۇلتتىق تابيعي ساياباعى عانا اتقاراتىن ءىس ەمەس. قايىڭدىعا توسپا ورناتۋعا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل اۋدارىلماسا وڭاي شارۋا بولمايىن دەپ تۇر.
– وزەن جاعاسىنا دەمالۋعا شىققان كوپشىلىك وت جاققاننان, ىشكەن-جەگەنىنەن قالعان قالدىقتى سول كۇيى تاستاپ كەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. تابيعاتتى ايالاۋ دەگەن ۇعىم قازىر جوعالىپ بارا جاتقانداي. وسى جاعىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى سىزدەردىڭ مىندەتتەرىڭىزگە كىرە مە؟
– «كولساي كولدەرى» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ اۋماعىندا تۋريستەر كوپتەپ كەلەتىن جەرلەر – كولساي كولدەرى مەن قايىڭدى. باسقا باعىتتار بويىنشا ساتى سايىنىڭ بويىنا شىعۋشىلار بار. بىراق ءورت قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى ول تاراپقا ادامداردى سيرەك جىبەرەمىز. ال كولساي مەن قايىڭدىنى كورۋگە كوبىنە قازاقستاننىڭ ازاماتتارى كەلەدى. شەتەلدىكتەر بولسا ءار جىلى ارقالاي, كەي جىلى 1,5 مىڭ ادامعا جەتسە, كەيبىر جىلدارى 180-200 ادام عانا بولىپ قالادى. الىستان ات ارىتىپ, شەت مەملەكەتتەن شەكارا اسىپ كەلۋشىلەر ءتارتىپتى جاقسى بىلەدى. ءتىپتى, جاققان سىرىڭكەسىنىڭ ءوزىن قايتا سالىپ اكەتەدى دەۋگە بولادى. وسىنىڭ وزىنەن-اق تابيعاتتى قورعاۋعا دەگەن قۇلشىنىس شەتەلدىكتەردە باسىم ەكەنىن بىلەمىز. جەرگىلىكتى ازاماتتارعا كەلسەك, كەيدە ءتىپتى ايتۋعا ۇيالاسىڭ, ىشكەن بوتەلكەسىن لاقتىرىپ, جەگەنىن شاشىپ كەتەدى. كەيدە ءبىزدىڭ ينسپەكتورلار بارىپ: «مىناۋىڭ نە؟» – دەسە توبەلەس شىعارادى. بۇل اششى دا بولسا شىندىق.
– جاڭا ءسوزىڭىزدىڭ باسىندا قار بارىسىنىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى دەپ قالدىڭىز. سول بارىس پەن ارقار سەكىلدى تەك تاۋدىڭ سۋىندا عانا تىرشىلىك ەتەتىن حانبالىقتى (فورەل) قورعاۋ قالاي جۇزەگە اسۋدا؟ الدە ول سىزدەرگە قاراماي ما؟
– بىزگە قارايدى. «كولساي كولدەرى» ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنا قاراستى قايىڭدى كولىندە فورەل وسپەيدى. سەبەبى, بالىقتىڭ ءوسىپ-ونۋىنە قاجەتتى جاعداي جوق. كولسايدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كولىندە حانبالىقتىڭ وسۋىنە قاجەتتى قور بارشىلىق. 2011-2012 جىلدارى ورمان جانە اڭشىلىق كوميتەتىنىڭ تاپسىرماسىمەن بىزگە يحتيولوگتار كەلىپ, ارنايى زەرتتەۋ جۇمىستارىن, مونيتورينگ جۇرگىزدى. ولار ءبارىن تەكسەردى, بالىقتاردىڭ تىرشىلىگىن انىقتادى. ءسويتىپ: «ءبىرىنشى كولدە بالىقتىڭ تاماعىنا قاجەتتى قور جەتەرلىك. ولاردىڭ كوبەيۋىنە دە جاعداي بار. ەكىنشى كولدەگى قور ودان دا كوبىرەك. ويتكەنى, ەكىنشى كولدىڭ اۋقىمى ۇلكەن. سول سەبەپتى ءبىرىنشى كولدەن جارتى توننا, ەكىنشى كولدەن ءبىر توننا بالىق اۋلاۋعا بولادى», – دەگەن شەشىم شىعارىپ, قوس كولدەن بالىق ۇستاۋعا ارنايى رۇقسات بەردى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ كولساي بالىق اۋلاۋعا جاتاتىن باسسەين-سۋلاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بيىلدان باستاپ بالىق اۋلاۋعا رۇقسات بەرىپ وتىرمىز.
عىلىمي تىلدە فورەل دەپ اتالاتىن حانبالىق نەگىزىنەن ەڭ تازا, سۋىق سۋدا ءومىر سۇرەدى. لاي نەمەسە جىلى سۋدا تىرشىلىك ەتە المايدى. كولساي كولىنىڭ سۋى ادەتتە 5 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى. حانبالىقتىڭ قىلتاناعى بولمايدى, وتە تازا بالىق. وسىعان بايلانىستى ونى اۋلايمىن دەۋشىلەرگە رۇقسات بەرىپ وتىرمىز. وندا دا تەك قانا قارماقپەن اۋلانۋى ءتيىس. براكونەرلىك ءتاسىلگە جاتاتىن تورمەن ءسۇزۋ, ەلەكتر قۋاتىمەن سوقتىرۋ سەكىلدى زاڭسىز قادامدارعا جول بەرىلمەيدى.
– «كولساي كولدەرى» كورشىلەس قىرعىزستانمەن ىرگەلەس جاتىر. تۋراسىن ايتقاندا, شەكارانىڭ شەتىندەگى ماڭىزدى ايماق. ونى قورعاۋعا, كۇزەتۋگە قاجەتتى كۇشتەرىڭىز بار ما؟ سەبەبى, ەلىمىزدىڭ شەكاراشىلارىن كوزگە ىلمەيتىن براكونەرلەردىڭ بارلىعى جاسىرىن ەمەس.
– بىزگە شەكاراشىلاردىڭ بەرەر كومەگى وراسان. ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ىرگەلەس قىرعىز اعايىنداردىڭ ءبىزدىڭ ايماققا سۇراۋسىز ءوتىپ كەتەتىن اڭشىلارى وتە كوپ. ودان بولەك, مالشىلاردىڭ كوزىن الا بەرە تۇياقتى ت ۇلىكتى ايداپ كەتەتىن ۇرىلارى دا جەتەدى. وندايلار ءبىز جاققا وتەردە توپ بولىپ, قارۋ-جاراقپەن جاسانىپ كەلەدى. جولىنان كەزدەسكەن اڭدى اتىپ الادى, مەيلى ول قۇس بولسىن, تىرناقتى جىرتقىش بولسىن قارامايدى. 2007 جىلى «كولساي كولدەرى» ۇلتتىق تابيعي ساياباعى قۇرىلعالى بەرى تالاي قىرعىز ازاماتتارى قىلمىس ۇستىندە ۇستالدى. جاۋاپقا تارتىلدى, ەكى ەل اراسىن دۇرلىكتىرگەندەرگە ايىپ تاعىلىپ, لايىقتى جازاسىن الدى. بيىلدىڭ وزىندە كولسايدىڭ ءۇشىنشى كولىنەن 4 قىرعىز اڭشىسى قولعا ءتۇستى. ولاردى ءبىزدىڭ ينسپەكتورلار شەكاراشىلاردىڭ كومەگىمەن قۇرىقتادى. وسى وقيعاعا بايلانىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
جاسىراتىنى جوق, ساياباق قۇرىلماي تۇرعاندا تاۋدان اسىپ تۇسەتىن براكونەرلەر اڭدى رۇقساتسىز اتىپ, ءسۇرپى ەتىن سىلىپ الىپ, ونى اسىقپاي قۇرعاتىپ, ىستاپ, قاقتاپ, دايىنداپ اكەتەتىن جاعدايلار كوپ بولعان. ءتىپتى, جەتەككە العان اتقا دايىنداعان ەتىن ارتىپ اكەتەتىن. بۇل اشىق باسىنۋ ەدى. ۇلتتىق پارك قۇرىلعالى بەرى ونداي باسسىزدىقتار توقتادى. شەكاراشىلاردىڭ وعان قوسقان ۇلەسى بارشىلىق. سوندىقتان قازاقستاننىڭ شەكاراشىلارىنا ايتار ريزاشىلىعىمىز ەرەكشە. ويتكەنى, شەكارانى جاعالاي 100 كيلومەتردەن استام اۋماقتى الىپ جاتقان ۇلتتىق ساياباقتى قورۋعا ينسپەكتورلاردىڭ شاماسى كەلە قويمايدى. وسىنشاما قاشىقتىقتى قامتىعان شەكارانىڭ بويىندا 16 جەردە بيىك اسۋ بار. سولاردىڭ بارىنەن دە شەكارا بۇزۋشىلار بەرى قاراي وڭاي ءوتىپ كەتەدى. اسىرەسە, جاز ايلارىندا قىرعىز اڭشىلارى ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا كەلۋگە قۇشتار. سەبەبى, اڭى مەن قۇسى كوپ جەر كىمدى دە بولسا قىزىقتىرادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الىپ, قازاقستان قارقىنمەن دامي باستاعالى بەرى براكونەرلەردىڭ اياعى تىيىلدى. بۇل جاعىنان ەل مەن جەردىڭ اماندىعى ءۇشىن كۇنى-ءتۇنى كىرپىك قاقپاي وتىرعان شەكارا قىزمەتىنە راحمەت ايتامىز.
اڭگىمەلەسكەن
ءمادي الجانباي,
جۋرناليست.
الماتى وبلىسى,
رايىمبەك اۋدانى.