دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن تۇگەل شارپىپ, ورتتەي قاۋلاپ ورشىگەن پاندەميا, اسىرەسە قوعامدىق ومىردە دارىگەرلەر ارمياسىن ۇلكەن سىناققا سالعانى بارشاعا ايان. دۇنيە ءجۇزىنىڭ اق جەلەڭدى ابزال جاندار قاۋىمداستىعى «ەندىگى بولاشاق – پاندەميا مەن پاندەميا ەمدەۋشىلەردىڭ يەلىگىندە» دەگەن, بالكىم, اسىعىس, بالكىم, اقيقاتى سولاي, تۇجىرىم جاساپ ۇلگەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەزدەيسوق وگەرىستەردى قاۋىپتەنە كۇتكەن ادامزاتتىڭ تاعدىرى تارازىعا سالىندى دا قالدى.
الماتىداعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسى ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق-كلينيكالىق گوسپيتالى ۇجىمىنىڭ كۇندەلىكتى داعدىلى قىزمەتىنە پاندەميا توسىن قيىندىقتار اكەلەتىنى ەشكىمنىڭ دە ءۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەن. ءدال وسى ارادا سول ءبىر الاساپىران كەزەڭدى ەسكە ءتۇسىرىپ كورەيىكشى: قالاداعى سانى شەكتەۋلى ينفەكتسيالىق مامان دارىگەرلەردىڭ ءوزى بىرىنەن سوڭ ءبىرى اۋىرىپ, جاپپاي توسەك تارتىپ قالدى. قالا كارانتينگە جابىلدى. ناۋقاستار سانى كۇن ساناپ ەمەس, ساعات ساناپ ءوستى.
– قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنان دابىلدى تاپسىرما تۇسكەن كۇنى, مەكەمەنىڭ باسشىسى رەتىندە, ولاردان ماعان ءبىر اپتا ۋاقىت بەرۋىن سۇرادىم, – دەيدى گوسپيتالدىڭ ديرەكتورى ءارى باس دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءدامىر داۋلەتباەۆ. – ويتكەنى دارىگەر مامان رەتىندە توسقاۋىلسىز ورشىگەن كەساپاتتىڭ ءبىزدىڭ گوسپيتالدى اينالىپ وتپەسىن ءوزىمنىڭ دە ءىشىم سەزىپ, الدىن الا ءبىلىپ جۇرگەنمىن.
ۇجىمدى شۇعىل جيناعان ديرەكتور-باس دارىگەر, جاسىراتىن نەسى بار, ارىپتەستەرىنە سول كۇننەن باستاپ گوسپيتالدىڭ سوعىس جاعدايىنداعىداي قاتاڭ تارتىپكە كوشەتىنى تۋرالى جاريا ەتتى. ويتكەنى ۆيرۋستىڭ ءدال بۇلاي جاۋ شاپقانداي توسىننان تۇسەرىن ەشكىم كۇتكەن جوق بولاتىن. قولباسشى قان مايداندا جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءومىرىن ساقتاي السا – جاقسى باسشى. ارينە, جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءبىرسىپىراسىنان ايىرىلىپ تا جەڭىسكە جەتۋگە بولادى. بىراق ادام جانىنىڭ كانىگى اراشاشىسى, عالىم-دارىگەر ءدامىر ءابايدىلدا ۇلى بۇل قاعيداتتىڭ ءبىرىنشىسىن تاڭدادى. مۇنداي جاعدايدا, ارينە, ەڭ الدىمەن ءوزىن دۇرىس قورعاعان دارىگەر عانا ناۋقاسقا كومەك كورسەتە الماق.
سودان بار-جوعى ءبىر اپتادان اسقان ۋاقىتتا الدىمەن ەمدەلىپ-دەمالىپ جاتقان ارداگەرلەر تولىقتاي ۇيلەرىنە قايتارىلىپ, گوسپيتال اياق استىنان پروۆيزورلىق ستاتسيونارعا اينالدى. ۇجىمداعى دارىگەرلەر ينفەكتسيالىق شابۋىلعا تويتارىس بەرۋ اياسىندا ورتاق شارتتارعا ساي جاپپاي ەمتيحان تاپسىردى. د.داۋلەتباەۆتىڭ ءوزىنىڭ باي تاجىريبەسىنە ارقا سۇيەي وتىرىپ, باس ساراپشى مىندەتىن اتقاردى. ەمتيحاننان سۇرىنبەي وتكەندەرگە تەز ارادا ارنايى-توتەنشە مىندەتتەر جۇكتەلدى. ال سىناق تاپسىرا الماعاندار قايتا وقىتىلىپ, قاتارعا قايتا قوسىلىپ جاتتى. ۋاقىت تاپشى.
ەندى وسى ەكى ارادا نەگىزى ءبىر ماسەلە تۋرالى ايتىپ وتپەسەك تاعى بولماس, ەل باسىنا كۇن تۋعان سىن ساعات ەمەس پە؟ ديرەكتور تاراپىنان ء«بارى دە ءوز ەرىكتەرىڭىزدە – گوسپيتالدە قالام دەگەندەر قالسىن, وتباسى جاعدايىنا تاۋەلدىمىن, قاراۋىمدا ۇلكەن كىسىلەر نەمەسە كىشكەنتاي بالام بار, ۋاقىتشا ەڭبەك دەمالىسىنا شىعامىن دەۋشىلەرگە ەش سىن جوق» دەگەن دە ەسكەرتۋ جاسالدى, بىراق ءبارى دە زاڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلۋى ءۇشىن ولاردان جازباشا ءوتىنىش قالدىرۋ تالاپ ەتىلدى. ەڭ عاجابى, ەشكىم ءوتىنىش جازبادى...
ۇرەي جۇرگەن جەردە قازاق «قورىققانعا قوس كورىنەدى» دەيدى عوي. سول تۇستاعى جالپى قىزمەتكەرلەردىڭ كوڭىل كۇيىنە باعا بەرۋ دە وڭايعا تۇسپەدى. جۇرتتىڭ كوپشىلىگى ءارى-ءسارى كۇي كەشتى. ماۋسىم مەن شىلدە ايلارى. اينالا تولعان جاعىمسىز اقپارات, ورتتەي قاۋلاعان قاۋەسەت. تەك ءتارتىپتىڭ, اۋىزبىرشىلىك پەن كاسىبي بىلىكتىلىكتىڭ ارقاسىندا عانا گوسپيتال ۇجىمى – توتەنشە جاعدايدا قۇرىلعان پروۆيزورلىق ورتالىق اۋىر سىناقتان امان-ەسەن ءوتتى.
ۇجىمداعى 157 ادامنىڭ ۇشەۋى, ءبارى دە سانيتارلىق قىزمەتتەگى ازامات, وكپە دەرتىنىڭ جەڭىل تۇرىنە شالدىقتى. وزدەرى دە ءسال-ءپال بوساڭسىعان بولۋى كەرەك, ولارعا قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسالدى. ەمدەلدى. ساۋىقتى. پروۆيزورلىق ستاتسيونار جابىلعان كۇنى ديرەكتور ءوز اتىنان ۇجىمدى قايتا جيناپ, ناعىز مايدانداعىداي ەرلىك كورسەتكەندەرى ءۇشىن ۇجىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭا توتەنشە قىزمەتكە ۇيىمشىلدىقپەن ءبىر كىسىدەي تەز ارادا بەيىمدەلگەنى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن العىس جاريالادى. سىيلىق-سياپاتتار جاسالدى. ولاردىڭ بارلىعى دا كارانتين كەزەڭىندە سىرتقا ينفەكتسيا تاراماۋى ساقتىق شارالارىنا باعىنىپ, گوسپيتال اۋماعىنان الىسقا ۇزاعان جوق بولاتىن. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ارنايى جاتىن بولمەلەرمەن, مەدجابدىقتارمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلگەن. تاماقتانۋ, تىنىعۋ, ەمدەۋ حاراكەتتەرى – بارلىعى وڭتايلى جولمەن شەشىلدى. جاز ايى بولعاندىقتان, ۇزبەي قىمىز-شۇبات الدىرىلىپ, ويداعىداي ۇيلەستىرۋ قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا يممۋنيتەت كوتەرەتىن ءدارى-دارمەكتەر تاپشىلىعى دا بايقالمادى.
وسىناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە دەمەۋشىلەر قول ۇشىن سوزدى. ەمدەۋ ورنىنىڭ مەنەدجەرلەرى كومەك قولىن سوزۋعا ۇمتىلىپ جۇرگەن بىرقاتار ەل ازاماتىن, ۇلت پاتريوتتارىن تاپتى. بەلگىلى كاسىپكەر مارعۇلان سەيسەنباەۆ بوس تۇرعان قوس قاباتتى ءۇيىن, جول تالعامايتىن كولىگىن پروۆيزورلىق ورتالىققا-گوسپيتالگە پايدالانۋعا تەگىن بەردى. ول ۇيگە اياق استىنان وقشاۋلاۋدى قاجەت ەتكەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ورنىقتى. مۇنىڭ بارلىعى كۇندەلىكتى قىم-قۋىت قاۋىرت جۇمىستى ەداۋىر جەڭىلدەتتى. ناۋرىز بەن شىلدە اراسىندا ديرەكتور دا, بىردە-ءبىر وزگە قىزمەتكەر دە ءۇي كورمەي باسىن بايگەگە تىگىپ, اۋىر ناۋقاستاردى ەمدەدى.
پروۆيزورلىق ورتالىق ەشكىم كۇتپەگەن توتەنشە وقيعالارعا دا تاپ كەلدى. ويتكەنى توبەدەن جاي تۇسكەندەي ۇرەيمەن جەتكەن كەساپاتتىڭ زاردابىن ەشكىم – باس دارىگەر-ديرەكتور دا, اياق استىنىن اۋىرعان ازاماتتار دا بىلمەدى. سوندىقتان پسيحولوگيا بوي كورسەتتى, سترەسس بايقالدى. ناۋقاستارعا يە بولۋ ءتىپتى قيىنداپ كەتكەنىن ايتقان دا ءلازىم. ولارمەن پسيحولوگتەر, ەڭ الدىمەن ءدامىر داۋلەتباەۆتىڭ ءوزى باس بولىپ ءتۇسىندىرۋ, ومىرگە قۇلشىندىرۋ, قاناتتاندىرۋ ءىس-شارالارىمەن تياناقتى تۇردە اينالىستى. ناۋقاستار جىلى سوزبەن دە, ءدارى-دارمەكپەن دە ەمدەلدى, بولاشاقتان ۇمىتتەندىرىلدى...
قاۋىپ بۇلتى سەيىلگەن سوڭ گوسپيتالدىڭ ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى قىزمەتىنە قايتا ورالۋى دا وڭايعا تۇسپەگەنى انىق. پروۆيزورلىق ستاتسيوناردان ەڭ سوڭعى كوۆيد-ناۋقاس امان-ەسەن ەمدەپ شىعارىلىپ, ەلدەگى جالپى جاعداي قالىپقا تۇسە باستاعانىمەن, بۇل ۇجىم ءبارىبىر قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرا المادى. مەملەكەتتەن كومەك كۇتپەستەن, ءوز كۇشتەرىمەن گوسپيتالدى تۇگەلدەي قايتا جاڭعىرتتى. عيماراتتىڭ بارلىق بۇرىش-قۋىسىن جۋىپ-ءسۇرتىپ زالالدى ۆيرۋس قالدىقتارىنان تازالادى, دەزاكتيۆاتسيالاپ, قاجەت جەرىن بوياپ-اكتەپ, توزعان ەدەنگە لينولەۋمعا دەيىن توسەپ, وزدەرىنىڭ بايىرعى ەم الۋشىلارىن – ارداگەرلەردى ويداعىداي قارسى الۋعا دايىندالدى. باستاپقى كەزدە گوسپيتالدىڭ پروۆيزورلىق ورتالىق بولعانىنان حابار الىپ ۇلگەرگەن ەمدەلۋشىلەر ءدۇدامال ويعا سالىنىپ, ەم الۋعا كەلۋگە ۇرەيلەنىپ, قاشقاقتاپ تا باقتى. گوسپيتالدىڭ نەگىزگى كونتينگەنتى – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنىڭ جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن چاەس ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرى, «ينتەرناتسيونال-جاۋىنگەرلەر» مەن سەمەي پوليگونىنان زارداپ شەگۋشىلەرى باستاپقىدا شىن مانىندە كىبىرتەكتەگەنىمەن, بىرتىندەپ ەمدەۋ ورنىنىڭ تابالدىرىعىن يمەنە بولسا دا اتتاي باستادى.
جالپى, بۇل گوسپيتالدە جىلىنا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماعىنان 30-عا جۋىق ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ارداگەرى ەم الادى دەسەك, وتكەن جىلى پاندەمياعا بايلانىستى بار بولعانى 8 سوعىس ارداگەرىنە قىزمەت كورسەتىلدى. ول كىسىلەردىڭ قاتارى ونسىز دا جىل سايىن سيرەپ بارادى. ەل ايماعىندا ءجۇرىپ-تۇرۋ شەكتەلگەن كەزەڭدە ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرىن ءۇي-ءىشى, وتباسى, الدىمەن بالا-شاعاسى ەم الۋعا جىبەرمەي دە قويدى.
سونىمەن, «2020 – كوروناۆيرۋس» جىلىنىڭ توتەنشە ساباعى بۇل ۇجىمعا نە ۇيرەتتى, ولار نەدەن ساباق الدى؟ ەڭ ءبىرىنشى, باسقا تۇسكەن وتە اۋىر كەزەڭدە «گوسپيتال-پروۆيزورلىق ورتالىق» ناۋرىز بەن شىلدە ايلارىنىڭ ارالىعىندا بارلىعى 1000-عا جۋىق «كوۆيدپەن» ءتۇرلى دەڭگەيدە اۋىرعان بارلىق ناۋقاستى ورنىنان تۇرعىزدى. اۋىر زارداپ شەككەن نەمەسە كوز جۇمعان بىردە-ءبىر ناۋقاس جوق! قارجى تاپشىلىعى بولدى. ويتكەنى اياق استىنان مەديتسينالىق قورعانىش جابدىقتارىن ساتىپ الۋ مۇمكىن بولمادى, ال وتتەگى اپپاراتتارىن تاپپاي قينالعان كەزدەر ءتىپتى ۇمىتىلمايدى...
الماتى