«سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ن.قيزاتوۆ. سۋرەتتى تۇسىرگەن نۇرمانبەت قيزات ۇلى...». وتكەن كەڭەستىك كەزەڭدە دە, بۇگىنگى ەگەمەندىكتىڭ داۋىرىندە دە بۇل اتى-ءجونى كوزىقاراقتى گازەت وقىرماندارىنا وتە جاقسى تانىس ەكەنى ايدان انىق.
ءتىپتى, ءبىر ەمەس بىرنەشە بۋىن ءۇشىن دە دەيىكشى! جاي عانا تانىس ەمەس, فوتوۇلدىرگە ءتۇسىپ ۇلگەرگەن تالاي-تالاي تانىمال تۇلعالاردىڭ بەينەلەرى, تاڭعاجايىپ تابيعاتتىڭ تىلسىم كورىنىستەرى كىسى جادىندا كوپكە ساقتالاتىنداي اسەرىمەن ەستە قالىپ قويعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نۇرمانبەت اعا قيزات ۇلى بۇگىندە قازاق باسپاسوزىندە, ونىڭ ىشىندە قازاق فوتوجۋرناليستيكاسىندا ءوز ورنى ايقىندالعان تاعىلىمدى تارلانبوز ازامات. ەڭ العاش يىعىنا «فەد» فوتواپپاراتىن اسىنىپ جامبىل اۋداندىق «ەكپىندى ەڭبەك» («اتامەكەن») گازەتى رەداكتسياسىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتاعاندا نەبارى 20 جاستاعى بوزبالا قاتارىندا ەكەن. سودان... جان سەرىگى فوتواپپاراتىن 60 جىل قولىنان تاستاماپتى. 60 جىل!!!
كۇتپەگەن توسىن راكۋرس. ويلى كومپوزيتسيا. شەجىرە شەرتكەن سىرلى سۋرەتتەر, كورىنىستەر. ەزۋىڭە كۇلكى ۇيىرەر فوتوەتيۋدتەر... سىناپتاي سىرعىپ وتكەن سان جىلدار بەدەرىندە شەبەردىڭ ءوز قولىنان سومدالىپ دۇنيەگە كەلگەن سان الۋان فوتوسۋرەتتەردى پاراقتاعان سايىن قيزات ۇلىنىڭ قاس-قاعىم ءساتتى قاعىپ تۇسەتىن ايرىقشا قابىلەت-قارىمىنا ءتانتى بولاسىڭ. حاس شەبەرلىگىنە سۇيسىنەسىڭ. تابيعات سىيلاعان تالانتىنا تامساناسىڭ. ومىردەگى كەز كەلگەن كەزدەيسوق قۇبىلىستى, وقىرمانىنىڭ جانىن سەلت ەتكىزەر ساۋلەلى سۋرەت-بەينەنى قاز-قالپىندا اڭعارىپ قانا قويماي, شىرايىن اشىپ, تاسقا باسقانداي تاڭبالاپ وقىرمانىن ويعا شومدىراتىنىن قايتەرسىز!..
فوتوجۋرناليستيكانىڭ الىپپەسىن اۋىلداعى قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ پورترەتتىك سۇلباسىن جاساۋدان, تابيعاتتىڭ ءتورت مەزگىل شاعىنىڭ تامشىدايىن عانا بايقالىپ قالاتىن تاماشا سىر-سۇلۋلىعىن تاسپاعا ءمۇلت جىبەرمەي ءتۇسىرىپ الۋدان باستاعان جاس ورەن ءىس ۇستىندە شيرىعىپ شىڭدالدى. باستاپقىدا وسىناۋ بالاڭ جىگىتتىڭ جالپى ءبىر ءداۋىردىڭ, ودان كەيىن باستالاتىن جاڭا كەزەڭنىڭ تاريحي جىلناماسىن جاسايمىن-اۋ دەپ ويلاماعانى حاق. جۇرەك قالاۋىنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن تەر توكتى. ەل مەن جەردىڭ, ەڭبەك ادامىنىڭ شىنايى بولمىس-بەينەسىن گازەت بەتىندە كوركەمدەپ ۇيلەستىرۋدى ۇيرەندى. بار بولعانى وسى. ەڭبەگىن ەش پۇلدامادى. جۇلدىزدى شاقتارعا شەبەردى ۋاقىتتىڭ ءوزى الىپ كەلىپتى...
الماتىداعى «ۇلاعات» باسپاسىنان جارىققا شىققان «جان شۋاعى» اتتى كولەمدى اۆتورلىق يلليۋستراتسيالىق-فوتوالبوم نۇرمانبەت قيزات ۇلىنىڭ فوتوسۋرەت الەمىندەگى شىعارماشىلىق جولىنىڭ بالاماسىز كورسەتكىشى دەۋگە لايىق. الپىس جىل اياسىنداعى قاس-قاعىم ساتتەر! بۇل تۋرالى ماەسترونىڭ ءوزى بىلاي دەيدى: «فوتوۇلدىرگە ءاربىر ىلىنگەن قاس-قاعىم ساتتىك كورىنىس مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ايناسى ىسپەتتى. مەنىڭ ءومىرىمنىڭ شۋاقتى ساتتەرى دەسەم دە قاتەلەسپەيمىن. ولار سانسىز, ەسەپتەگەن دە ەمەسپىن, مۇمكىن, ون مىڭ... ءجۇز مىڭ, مۇمكىن, ميلليون...».
سەكسەننىڭ سەڭگىرىندەگى حاس شەبەر تاريحتىڭ ءار كەزەڭىنەن شەجىرە شەرتكەن ارحيۆ سۋرەتتەرىن اقتارىپ, ۇيدە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. سول باياعى ءوزىمىز كۋا بولعانداي, ءبىر گازەتتە جەتى جىل بىرگە جەمىستى قىزمەت ەتكەن جىلدارداعىداي, وقتاۋلى فوتواپپاراتىن اسىنىپ الىپ قۇر اتتاي شاۋىپ, شاشاۋ شىعارماي ءىس تىندىرىپ ءجۇر. ءوزى ايتقانداي, ء«باسپاسوزدىڭ جاۋىنگەر جانرى – فوتوسۋرەت دەگەن سىرلى ونەردىڭ سۇڭقار قۇسىن قولىنا قوندىرعانىنا شۇكىرشىلىك ەتىپ قويادى», دەيدى اياۋلى ارىپتەس اعامىز.
جانى سۇيگەن كاسىپكە الپىس جىل ادال بولۋ قۇبىلىسى دەيمىز بە؟..
الماتى