1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قازاق جاستارىنىڭ ەرلىگى مەن ورلىگىن, وتانشىلدىعى مەن نامىسشىلدىعىن كورسەتكەن ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى. سول تۇستا كوپ جايت بۇركەمەلەنگەنىمەن, تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان باستاپ جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىستى وقيعالاردىڭ كوپشىلىگى انىقتالدى, كوتەرىلىستىڭ تاريحي ماڭىزىنا باعا بەرىلدى. ءتۇرلى ادەبي, زەرتتەۋ شىعارمالارى جازىلىپ, كىتاپ بولىپ باسىلدى, ارنايى گازەت شىعارىلدى, فيلمدەر ءتۇسىرىلدى, اندەر جازىلدى, ت.ب. بىراق, جەلتوقسان كوتەرىلىسى تۋرالى تىڭ دەرەكتەردىڭ ءالى بار ەكەنىن, ولاردى ەلگە جاريالاپ وتىرۋدىڭ ەش ارتىقتىعى جوقتىعىنا 1986 جىلى 17 جەلتوقساندا كوتەرىلىستىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى, سول كەزدەگى تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى, بۇگىندە جەكە كاسىپكەر اتانعان قۇرمانعازى ايتمىرزامەن اڭگىمە بارىسىندا كوز جەتكىزدىك.
1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قازاق جاستارىنىڭ ەرلىگى مەن ورلىگىن, وتانشىلدىعى مەن نامىسشىلدىعىن كورسەتكەن ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى. سول تۇستا كوپ جايت بۇركەمەلەنگەنىمەن, تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان باستاپ جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىستى وقيعالاردىڭ كوپشىلىگى انىقتالدى, كوتەرىلىستىڭ تاريحي ماڭىزىنا باعا بەرىلدى. ءتۇرلى ادەبي, زەرتتەۋ شىعارمالارى جازىلىپ, كىتاپ بولىپ باسىلدى, ارنايى گازەت شىعارىلدى, فيلمدەر ءتۇسىرىلدى, اندەر جازىلدى, ت.ب. بىراق, جەلتوقسان كوتەرىلىسى تۋرالى تىڭ دەرەكتەردىڭ ءالى بار ەكەنىن, ولاردى ەلگە جاريالاپ وتىرۋدىڭ ەش ارتىقتىعى جوقتىعىنا 1986 جىلى 17 جەلتوقساندا كوتەرىلىستىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى, سول كەزدەگى تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى, بۇگىندە جەكە كاسىپكەر اتانعان قۇرمانعازى ايتمىرزامەن اڭگىمە بارىسىندا كوز جەتكىزدىك.
– قۇرمانعازى اعا, قازىرگى كەزدە جەلتوقسان كوتەرىلىسى تۋرالى دەرەك تە, دايەك تە مولىنان كەزدەسەدى. ىزدەنگەن ادام جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە سەبەپ بولعان وقيعانىڭ نە ەكەنىن, الاڭعا قانشا ادام شىققانىن, كىمدەر سوتتالعانىن, كىمدەر قۋدالانعانىن, وسى كوتەرىلىستى زەرتتەۋ ءۇشىن قۇرىلعان كوميسسيانىڭ قانشالىقتى ەڭبەك اتقارعانىن, تاعى باسقا دا جاعدايلاردى ءبىلە الادى. سويتسە دە الاڭعا شىققان جاستاردىڭ قانشاسى اجال قۇشقانىن ناقتىلاپ, ءبىر ىزگە كەلتىرگەن دەرەكتەر جوق ەكەن. ول وقيعا تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– كسرو ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى نەگىزىندە دايىندالعان «مەتەل» وپەراتسياسى بويىنشا كوتەرىلىستىڭ اسقان قاتىگەزدىكپەن باسىپ-جانشىلعانىن سىزدەر بىلەسىزدەر. جەلتوقساننىڭ تولىق شىندىعىن اشۋدى تاريحتىڭ ەنشىسىنە, بولاشاق تاريحشىلاردىڭ ەنشىسىنە قالدىرامىز. سولار بۇگە-شىگەسىنە دەيىن زەرتتەپ, ءار نارسەنى, اركىمدى ءوز ورنىنا قويادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ءوز ۋاقىتىندا كوميسسيا قۇرىلدى. ولار شاماسى جەتكەن جەرگە دەيىن زەرتتەپ, كوپ نارسەنى قامتۋعا تىرىستى.
– ءسىزدىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسىن ۇيىمداستىرعان جانداردىڭ ءبىرى ەكەنىڭىزدى بەرتىندە عانا بىلە باستادىق. ونىڭ وزىندە ءسىز تۋرالى دا, جانىڭىزداعى سەرىكتەرىڭىز تۋرالى دا مالىمەتتەر ونشا كوپ ەمەس. ءبىز مۇنىڭ باسىندا بەلگىلى ءبىر ادامداردىڭ تۇرعانىن قاپەرگە الماي, ءالى كۇنگە دەيىن كوتەرىلىستىڭ بۇقارالىق ستيحياسىنا ءمان بەرەمىز. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
– مۇنىڭ ەشقانداي سەبەبى جوق. كەزىندە كوتەرىلىستى ۇيىمداستىرعانىمىز دا, سايكەسىنشە جازامىزدى وتەگەنىمىز دە راس. ودان كەيىن «مەنى جازىڭدار, ايتىڭدار» دەپ ءوزىم دە باستاما كوتەرمەدىم. ويتكەنى, ءبىز الاڭعا داڭقتى بولۋ ءۇشىن, قانداي دا ءبىر اتاق الۋ ءۇشىن شىققان جوقپىز.
مىنە, قازىرگى تاڭدا ەلگە شىعىپ, جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, كوتەرىلىستىڭ ءمان-ماعىناسى, كەڭەس وداعىنا ىقپالى تۋرالى ءاڭگىمەلەردى باستاپ كەتتىم. اقتوبەدە كەزدەسۋ ۇيىمداستىردىم. 1500 ورىندىق زالدا جاستار تولىپ وتىردى. ولار ءۇش ساعات بويى اڭگىمەمدى تاپجىلماي تىڭدادى. كەز كەلگەن تاريحي قوزعالىستاردىڭ باسىندا جاستار جۇرەدى عوي نەگىزى. قوعامدى وزگەرتەتىن دە جاستار. ولاردىڭ باتىل سۇراقتارىنا ريزا بولدىم.
– كوتەرىلىسكە ورالايىق. مىسالى, ءسىزدىڭ جەلتوقسان قاھارمانى قايرات رىسقۇلبەكوۆپەن بايلانىسىڭىز بولدى ما؟
– بايلانىسىم بولعان جوق. قايراتتىڭ ەشقانداي كىناسى جوق ەكەنىن بىلەمىن. ساۆيتسكيدىڭ ءولىمىن ءبىر ادامنىڭ موينىنا ءىلۋ كەرەك بولدى, سول ءۇشىن ءبىر ادامدى تابۋ كەرەك بولدى. وسى جالا قايراتقا جابىلدى. جالپى, دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ول كوپشىلىكتى ۇيىمداستىرۋعا قاتىسپاعان. الاڭعا شىققان 40 مىڭ ادامنىڭ ءبىرى عانا. بىراق, باتىرلىعى بار, رۋحاني دۇنيەسى مىقتى جىگىت. قايتپاس قايسار ازامات. جەلتوقساننىڭ سول ءبىر ىزعارلى كۇندەرىندە قايراتتى كورگەنىم دە جوق. ويتكەنى, ءوزىمىز الاڭنىڭ انا شەتى مەن مىنا شەتىنە ءبىر شىعىپ, جۇگىرىپ جۇردىك. «توبەلەسكە بارماڭدار, ءبىز بەيبىت شەرۋگە شىققان ادامدارمىز. ءتوبەلەسسەك, زاڭ بويىنشا بىزدىكى قاتە بولادى»دەگەندى ايتىپ داۋسىمىز قارلىقتى. ءبىر مەزەتتە كەيبىر جاستار «سەندەر قورقاقسىڭدار» دەپ وزىمىزگە ۇمتىلدى. ءبىز جاستاردى الاڭنان الىپ كەتۋگە تىرىستىق. ونىمىز ورىندالدى. ولاردى كوشەمەن جۇرگىزىپ وتكىزدىك. سول كۇنى كەشكە بەس-التى مىڭ ادامدى جيناپ الاڭعا قايتىپ كەلدىك. ولاردى بارىنشا الگىندەي ۇگىت-ناسيحات ايتىپ تاربيەلەۋگە تىرىستىق. بىراق وعان شامامىز جەتپەدى... ۇكىمەت ءۇيىنىڭ جانىنداعى تەلەۆيدەنيەنى باسىپ الۋعا تىرىستىق. «بىزدە وسىنداي وقيعا بولىپ جاتىر», دەپ بۇكىل الەمگە جار سالعىمىز كەلدى. وعان دا شامامىز جەتپەدى, جەتكىزبەدى...
– 16 جەلتوقسان كۇنى ءوتكەن ءايگىلى كپسس ورتالىق كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىنان سوڭ اراعا كۇن سالماي-اق سول كەزدەگى برەجنەۆ الاڭىنا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن جۇمىسشى جاستاردىڭ باسىن قوسۋ قالاي ءمۇمكىن بولدى؟
– 16 جەلتوقسان كۇنى نۇرماحان ەكەۋمىز كۋرس ستاروستاسى جەلدىباەۆ ەركىننىڭ جالداپ وتىرعان پاتەرىنە بارعانبىز. سول جەردە تەلەديداردان قوناەۆتى قىزمەتىنەن الىپ تاستاعانى تۋرالى حاباردى ەستىپ, جاتاقحاناعا كوڭىلسىز ورالدىق. كەلسەك جىگىتتەر ابىر-سابىر بولىپ جاتىر. بولمەدە ورتالىق كوميتەت پلەنۋمىنىڭ شەشىمىن قىزۋ تالقىلاي كەلىپ, ءوزىمىزدىڭ نارازىلىعىمىزدى ءبىلدىرۋ ءۇشىن ەرتەڭىنە الاڭعا شىعاتىن بولىپ كەلىسىپ, وعان باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىن دە تارتۋدى ۇيعاردىق. ءبارىمىز ەكى-ۇشتەن ءبولىنىپ, ءتۇن جامىلىپ جان-جاققا تاراپ جاتتىق. مەن جانىما ءۇسىپحاندى ەرتىپ, قازمۋ-دىڭ جاتاقحاناسىنا قاراي تارتتىم. وندا ءبىراز قىز-جىگىتتەرمەن كەزدەسىپ, ءوز ويىمىزدى ورتاعا سالدىق. ءوز جاتاقحانامىزعا قايتىپ كەلسەك, ۆاحتا الدىندا باقىتبەك پەن ەكى-ءۇش كۋرستاسىمىز سىرتقا شىققالى تۇر ەكەن. سولارعا قوسىلىپ تاعى دا جاتاقحانالاردى ارالاۋعا كىرىستىك. سودان نە كەرەك, ءتۇن ورتاسىنا دەيىن الماتىداعى ءبىراز جاتاقحانالاردى جاياۋ-جالپى ارالاپ شىقتىق. ونداعى جاستاردىڭ ءبارىن اشۋ-ىزا كەرنەگەن. ءبىزدىڭ باستامانى بىردەن قولداپ جاتتى. سول كەزدەرى ءوز ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزبەن, قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى قيىن بولاتىن. قازاق مەكتەپتەرى مەن بالاباقشالارى جابىلىپ جاتقان. ورىستانۋدىڭ جاپپاي ەتەك العانى سونداي, الماتىدا بولسىن, باسقا قالالاردا دا كوشەدەگى القاشتاردىڭ ءوزى «گوۆوري نا پونياتنوم يازىكە» دەپ سەس كورسەتەتىن. وسىنداي-وسىنداي جاعدايلاردىڭ ءبارى ميىمدا كەپتەلىسىپ تۇردى. ءبىر قۋانارلىق جاعداي, دوستارىمنىڭ ورتاق ءىستى ۇيىمداستىرۋعا قوسىلا كەتكەنى. ولار مەنىڭ ىشكى ويىمدى, نامىستانعان سەزىمىمدى ايتپاي-اق ءتۇسىنىپ, كورشى ينستيتۋتتاردىڭ جاتاقحانالارىنا, زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ جاتاقحاناسىنا بارىپ ۇگىتتەۋ جۇرگىزدىك. بىزگە ەشكىم دە قارسى بولمادى. پلەنۋمداعى وقيعانى ولار دا ەستىگەن. ولار دا اشۋلى, تەك نە ىستەرلەرىن بىلمەي عانا وتىر ەكەن. ءسويتىپ, 17-جەلتوقسان كۇنى الاڭعا شىعۋعا ءبىراۋىزدان كەلىستىك.
– كورشى جاتاقحانالارعا بارىپ ۇگىت جۇرگىزۋگە قالاي باتىلدارىڭىز جەتتى؟ بىرەۋ-مىرەۋلەر ساتىپ كەتەدى-اۋ دەگەن قورقىنىش بولمادى ما؟
– بۇل جەردە قورقىنىشتان بۇرىن نامىستانۋ, ىزالانۋ سەزىمدەرى بيىك تۇردى. ودان كەيىن ءبىزدىڭ, ياعني, تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرى شەتىنەن تالانتتى بولىپ كەلەتىن. الماتىداعى كوپتەگەن ينستيتۋتتاردىڭ جاستارىمەن بايلانىستا بولدىق. ولار كونتسەرت وتكىزسە, مىندەتتى تۇردە ءبىزدى شاقىراتىن. ال ءوز باسىم قانداي ساحناداعى كونتسەرتكە بارسام دا, مىندەتتى تۇردە ءتىل تۋرالى, قازاقى بولمىس تۋرالى اراسىندا اڭگىمە قوزعايتىنمىن. مۇنىڭ ءتۇبى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە ۇلاستى. مەن ايتار ەدىم, قوناەۆتىڭ كەتۋى مەن كولبيننىڭ كەلۋى كوتەرىلىسكە تۇرتكى عانا بولدى. قازاق جاستارىنىڭ كوكەيىندە سول كەزدە شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 20 جاسىندا ورىس يمپەراتورىنا «بىت يلي نە بىت ناشەمۋ نارودۋ؟» دەپ ساۋال قويعانى سياقتى ۇلكەن ساۋال بار ەدى. قازىر وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ءسىبىر حالقى بورداي توزىپ كەتتى. اتى-جوندەرى ورىسشا, مويىندارىندا كرەست, قولدارىندا اراق. وسى جاعداي سول كەزدە بىزگە دە ۇلكەن وي سالاتىن. ەكىنشىدەن, مەن ءوزىم 1981 جىلدارى گروزنىي قالاسىندا اسكەردە بولدىم. بىردە ءبىزدى وسەتيانىڭ استاناسى وردجونيكيدزە قالاسىنا الىپ كەلدى. ونداعى ماقسات – وسەتيندەر مەن چەشەندەردىڭ ۇلتارالىق قاقتىعىسىن باسۋ. ۇمىتىلماستاي بولىپ ەسىمدە قالعان جاعدايلاردىڭ ءبىرى – وسەتيننىڭ ايەل-انالارى بىزگە ءبالىش, ءتاتتى توقاشتار اكەلىپ بەرىپ ءجۇردى. ءبىز تۇرعان جەرگە قالاي كىرگەنىن بىلمەيمىن, مۇمكىن ءبىر امالىن تاپقان شىعار؟ سوندا ءبىر انا: «ۆى ناشيح دەتەي نە ۋبيۆايتە, نە سترەليايتە, ناشي دەتي پراۆى, پوچەمۋ چۋجيە نا ناشەي زەملە دولجنى حوزياينيچات, پۋست ۋەزجايۋت, وتكۋدا پريشلي. ەتو ناشا زەمليا, مى ەتو نە پوزۆوليم. مى ۆاس پونيماەم, ۆام كوماندۋ دالي, تولكو نە سترەليايتە», – دەپ ايتقان ەدى. نە دەگەن نامىسشىل حالىق, ءتىپتى, ايەلدەرىنە دەيىن سۇمدىق نامىسشىل ەكەن عوي دەپ ويلاعانمىن. ءبىزدىڭ حالقىمىز دا وسىنداي نامىسشىل بولسا ەكەن دەپ تىلەگەنمىن ىشتەي. ارينە, ساناداعى وسىنداي ەپيزودتاردىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ بۇرق ەتە قالۋىنا اسەرىن تيگىزبەدى دەپ ايتۋ قيىن.
– بەيبىت شەرۋدىڭ سوڭى كوتەرىلىسكە ۇلاسىپ كەتتى. قانشاما جاستار سوتتالدى, قۋدالاندى. كوتەرىلىس باسىلعان سوڭ ءسىزدى قانداي جازا كۇتىپ تۇردى؟
– كەڭەس وداعىنىڭ كگب-سى مىقتى جۇمىس ىستەيتىن. قالانى جاۋىپ تاستادى. پويىز توقتاتىلدى, ۇشاقتار ۇشپادى, تەلەفون جەلىسىن دە ءۇزىپ تاستاعان. ءاربىر جاتاقحانادا كگب-نىڭ قىزمەتكەرلەرى توپ-توپ بولىپ ءجۇرىپ, ستۋدەنتتەردى سۇراقتىڭ استىنا العانى كۇنى كەشە بولعان سياقتى. ءبىز شىنىن ايتقاندا ولاردى اداستىرىپ كەتۋدىڭ امالىن جاسادىق. «قارا «ۆولگا» مىنگەن, قارا پالتولى ادامدار جاتاقحانالاردى ارالاپ ءجۇردى» دەگەندى ويدان شىعارىپ, تاراتىپ جىبەردىك. مۇنداي وي باقىتبەكتىڭ باسىنا كەلدى. بۇل ىسكە استى. كگب قىزمەتكەرلەرى الگى ومىردە جوق «ۇيىمداستىرۋشىلاردى» ىزدەپ اۋرە بولدى. ايتسە دە ءبىزدىڭ ۇيىمداستىرعانىمىز اشىلماي قالعان جوق. ءبىزدى ۇستاپ اكەتىپ, تەرگەۋ يزولياتورىنا قاماپ تاستاعاندا, قارسى كۋالىك بەرگەن ستۋدەنتتەر دە بولدى. ءبىر وقيعا ەسىمنەن كەتپەيدى. سوتتا 54 ادام كۋا رەتىندە تارتىلدى. ولار بولعان جاعدايدى جاسىرماي, «ءبىزدى ۇگىتتەگەن ايتمىرزاەۆ» دەگەندى ايتتى. سوندا ءىستى جۇرگىزىپ وتىرعان سۋديا مامىروۆ كۋاگەر جىگىتتىڭ بىرىنە «سەن نە ايتىپ وتىرسىڭ؟ بۇل جىگىتتەر دە وزدەرىڭ سياقتى ەمەس پە؟ سەندەردى قالاي ۇگىتتەيدى؟» دەپ ۇرسا جونەلگەندە ىشتەي ريزا بولىپ ەدىم. سوت ۇكىمى شىققانشا 11 اي تەرگەۋ يزولياتورىندا جاتتىم. سوسىن 4 جىلعا سوتتالىپ, الدىمەن ماسكەۋ تۇبىندەگى پوتما دەگەن جەردە, سوڭىنان موردوۆانىڭ تۇرمەسىندە «جازامدى وتەدىم».
– ءسىز تۋرالى جازبالاردىڭ بىرىندە جارىڭىز المانىڭ بىرگە بولۋعا بەل بايلاپ, سوڭىڭىزدان پوتماعا بارعانى جازىلادى.
– ءيا, بۇل وقيعانىڭ تاربيەلىك جاعى رەتىندە قازاق قىزدارىنىڭ باتىلدىعىن, ماحابباتقا بەرىكتىگىن ايتۋعا بولادى. تەك مەنىڭ ەمەس, بىرقاتار جەلتوقساندىق جىگىتتەردىڭ قالىڭدىقتارى ءوز جىگىتتەرىنىڭ سوڭىنان تۇرمەگە ىزدەپ بارىپ, جاندارىندا بولدى. بۇل تۇرعىدان العاندا ءبىزدىڭ قىزداردىڭ ەرلىگى دەكابريستەردىڭ ايەلدەرىنىڭ ەرلىگىنەن كەم بولعان جوق. جەلتوقساندا الاڭعا شىققان قىزدار تۋرالى اڭگىمە ءبىر بولەك تاقىرىپ. ءيا, سول ءبىر اۋىر كۇندەردە جانىمدا جۇبايىم الما اشىقباەۆانىڭ بولعانى راس. ەكىنشى ۇلىمىز تۇرمەدە دۇنيەگە كەلگەن... قۇدايدان جاسىرماعاندى ادامنان قالاي جاسىراسىڭ؟
– 2011 جىلى ءوزىڭىز باستاپ ەلباسىنىڭ نازارىنا دەپ ايدار قويىپ, مينيسترلىككە حات جازعان بولاتىنسىزدار. وندا جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە لايىقتى ساياسي-قۇقىقتىق باعا بەرۋ جايى ايتىلعان. سول حاتتارىڭىزعا جاۋاپ كەلدى مە؟
– ءتيىستى مينيسترلىكتەن جاۋاپ كەلگەن. بۇل ماسەلە قارالىپ جاتىر. جالپى, بۇل جوعارى باسشىلىقتىڭ نازارىنداعى نارسە. باسقا ەشتەڭە دە ايتا المايمىن...
– تۇرمەدەن شىققان سوڭ مەملەكەت تاراپىنان اتاۋلى كومەكتەر بولدى ما؟
– ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز جاس مەملەكەت. ەندى عانا اياعىنان تۇرىپ كەلە جاتقان مەملەكەت. تاريح ءۇشىن كىشكەنتاي عانا ۋاقىتتا «بىزگە جاعداي جاسامادى» دەۋدىڭ ءوزى ۇيات نارسە. ارينە, جەلتوقساندا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان كەيبىر قىز-جىگىتتەرگە جەرگىلىكتى اكىمشىلىك تاراپىنان پاتەر بەرگەن جاعدايلار كەزدەستى. كەيبىر قىز-جىگىتتەرگە اتاۋلى كومەكتەر دە بەرىلدى.
– 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن ءوزىڭىز قانداي ساباق الدىڭىز؟
– مەنىڭشە, جاستاردىڭ الاڭعا شىعۋى – تاعدىردىڭ جازۋى. ءبىز شىقپاساق باسقا بىرەۋلەر شىعاتىن ەدى. ارينە, مۇندايدا ادام شىعىنى بولاتىنى تابيعي قۇبىلىس. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە دە قانشاما ميلليون ادام قىرىلىپ كەتتى, قانشاماسى ءىز-ءتۇزسىز كەتتى, باسقا ەلدىڭ شەكاراسىنا ءوتىپ كەتكەندەر دە بار. بىراق ءبىز تويلاعاندا جەڭىستى تويلايمىز. ارينە, بۇل كوتەرىلىستى ۇلكەن سوعىسپەن سالىستىرىپ وتىرعان جوقپىن, تەك جەلتوقساننىڭ ساباعى – تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ءاربىرىمىزگە سەزدىرە, ۇقتىرا بىلۋىندە دەپ ايتقىم كەلەدى. ءبىز قالايدا جەلتوقساندى ۇمىتىپ كەتپەۋگە ءتيىسپىز. ونىڭ ۇلتتىڭ رۋحىن وياتۋداعى ءمان-ماڭىزىن ايتا جۇرۋگە ءتيىسپىز.
حالقىمىز ءوز الدىنا مەملەكەت بولدى. اسكەرىمىز بار, شەكارامىز بار... سالت-ءداستۇرىمىز, قۇندىلىقتارىمىز قايتادان جاڭعىرىپ, جاڭارا باستادى. ەلدە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر بولسا, ول ەل باسقارىپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ ۇلەسىندەگى ىستەر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».