باستى باعدار

بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا جوعىمىزدى تاپتىق, ىرگەمىزدى بۇتىندەدىك. مەشىتتەرىمىز اشىلىپ, مەدرەسەلەرىمىز بوي كوتەردى. قۇربان ايت مەرەكەسى دەمالىس كۇنى بولىپ جاريالانىپ, قۇلشىلىق جاساۋعا مۇمكىندىك الدىق. مۇنىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن ايتۋلى جەتىستىكتەرىمىز. الايدا ءبىز بۇل جەتىستىكتەرىمىزبەن مارقايىپ قالماي, العا جىلجي بەرگەنىمىز ابزال.

پرەزيدەنت ماقالاسىندا: «جاھاندانۋ كەزىندە ەل جات جۇرتتىڭ ىقپالىنا بەيسا­نالى تۇردە ىلەسىپ كەتكەنىن اڭعارمايدى. باس­قاشا ايتقاندا, ماجبۇرلىكتەن ەمەس, ساناسىنىڭ ۋلانۋى ارقىلى ءوز ەركى­مەن تورعا تۇسەدى. سوندىقتان جاڭا زامان­­ن­ىڭ جاقسى-جامانىن ەكشەپ, ارتىق­­شىلىقتارىن بويعا سىڭىرۋمەن قاتار, تامىرىمىزدى بەرىك ساقتاۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق بولمىسىمىزدان, ءتول مادە­نيەتىمىز بەن سالت-داستۇرىمىزدەن اجىراپ قالماۋ – بارلىق وركەنيەتتەر ميداي ارالاسقان الاساپىراندا جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ بىردەن ءبىر كەپىلى» دەپ اتاپ ءوتتى.

شىنىندا, بۇگىنگىدەي تەحنولوگيا قارىش­تاپ, وركەنيەتتەر قاقتىعىسىپ تۇر­عان ۋاقىتتا ءبىز زامان اعىمىنا ىلەسۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن, پرەزيدەنت ايتقانداي, ءۇش قازىق – ۇلتتىق بولمىس, ءتول مادەنيەت پەن سالت-ءداستۇر ءبىزدىڭ نەگىزگى باعدارىمىزعا اينالۋى ءتيىس.

ۇلتتىق بولمىس – قوعامنىڭ نەگىزى, رۋحاني قازىنامىز. ول – انا سۇتىمەن بويعا دارىعان انا ءتىلىمىز, بابالارىمىز باعدارشامىنا اينالدىرعان اسىل ءدىنىمىز, ساق, عۇن داۋىرىنەن بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان باي تاريحىمىز, ۇلتتى العا سۇي­رەپ, ەل مەن جەر مۇددەسى ءۇشىن تەرى مەن قانى توگىلگەن ۇلى تۇلعالارىمىز. ۇلت­تىق بولمىسىنان, تامىر-تابيعاتىنان ايى­رىلعان ادامدا, قوعامدا ەشقانداي ماقسات-مۇرات بولمايدى. بولمىسىنان ايىرىلعان جان تامىرى جوق اعاش سەكىلدى بولادى. سوندىقتان ۇلتتىق بولمىسقا بەرىك بولىپ قانا قويماي, بولمىس اياسىنداعى جاڭا كرەاتيۆتى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. 

ءتول مادەنيەتىمىز – ءبىزدىڭ تەمىر­قا­زى­عىمىز. قازاق مادەنيەتىنىڭ نەگىزگى قاي­نار كوزى – ۇلتتىق قۇندىلىقتار. قازاق­تىڭ كيىز ۇيىنەن باستاپ, بۇكىل تۇرمىس­تىق قۇرالدارى, قىز ۇزاتۋ, شىلدە­حانا, تۇساۋكەسەر, سۇندەتتوي سەكىلدى سالت-جورالعىلارىنىڭ ءبارى دە – ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ تىرەكتەرى. سابىرلى ءارى سالماقتى بولۋ, اشۋعا بوي الدىرماۋ, تازا ءجۇرۋ, ار ساقتاۋ, قيانات قىلماۋ, جا­مان جولعا تۇسپەۋ, استى ادالىنان جەۋ, ىسىراپ ەتپەۋ, جىگەرلى دە باتىل بولۋ سەكىلدى ومىرلىك ۇستانىمدار – باي مادە­نيە­تىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى ىسپەتتى. سونداي-اق ءتول مادەنيەتىمىزدە «تىيىم سوزدەر» دەگەن جەكە ۇعىم بار. وسىنىڭ ءوزى-اق ءتول ما­دە­نيەتىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىنان حابار بەرەدى.

سالت-ءداستۇردىڭ حالقىمىزدىڭ ءدىنى مەن سەنىمىنە, تۇرمىسى مەن تىرشىلىگىنە سىڭگە­نى سونداي, ول ۇلتىمىزدىڭ باعىت الار تە­مىرقازىعىنا, بۇلجىماس زاڭىنا اينالدى. ويتكەنى سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ تالىمدىك, تاربيەلىك, تاعىلىمدىق ءمانى ۇلكەن. اتاپ ايتقاندا, اتا-انانى, ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ, بايعازى, كورىمدىك, ءسۇيىنشى, كادە سۇراۋ, سالەم بەرۋ, ات تەرگەۋ سىندى سالتتىڭ استارىندا تاربيە مەن ادەپ جاتىر.

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقار­ماسى 2021 جىلى اتقاراتىن نەگىزگى جەتى با­عىت­تىڭ ءبىرى رەتىندە سالت-ءداستۇردى ناسي­حاتتاۋ ىسىنە باسىمدىق بەردى. ءدىن مەن ءداستۇر – ەگىز ۇعىم. ءدىن مەن ءداستۇر ساباق­تاس­تىعىن ناسيحاتتاۋ – بارشا ءدىن قىزمەت­كەرىنىڭ اسىل پارىزى بولىپ قالا بەرمەك.

مەملەكەت باسشىسى ماقالادا: ء«بىز ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. كەز كەلگەن ىستە ادىلدىك قاعيداتىن باسشىلىققا الساق, بۇعان انىق قول جەتكىزەمىز. مىسالى, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتا تۇسپەسەك, ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى مەن حالىقارالىق تابىستارىن ماقتان ەتۋ ارتىق. ازاماتتارىمىز ەكونو­­ميكالىق ءوسىمنىڭ يگىلىگىن سەزىنە الماسا, ودان ەش قايىر جوق. مەن ءاربىر شەشىم­دى قابىلدار ساتتە وسى ۇستانىمدى باس­شى­لىققا الامىن. ءبىز حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋمەن قاتار, بارلىق ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن بىردەي قورعايمىز. مەنىڭ ۇعىمىمداعى ادىلەتتى مەملەكەت دەگەنىمىز – وسى» دەپ اتاپ ءوتتى.

راسىندا, ادىلدىك سالتانات قۇرعان قوعامدا بەرەكە ورنايدى. ادىلدىك پەن بەرەكە – ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ تۇراتىن قۇن­دىلىق. ءبىز يمامدار فورۋمىندا قابىل­داعان «جەتى رۋحاني قازىق» قۇجاتىندا ادىلدىك ءپرينتسيپىن ۇستانۋدى – جەتى رۋحاني قازىقتىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتتىك. ادىلدىك ءپرينتسيپىن ۇستانۋدى ءار ادام وزىنەن باستاۋ قاجەت دەپ ويلايمىز. ويتكەنى ادام اۋەلى وزىنە ءادىل بولسا, ونىڭ اينالاسى دا سونداي قارىم-قاتىناس جاسايدى. ءبىز قو­عام­داعى ادىلەتتىلىك تۋرالى ناسيحات جۇمىس­تا­رىمىزدى جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز.

پرەزيدەنت ماقالادا جاستارىمىزدى تاعى­لىمعا تولى تاريحي قۇندىلىق­تارىمىزبەن تاربيەلەپ, تۇلعالار ءومىرىن ونەگە ەتۋگە ايرىقشا توقتالدى. تاريح تۇن­عان كورىكتى ولكەلەرىمىزدى تانىتۋ قاجەت­تىگىن العا تارتتى. مەملەكەت باسشىسى ايت­قانداي, جاستار – قاشاندا تىڭ يدەيالاردىڭ قاينار كوزى, وڭ وزگەرىستەردىڭ قوزعاۋشى كۇشى. سوندىقتان وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وسىنداي الەۋەتىن دۇرىس ارناعا باعىتتاپ, ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك.

ءبىز كۇندەلىكتى قىزمەتىمىزدە جاس­تارى­مىزدىڭ ءدىني ءھام زاماناۋي ءبىلىم الۋىنا باستى نازار اۋدارىپ كەلەمىز. وسى باعىتتا بىرقاتار مەدرەسەلەرىمىز كوللەدج مارتەبەسىنە يە بولدى. ءدىني باسقارما جانىنداعى جاستار ءىسى سەكتورىنىڭ باستى مىندەتى – وسكەلەڭ ۇرپاقتى شىنايى پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ. جاس بۋىنعا دەر كەزىندە دۇرىس باعىت بەرە الساق, اباي ايتقانداي, دۇنيەنىڭ ءبىر كەتىگىن تاۋىپ, قالانارى حاق.  

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدى ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. حالقىمىزدا: «بىرلىك بار جەردە – تىرلىك بار» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. بۇل ءار ادامنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىنىڭ بىرىنە اينالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. 

قورىتا ايتقاندا, ءدىنىمىز بەن ءداستۇرىمىزدى, ءتول مادەنيەتىمىز بەن ۇلتتىق بولمىسىمىزدى بەرىك ۇستانىپ, وسى جولدا تاباندىلىق پەن تۇراقتىلىق تانىتىپ, ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بىرلىگىمىزدى كورسەتىپ, قوعام يگىلىگى ءۇشىن بىرگە قىزمەت ەتسەك, باعىندىرار بەلەسىمىز بەن الار اسۋىمىز كوپ بولماق. اللا تاعالا حالقىمىزدىڭ مەرەيىن قاشاندا ۇستەم ەتكەي. ءامين!

ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,

قازاقستان مۇسىلماندارى دىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي