عالىم عيبراتى

د.ي.دۋلاتوۆامەن ءبىر جىلدىڭ ءتولى بولعان اكادەميك ماناش قا­باش ۇلى قوزىباەۆ ول جونىندە «ارلى ادام, ايدىندى ازامات, قاي­راتكەر عالىم» دەي كەلە, «ول بارمىن دەپ اسپايدى دا تاسپايدى, ۇرەيلەنىپ ساسپايدى, ادىلەتتەن قاشپايدى, دوس سىرىن شاشپايدى, ارسىزداردان اتتايدى دا تۋرا ءوز جولىمەن جۇرە بەرەدى... ەرمەن تەڭ ناردىڭ جۇگىن كوتەرەتىن جان, ەكى ايتپايدى, ايتقانىنان قايت­پاي­دى, وتىرىك دەگەندى بىلمەيدى, وسەك جولىمەن جۇرمەيدى, جالپىل­داپ مىر­قىمبايلارمەن كۇلمەيدى, اناۋ-مىناۋ جانداردى كوزىنە دە ىل­مەيدى, ۋادە بەرسە تۇرادى, الىسسا جىعادى, كۇرەسسە ءۇيىرىپ-ءۇيىرىپ توبىقتان ۇرادى, قاسقايىپ قاس باتىرداي مەنمۇندالاپ تۇرادى», دەپ تەبىرەنە جازىپ ەدى. جارتى عاسىرداي تاريح سالاسىندا ارىپتەس بولىپ بىرگە قىزمەت اتقارعان اكا­دەميكتىڭ د.ي.دۋلاتوۆاعا بەرگەن بۇل باعاسى وتە ءادىل جانە تۋرا بولاتىن.

ەگەر كوزى ءتىرى بولعاندا بۇل كۇندەرى 90 جاسقا تولاتىن د.ي.دۋ­لاتوۆا كىم ەدى, قانداي ەڭبەك­تەرى­مەن جانە ىستەرىمەن تاريحتا قالدى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن الدىمەن ونىڭ ءومىر جولى تۋ­را­لى وقىرماندارعا قىسقاشا مالى­مەت بەرە كەتسەك.

دينا يسابايقىزى دۋلاتوۆا 1931 جىلى 31 قاڭتاردا بۇرىنعى جامبىل, قازىرگى تاراز قالاسىنىڭ تۇبىندەگى بەسجىلدىق (جامباي) دەگەن اۋىلدا مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى يساباي نۇرمامبەتوۆ بۇرىنعى كازپي-ءدى گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇ­عالىمى ماماندىعى بويىنشا ءبى­تىرىپ, بۇكىل ءومىرىن حالىق اعارتۋ سالاسىنىڭ تومەنگى باسپالداعى­نان باستاپ, جوعارى لاۋازىمدى قىز­مەتتەردى اتقارعان ەلىمىزگە بەل­گىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبىرى ەدى. سوعىسقا دەيىنگى جىلدارى مەكتەپتە ۇستازدىق ەتسە, سو­عىس جىلدارى قازىرگى تۇركىستان وب­لىستىق وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشى­سى, سو­عىستان كەيىنگى جىلدارى قازاق كسر-ءى وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى­نىڭ ورىنباسارى بولىپ, زەينەتكە شىق­­­قاننان كەيىن ۇستازدىق جولىن قازاق پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋ­تىندا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستىرادى. اناسى زەينەپ مۇ­حامەدجانوۆا دا ۇستاز بول­عان كىسى. قازان قالاسىندا تۋىپ, ماسكەۋدەگى كوممۋنيستىك تاربيە اكادەمياسىن اياقتاعان سوڭ الماتىعا جولدامامەن جى­بە­رىلگەن. تاراز, شىمكەنت قالا­لا­رىندا ۇستازدىق ەتىپ, پارتيا قىز­مەتتەرىندە بولىپ, سوڭعى جۇ­­مىس ورنى الماتىداعى №12 مەك­تەپتىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنەن زەينەتكە شىعادى. وسىلايشا, ۇس­­تازدار اۋلەتىنەن شىققان دينا يسا­­بايقىزى «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇش­­قاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەندەي, بۇ­كىل عۇمىرىن اتا-اناسى سياق­تى ءبىلىم بەرۋ سالاسى مەن اعار­تۋ­شى­لىققا ارنايدى.

ورتا مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن ول تاريحشى بولۋدى ارماندايدى دا, ماسكەۋ قالاسىنا اتتا­نا­دى. 1949-1954 جىلدارى م.ۆ.لو­مونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەم­لە­كەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فا­كۋلتەتىندە وقىپ, سول كە­زەڭ­­دەگى اتاق­تى تاريحشىلار س.پ.تول­س­توۆ, ا.ۆ.ارتسيحوۆسكي, م.ۆ.نەچ­كينا, س.د.سكازكين جانە تا­عى باسقا ءىرى عالىمداردان ءدارىس الا­دى. 1954 جىلى ول تاريحشى ما­مان­دىعىن الىپ شىعادى دا, ەلگە ورالادى.

دينا يسابايقىزى ءوزىنىڭ ۇس­تازدىق ەڭبەك جولىن الما­تى وبلىسى نارىنقول اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتە مۇعالىمدىك قىز­مەتتەن باستاپ, ءبىر جىلدان كەيىن ونى الماتى قالاسىنداعى №75 ورتا مەكتەپتە تاريح ءپانىنىڭ مۇ­عالىمى رەتىندە جالعاستىرادى. ال 1958 جىلدان ءومىرىنىڭ سو­ڭىنا دەيىنگى ونىڭ قىزمەت ورنى قا­زىر­گى ءال-فارابي اتىنداعى قاز­ۇۋ-­­دىڭ تاريح فاكۋلتەتى بولدى. ۋني­ۆەر­سيتەتتە جاڭادان اشىلعان قا­زاق كسر تاريحى كا­فەدراسىنا اعا لابورانت بو­لىپ قابىلدانادى دا, ءبىر جىل­دان كەيىن اسپيرانتۋ­را­عا قا­بىل­دانادى. اتاقتى تاريح­شى ە.بەكماحانوۆتىڭ عى­لى­مي جە­تەكشىلىگىمەن «ش.ءۋالي­حانوۆ­تىڭ تاريحي كوزقاراسى» اتتى تا­قى­رىپتا كانديداتتىق ديسسەر­تاتسياسىن 1964 جىلى وتە ءساتتى قورعاپ شىعادى. وسىدان 60 جىلداي بۇرىن, كەڭەستىك كەزەڭدە جازىلعان بۇل ديسسەرتاتسياعا بۇ­گىنگى كۇن تۇرعىسىنان ۇعا اكا­دەميگى, پروفەسسور م.قوي­گەل­ديەۆ تومەندەگىدەي باعا بە­رەدى: «د.ي.دۋلاتوۆانىڭ ديس­سەر­تاتسيالىق زەرتتەۋى ش.ش.ءۋالي­حانوۆ سياقتى اسا دارىندى تەرەڭ عالىمنىڭ تاريحي كوزقاراسىن العاش رەت جۇيەلى تۇردە مونو­گرافيالىق دەڭگەيدە ارنايى عى­لىمي تالداۋعا العان ەڭبەك ەدى. ديسسەرتانت شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ قازاق حالقىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنا, ونىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەتىنە, الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنا, كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى جاساعان دالەلدى دە نانىمدى تۇ­جىرىمدارى بۇگىن دە ءوز عىلىمي ءمانىن جوعالتا قويعان جوق». تەك شىنايى تۇردە جازىلعان عى­لى­مي ەڭبەكتىڭ قانداي زامان بولسا دا عىلىمي ماڭىزدىلىعىن جوعالتپايتىنىن وسىنداي باعا­لاردان كورۋگە بولادى.

 كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسى ارقىلى ءوزىن كاسىبي زەرتتەۋشى مامان رەتىندە كورسەتە بىلگەن دينا يسابايقىزىن ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى بىردەن فاكۋلتەتتە جۇمىس ىستەۋگە قالدىرادى. ول 1962-1970 جىلدارى ءوز كافەد­راسىن­دا اعا وقىتۋشى, ال 1972 جىلدان دوتسەنت لاۋازىمىندا قىزمەت اتقارا باستايدى.

دينا يسابايقىزىنىڭ ءوزىن عالىم ءارى پەداگوگ جانە باسشى رەتىندە وزگەلەردى مويىنداتقان جىلدارى 1972-1977 جىلدار بول­دى. وسى جىلدارى ول تاريح فا­كۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتىن ات­قارىپ, فاكۋلتەتتى وقۋ ءىسى, عىلىمي جۇمىستار جانە ستۋدەنتتەر ارا­سىن­داعى تاربيە جۇمىستارى بو­يىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەگى قۇرى­لىم­دار اراسىندا الدىڭعى قا­تارعا شىعارادى. ونىڭ ناعىز ۇيىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتى وسى جىلدارى ايقىن كورىنەدى. دينا يسابايقىزىنىڭ ادىلدىگى, تۋراشىلدىعى, پرينتسيپشىلدىگى, قاتالدىعى, تالاپ قويعىشتىعى, ادام­گەرشىلىگى تۋرالى نەبىر اڭگى­مەلەر وسى جىلدارى پايدا بولىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتىپ وتىر. سول جىلدارى تاريح فاكۋلتەتىندە وقىعان, بۇگىنگى كۇندەرى وتان تاريحىنىڭ ءار سالاسى بويىنشا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن عىلىم دوكتورلارى, پروفەسسورلار م.ە.ەلەۋوۆ, م.ق.ابۋسەيىتوۆا, ا.ب.قالىش جانە تاعى باسقا بىر­نەشە ونداعان شاكىرتى سۇيىك­تى دەكاندارى تۋرالى وتە ساعى­نىشپەن ەسكە الادى.

دينا يسابايقىزى فاكۋل­تەت­تەگى باسشىلىق, ۋنيۆەرسيتەتتە­گى قوعامدىق جۇمىستارىمەن قا­تار, ءوزىنىڭ عىلىمي-شىعار­ما­شى­لىق ىزدەنىستەرىن ۇزدىكسىز جال­عاستىرادى. 1978 جانە 1982 جىلدارى ەكى رەت ماسكەۋدە عىلىمي تاجىريبەدەن وتەدى. عىلىمي ىز­دە­­نىستەردىڭ ناتيجەسى 1984 جى­لى الماتىدا جارىق كورگەن «رەۆو­ليۋتسياعا دەيىنگى قازاقستان تاريحناماسى (1861-1917 جج.)» (ورىس تىلىندە) اتتى مونوگرافيا­سىندا جاريالانادى. ال 1986 جىلى اقپان ايىندا مگۋ-ءدىڭ تاريح فاكۋلتەتى جانىنداعى مامانداندىرىلعان كەڭەستە دوك­تورلىق ديسسەرتاتسياسىن وتە جو­عارى دەڭگەيدە قورعايدى. كە­لەسى جىلى پروفەسسور اتاعىن يەلەنە­دى. د.ي.دۋلاتوۆانىڭ مونوگرا­فياسى سول تۇستا قازاقستاندىق, وداق­تىق ماماندار تاراپىنان جو­عارى باعا السا, اقش, انگليا تاريحشىلارى ونىڭ ەڭبەگىنە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى. مۇنىڭ ءبارى ونى وتان­دىق عىلىمنىڭ تا­ريحناما سالاسىندا الدىڭعى قا­تارعا شى­عارادى. وسى جەردە مىناداي جاع­دايدى ايتا كەتسەم, ارتىق بول­ماس. ۋنيۆەرسيتەتتە اعىلشىن تىلى­نەن ساباق بەرەتىن گۇلسىم سە­يىل­حانقىزى سۇلەيمەنوۆا 1990 جىل­داردىڭ باسىندا ءىس-ساپارمەن دە­لەگاتسيا قۇرامىندا اقش-قا بارىپتى. باعدارلاما بويىن­شا ­ولاردى اقش-تىڭ 31-ءشى پرە­زيدەنتى گەربەرت گۋۆەردىڭ (1929-1933 جج. پرەزيدەنت بولعان) مۋ­زەي-كىتاپحاناسىمەن تانىستىرا­دى. ونداعى كىتاپ قورى بۇكىل دۇ­­نيەجۇزىنەن جينالادى ەكەن. «تا­­ريحي تاقىرىپتار بويىنشا جا­­زىلعان كىتاپتاردى قاراي ءجۇ­رىپ, كوزىم د.ي.دۋلاتوۆانىڭ «يستو­ريوگرافيا دورەۆوليۋتسيون­نوگو كازاحستانا (1861-1917)» ات­تى مونوگرافياسىنا ءتۇس­تى دە, نە قۋانعانىمدى, نە تاڭعال­عا­نىم­دى, نە ساسقانىمدى, نە شاتتان­عانىمدى بىلمەيمىن, شىڭعىرىپ جىبەرىپپىن. بۇكىل دەلەگاتسيا جانە كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى تۇك تۇسىنبەي, مەنىڭ قاسىما جۇگىرىپ كەلدى. ولار اڭ-تاڭ. مەن بولسام, كىتاپتى ۇستاپ تۇرىپ ەشتەڭە ايتا المايمىن. بار ايتقانىم: «مەن مىنا مونوگرافيا اۆتورىن تانيمىن, بىرگە قىزمەت جاسايمىز», دەگەن سوزدەر بولدى», دەپ دوتسەنت گ.سۇلەيمەنوۆانىڭ ايتقانىن بىر­نەشە رەت ەستىدىم.

1988 جىلى دينا يسابايقىزى كەزىندە اعا لابورانت بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان قازاق كسر تاريحى كافەدراسىنا مەڭگەرۋشى بول­دى دا, ونى 2001 جىلعا دەيىن باسقاردى. 70 جاسقا تولعان­نان كەيىن ول مەڭگەرۋشىلىك قىزمەت­تى بەلگىلى تاريحشى, پروفەسسور ت.ومار­بەكوۆكە تاپسىردى.

د.ي.دۋلاتوۆا عىلىمي شى­عار­­ماشىلىق جولىندا ەلىمىزدە­گى عىلىمنىڭ قاراشاڭىراعى – عى­لىم اكادەمياسىنداعى ش.ش.ءۋا­ليحانوۆ اتىنداعى تاريح, ارحەو­لوگيا جانە ەتنولوگيا ينس­تيتۋ­تىمەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, وسىنداعى ماماندارمەن بىرگە بىر­­نەشە جوبانى جۇزەگە اسىرادى. ونىڭ ەڭ كوزگە كورىنگەن بىرلەسكەن جوباسى قازاق كسر 5 تومدىق تا­ريحىنىڭ 3-تومىنداعى تاريحناما, دەرەكتانۋ جانە مادەنيەت تاريحى­نا ارنالعان بىرنەشە تاراۋدى ورىنداۋى بولدى. سونىمەن بىر­گە ينستيتۋتتا قۇرىلعان ديسسەر­تا­تسيالىق كەڭەستە مۇشە بولىپ, تالاي جاستاردىڭ دوكتورلىق جانە كانديداتتىق جۇمىستارىنا ءادىل باعاسىن بەرىپ, عىلىم الەمىنە شى­عۋىنا جول اشادى.

وسى جەردە تاعى دا اكادەميك م.ق.قوزىباەۆتىڭ پروفەس­سور د.ي.دۋلاتوۆا تۋرالى ايتقان پىكى­رىنە قۇلاق تۇرسەك: «دينا حانىم – عالىم تاريحشى. ول تاريحشىلار اۋلەتىنىڭ ەليتالار تايپاسىنان. جازىلعان ەڭبەكتەردى سارالاپ, بار دۇنيەلەردى ارالاپ, ادىلدىكپەن باعالاپ, كەرەك پروبلەمالاردى جوبالاپ, تاريحتىڭ ءبارىن قۇتتاپ, مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاپ جۇرگەن تاريحناماشىلاردىڭ كوشباسىندا كەلە جاتقان دينا حانىم – قايراتكەر جان».

وتكەن عاسىردىڭ 80-جىل­دا­رى­نىڭ سوڭى مەن 90-جىل­دارى­نىڭ باسىندا كوممۋنيستىك يدەو­لو­گيا­نىڭ داعدارىسى مەن كسرو-نىڭ كۇيرەۋى جانە وداقتاس رەس­پۋب­ليكالاردىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى ەۋرازيانىڭ ساياسي كارتاسىن وز­گەرتتى. سوعان بايلانىس­تى ەلى­مىزدىڭ جوو-دا وتان تاري­حىن وقىتۋ ماسەلەسى الدىڭعى قا­تار­عا شىعادى. ۋاقىت تالابىنا ساي دينا يسابايقىزى تۋىنداپ وتىرعان بارلىق ماسەلەلەردى ۇلت­تىق تۇرعىدا شەشۋگە كۇش سالىپ, تاريحي ماسەلەلەردى زەرتتەۋ ءۇشىن جاڭا ءپرينتسيپتى كوزقاراستى قالىپتاستىرۋعا بەت بۇرادى. وسى جولداردىڭ اۆتورىن 1990 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن بويىندا كافەدراعا جاس مامان رەتىندە الىپ قالدى دا, وزىنە ورىنباسار ەتىپ تاعايىندادى. ون ءبىر جىل بويى كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولا ءجۇرىپ, ول كىسىنىڭ ەڭ كۇردەلى دەگەن ماسەلەلەردى قالاي تەز, قيىندىقسىز شەشكەنىنىڭ كۋاسى بولدىم.

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا وتان تاريحىن جوو-نىڭ بارلىق ماماندىقتارى ءۇشىن مىندەتتى ءپان رەتىندە وقىتۋ ماسەلەسى الدا تۇردى. ول ءۇشىن تيپتىك باعدارلاما جاساۋ, وعان نەگىزدەلگەن جوسپار قۇرۋ, وقۋ قۇرالى مەن وقۋلىقتار شىعارۋ, وقىتۋشى ماماندار دايارلاۋ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن ماسەلە الدان شىققانى بارىمىزگە ايان. وسىنداي وقۋ-ادىستەمەلىك, ۇيىم­داس­تىرۋ ماسەلەلەرىن تاجىريبەلى دينا يسابايقىزى ەش قينالماستان شەشىپ وتىردى. قازاقستان تاريحىن قالاي وقىتۋ ماسەلەسى جو­نىندە دينا يسابايقىزى ەلى­مىزدە العاش رەت 1993 جىلى حا­لىق­ارالىق دەڭگەيدە كونفەرەن­تسيا ۇيىمداستىرىپ, ونى جو­عارى دەڭ­گەيدە وتكىزدى. كادر ماسە­لە­سىنە كە­لگەندە بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتەتىن جاستاردى, عىلىم اكا­دەمياسىنداعى تاريح ينستيتۋ­تى­نىڭ جەتەكشى ماماندارىن كافەدراعا جۇمىسقا تارتتى. بەل­گىلى تاريحشىلار: تۇركولوگ يۋ.ا.زۋەۆ, ەتنولوگ ن.ە.ماسانوۆ, جوڭ­عارتانۋشى ۆ.ۆ.مويسەەۆ, قىتايتانۋشى ا.ش.قادىرباەۆ, XX عاسىردىڭ 20-30-شى جج. تاريحى ماسەلەسىنەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان ج.ب.ابىلعوجين جانە ت.ب. ماماندارمەن بىرنەشە جىل ءبىر كافەدرادا جۇمىس ىستەدىك. ولاردان كوپ نارسەنى بىلدىك, ۇيرەندىك, ويعا تۇيدىك.

د.ي.دۋلاتوۆانى «ادامدى تا­ني بىلەتىن ادام» دەۋگە بولادى. ول عىلىمعا يكەمى بار جاستارعا جەتەكشىلىك جاساپ, كاسىبي مامان بولۋىنا قولىنان كەلگەن كومەگىن اياعان ەمەس. ناعىز عالىم بولۋدىڭ ۇلگىسىن سوزبەن دە ايتىپ, ءوز بويىنداعى تۇلعالىق قاسيەتىمەن دە كورسەتىپ وتىردى. ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ءبارى دەرلىك قازىرگى كەزدەگى ەلىمىزگە تانىمال تاريحشى-عالىمدار. العاشقى شاكىرتى – تۇياقباي زەيىت ۇلى رىس­بەكوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى, پروفەسسور, 20 جىلدان استام م.وتەمىسوۆ اتىنداعى با­تىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولدى. ەكىن­شى شاكىرتى گ.سۇلتانعاليەۆا – تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتو­رى, پروفەسسور, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ تاريح, ارحەولوگيا جانە ەت­نولوگيا فاكۋلتەتىندە ­كا­فەد­را­ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىز­مەت ات­قا­رادى. پروفەسسور ن.د.نۇر­تا­زينا – قازىرگى كۇندە قازاق رۋحانياتى بويىنشا بىرنەشە مونوگرا­فيا جازعان ەلىمىزگە تانىمال ما­مان. سونداي-اق ا.اقىشەۆ, گ.ءىزبا­ساروۆا, ج.قۇنداقباەۆا, ا.ما­حاەۆا, گ.مۇحتاروۆا جانە ت.ب. شا­­كىرت­تەرى عىلىم جولىنا دينا يسابايقىزىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەلىپ, ول ومىردەن وتكەننەن كەيىن ۇستازىنىڭ عىلىمي باعىتىن جال­عاستىرىپ, دوكتور, پروفەسسور اتا­عىن العان ماماندار. ال عىلىم كانديداتتارى ا.ابدىلدابەكوۆا, د.جاقىپبەكوۆا, ۇ.جاناتاەۆا, ب.راحىمبەكوۆا, ا.ازمۇحانوۆا جانە تاعى باسقالارى ۇستاز اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ, جاستارعا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن جالعاستىرۋدا.

ءبىر قىزىعى, دينا يساباي­قى­زى ەشقاشاندا بىرەۋگە جاعىم­پازدانىپ, جالىنىپ كورگەن ەمەس, ماراپاتتارعا قىزىقپاعان, ۇمتىلماعان جان. ول جارتى عا­سىردان استام عىلىمي-پەداگو­گيكالىق قىزمەتى بارىسىندا بار بولعانى بىرنەشە «گراموتا», «العىس حات» جانە «قۇرمەت» گراموتاسىن عانا العان ەكەن. ونىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى – 1984 جىلى قازمۋ-دىڭ 50 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي جانە جوعارى كاسىبي مامانداردى دايارلاۋ ىسىندە ۇزاق جىلدار بويعى ەڭبەگى ءۇشىن العان قازاق سسر جوعارى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ «گراموتاسى» جانە 2001 جىلى 16 جەل­توق­ساندا ۇزاق جىلدارعى جە­مىستى ەڭبەگى ءۇشىن قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ العىس حاتى بولدى. كەزىندە باۋىرجان مومىش ۇلى سوعىس جىلدارىنداعى ەرلىكتەرى ءۇشىن رەسمي باتىر اتانباسا دا, حالىق ونى ناعىز باتىر رەتىندە تانىدى. سول سياقتى شا­كىرت­تەرى دە دينا يسابايقىزىن بي­لىك جاقتان وردەن-مەدالدارعا يە بولماسا دا, ونى ناعىز عالىم جانە ۇلاعاتتى ۇستاز دەپ بىلەدى.

دينا يسابايقىزى كۇيەۋى نا­ري­مان اعاي ەكەۋى ۇل-قىزىنان نەمەرە, شوبەرە كورىپ, ولاردىڭ قولىنان سۋ ءىشىپ, ماي جالاعان باقىتتى جاندار بولدى. ءبىر قىزىعى ءبىر وتباسىندا ءبىر اۋلەتتىڭ 4-5 بۋىن وكىلىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولارعا باس-كوز بولۋ دينا يسابايقىزىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. جۇمىستاعى قاتالدىق پەن تالاپ قويعىشتىق ۇيگە كەلگەندە ەنەسى ماسكەن اپايدىڭ, جۇبايى ناريمان اعايدىڭ, كەلىنى مەن نە­مە­رەسى دانانىڭ, شوبەرەسى دياس­تىڭ الدىندا مۇلدە وزگەرەتىن. ءجۇ­زى مەيىرىم مەن شۋاققا تولىپ, تەك كۇل­كى بايقالاتىن. وسىنداي كو­رى­نىستىڭ تالاي كۋاگەرى بولىپ ەدىم.

دينا يسابايقىزى 2004 جى­لى 31 مامىر كۇنى ومىردەن وز­دى. فاكۋلتەت ۇجىمى پروفەسسور د.ي.دۋلاتوۆانىڭ ەسىمىن ماڭ­گى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا ءال-فا­رابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ تا­ريح, ارحەولوگيا جانە ەتنو­لو­گيا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىر وقۋ ءدارىس­حا­نا­سىن پروفەسسور د.ي.دۋلاتوۆا ەسى­مىمەن اتادى. فاكۋلتەتتەگى قازاقستان تاريحى كافەدراسىندا جۇمىس ىستەيتىن شاكىرتتەرى جىل سايىن 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە «پروفەسسور د.ي.دۋلاتوۆا» اتىن­داعى اتاۋلى شاكىرتاقى تاعا­يىنداپ, ونى فاكۋلتەتتىڭ ەڭ ۇزدىك وقيتىن جانە قوعامدىق جۇ­مىستارعا بەلسەنە ارالاساتىن ستۋ­دەنتىنە تاپسىرادى. بۇل ءداس­تۇردىڭ قالىپتاسقانىنا ون جىلداي ۋاقىت بولدى. 2016 جىلى ءال-فا­رابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپاسى «ونەگەلى ءومىر» سەرياسىمەن شىعا­تىن №74 شىعارىلىمىن پروفەسسور د.ي.دۋلاتوۆاعا ارنادى.

بەرەكەت كارىباەۆ,

ۇعا اكادەميگى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى