تەڭگە قالاي قۇبىلدى؟

ەسكە سالساق, 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا 1 اقش دوللارى   382,60 تەڭگە باعامىمەن باستالدى, ال جەلتوقساندا 1 اقش دوللارى ءۇشىن 420,91 تەڭگەنىڭ ينديكاتورىمەن اياقتالدى.

تەڭگەنىڭ بىرىڭعاي ەۋروپالىق ۆاليۋتاعا قاتىستى شىعىنى ودان دا ماڭىزدى بولىپ شىقتى. ونىڭ رەسمي باعامى ءبىر جىل ىشىندە 90 تەڭگەگە نەمەسە 20% -دان استامعا ءوستى.

تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى باعامىنىڭ قالىپتاسۋىنا شەشۋشى اسەر ءداستۇرلى تۇردە مۇنايدىڭ الەمدىك باعالارى, سونداي-اق رەسەي ءرۋبلىنىڭ اقش ۆاليۋتاسىنا قاتىستى قۇنىنىڭ وزگەرۋى اسەر ەتتى.

 سوڭعى جىلى تەڭگەنىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ۆاليۋتالارىنا قاتىستى باعامى ءبىر باعىتتا دا, ەكىنشى باعىتتا دا وزگەردى. جىل باسى ۇلتتىق ۆاليۋتا ءۇشىن ءساتتى ءوتتى.  قاڭتاردا مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى اياسىندا تەڭگەنىڭ پوزيتسياسى دوللارعا, ەۋروعا جانە رۋبلگە قاتىستى كۇش الىپ الدى.

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جانە مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى تۋرالى جاڭالىقتاردان كەيىن كەلەسى ايدا ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي كۇرت وزگەردى. ناۋرىزدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جانە ءساۋىردىڭ العاشقى كۇندەرىندە امەريكاندىق ۆاليۋتانىڭ ورتاشا الىنعان باعامى 449 تەڭگەنىڭ بەلگىسىنە جاقىندادى.

دوللار باعامى تاعى ءبىر تاريحي ماكسيمۋمعا جەتتى, ال تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى دەۆالۆاتسيا دەڭگەيى 17%-دان استى. دوللاردان كەيىن ەۋرونىڭ رەسمي باعامى دا ەداۋىر ءوستى, ال رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا 2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭعى كۇنىندەگى 6,17-دەن 5,64 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. ءساۋىر ايىندا مۇناي باعاسىنىڭ بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋىمەن ىشكى ۆاليۋتا نارىعىندا كەرى پروتسەسس بەلگىلەندى. بۇل قۇبىلىس ء بىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستى.

ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا دوللاردىڭ ورتاشا الىنعان باعامى شامامەن 404 تەڭگەگە, ەۋرونىڭ رەسمي باعامى 455 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. رەسەي ۆاليۋتاسىنىڭ وسى كۇنگى رەسمي باعامى ءساۋىردىڭ اياعىنداعى 5,83-تەن 5,77 تەڭگەنى ءتۇستى.  ناتيجەسىندە تەڭگەنىڭ دوللار مەن ەۋروعا قاتىستى دەۆالۆاتسيا دەڭگەيى شامامەن 5,6- 6,6% -عا دەيىن تومەندەدى, ال رۋبلگە قاتىستى تەڭگە 6,5%-عا جۋىقتادى.

ەكىنشى جارتىجىلدىقتا تەڭگەنىڭ نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى جاعدايى الدىمەن ناشارلادى, بىراق سوڭعى ەكى ايدا تەڭگە ءوزىنىڭ شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن قالپىنا كەلتىردى. قازان ايىنىڭ سوڭىندا دوللاردىڭ ايىرباس باعامى 432 تەڭگەدەن استى, ەۋرونىڭ رەسمي باعامى - 506 تەڭگە, ال رەسەي ءرۋبلى, كەرىسىنشە, 5,45 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى.

وسى كەزەڭدە تەڭگەنىڭ نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى السىرەۋى ەكىنشى توقسانمەن سالىستىرعاندا مۇناي باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىمەن بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون. تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ قالىپتاسۋىنا رەسەيدىڭ ۆاليۋتا نارىعىندا ءرۋبلدىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى قۇلدىراۋى اسەر ەتتى.

قاراشانىڭ سوڭىندا دوللاردىڭ ورتاشا الىنعان باعامى 7 تەڭگەدەن استامعا, ال جەلتوقساندا 4 تەڭگەدەن استامعا تومەندەدى.

جەلتوقساننىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىنىڭ سوڭىندا دوللار باعامى 418 تەڭگەدەن تومەن ءتۇسىپ كەتتى. تەڭگەنىڭ پوزيتسياسى مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ باررەلىنە 50 دوللاردان جوعارى كوتەرىلۋىمەن, سونداي-اق رەسەي ءرۋبلىنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى باعامىمەن نىعايتىلدى. وتكەن جىلدىڭ سوڭعى كۇنىندەگى كەشكى ساۋدا-ساتتىقتا دوللار باعامى 420,91 تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

وسىلايشا, 2020 جىلدىڭ سوڭعى كۇنىندە دوللاردىڭ باعامى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كۇنىمەن سالىستىرعاندا 38,31 تەڭگەگە ءوستى. تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى قۇنسىزدانۋ قارقىنى 10%-دان ءسال اسىپ ءتۇستى. ىشكى نارىقتا نەگىزگى جۇپتىڭ ايىرباس باعامىنىڭ قالىپتاسۋىنا شەشۋشى اسەر مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى, تولەم بالانسىنىڭ ناشارلاۋى جانە اقش دوللارىنا قاتىستى رۋبل باعامىنىڭ تەز قۇلدىراۋى اسەر ەتتى. وتكەن جىلى رەسەي ۆاليۋتاسى اقش دوللارىنا قاتىستى دەۆالۆاتسيانى 20% -عا جۋىقتادى, بۇل ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى قۇنسىزدانۋ جىلدامدىعىنىڭ جوعارىلاۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقاردى.

تەڭگەنىڭ ەۋروعا قاتىستى شىعىنى وتكەن جىلى ەداۋىر بولىپ شىقتى. دوللار باعامىنان كەيىن ەۋرو ناۋرىزدا 500 تەڭگەنىڭ دەڭگەيىنە جاقىنداپ, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ سوڭىندا 455 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى.

ەكىنشى جارتىجىلدىقتان باستاپ ەۋرو تاعى كوتەرىلدى, ونىڭ قىركۇيەكتەگى رەسمي باعامى 500 تەڭگەدەن استى. جىلدىڭ سوڭعى كۇنىندە 1 ەۋرو ءۇشىن 516,13 تەڭگەنى قۇرادى. ناتيجەسىندە تەڭگەنىڭ ەۋروعا قاتىستى دەۆالۆاتسيا دەڭگەيى 20,9% -دان استى.

ەۋرونىڭ تەڭگەگە شاققانداعى نىعايۋى تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى قۇلدىراۋىنا دا, الەمدىك ۆاليۋتا نارىقتارىنداعى امەريكاندىق ۆاليۋتاعا قاتىستى پوزيتسياسىنىڭ ەداۋىر نىعايۋىنا دا بايلانىستى بولدى. بىلتىر تەڭگەنىڭ نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى السىرەۋى ونىڭ رەسەي رۋبلىنە قاتىستى نىعايۋىمەن قاتار ءجۇردى. بۇل كوبىنە دوللاردىڭ / تەڭگە جۇبىنىڭ ديناميكاسىمەن سالىستىرعاندا ءرۋبلدىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى دەۆالۆاتسياسىنىڭ جوعارى قارقىنىنا بايلانىستى بولدى. جىل بويىنا ىشكى نارىقتاعى ءرۋبلدىڭ رەسمي باعامى وتكەن جىلدىڭ اياعىنداعى دەڭگەيدەن تومەن بولدى (6,17 تەڭگە), قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا 5,42 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى.

ۇلتتىق بانكتىڭ وتكەن جىلدىڭ سوڭعى كۇنىنە بەلگىلەگەن جۇپتىڭ رەسمي باعامى 5,65 تەڭگەنى قۇرادى. ۇلتتىق ۆاليۋتا رۋبلگە قاراعاندا 8,3%-دان استامعا قىمباتتادى.

ساراپشىلار 2020 جىلى  تەڭگەنىڭ پوزيتسياسى نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى السىرەپ, رەسەي رۋبلىنە قاتىستى نىعايا تۇسكەنىن بايقاعانىن ايتىپ جاتىر.

 ىشكى نارىقتاعى وزگەرىستەردى جىلىنا ورتاشا كورسەتكىشتەر بويىنشا وبەكتيۆتى تۇردە باعالاۋعا بولادى. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى دوللاردىڭ رەسمي باعامى ورتاشا ەسەپپەن 382,75-تەن 412,95 تەڭگەگە (نەمەسە 7,9% -عا), ەۋرو - 428,57-دەن 471,44 تەڭگەگە دەيىن ءوستى (10-نان ءسال ارتىق) %). سونىمەن بىرگە, رەسەي ءرۋبلىنىڭ رەسمي باعامى ءبىر جىل ىشىندە ورتاشا ەسەپپەن 5,92-دەن 5,73-كە دەيىن (3,2%) تومەندەدى.

حالىقارالىق ۆاليۋتا نارىقتارىنداعى جاعدايعا كەلەتىن بولساق, وتكەن جىلى اقش دوللارىنىڭ نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتالارعا, ونىڭ ىشىندە بىرىڭعاي ەۋروپالىق ۆاليۋتاعا قاتىستى پوزيتسياسىنىڭ ەداۋىر السىرەۋى بايقالدى, بۇل ىشكى نارىقتاعى ەۋرو قۇنىنىڭ ءوسۋىنىڭ جەدەلدەۋىنەن كورىندى.

ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا جۇپتىڭ باعامى نەگىزىنەن ءبىر ەۋروعا 1,1 دوللار دەڭگەيىندە ساقتالدى, جوعارى جانە تومەن اۋىتقىپ كەتتى. كەيىنىرەك نارىقتارداعى جاعداي ەۋرونىڭ نىعايۋى پايداسىنا وزگەردى. ەكى نەگىزگى الەمدىك ۆاليۋتا اراسىنداعى باسەكەلەستىك ءبىر ەۋرو ءۇشىن 1,23 دوللاردان ءسال تومەن دەڭگەيدە اياقتالدى.

 بيىل ۇلتتىق ۆاليۋتا ءۇشىن قانداي جىل بولادى؟

 كوروناۆيرۋستىق ۆاكتسينانى زەرتتەۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىنىڭ اياقتالۋى جانە جاپپاي ۆاكتسيناتسيانىڭ باستالۋ ۋاقىتى دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور بولىپ قالا بەرەدى. دەمەك, قازاق تەڭگەسى دە پاندەميانىڭ قۇرساۋىنداعى ەكونوميكانىڭ قاس –قاباعىنا قاراپ كوشىن تۇزەيتىن بولادى.

مۇناي نارىعىنداعى بەلگىسىزدىك ساقتالادى جانە مۇناي باعاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتەتىن كوپتەگەن وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن باعا ماياتنيكى قاي باعىتتا وزگەرەتىنىن ايتۋ قيىن. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, ەتالوندىق مۇناي باعاسى باررەلىنە 50 دوللار شاماسىندا جانە ودان جوعارى بولادى, ياعني وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 20%-عا قىمباتتاۋى مۇمكىن.

اسەر ەتۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتورى - ءرۋبلدىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى, ول سونىمەن بىرگە مۇنايدىڭ الەمدىك باعالارىنا تاۋەلدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى.  بۇل فاكتور  2021 جىلى دا اسەر ەتەدى, دەيدى رەسەيلىك ساراپشىلار.

بۇل مۇناي, سانكتسيالار, ساۋدا سوعىستارى, دامۋشى نارىقتارداعى جاعدايلار. رەسەيلىك ۆاليۋتاعا قىسىم رەسەي بانكى مەن اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆتىك ستاۆكالارى اراسىنداعى ايىرماشىلىقتىڭ تومەندەۋىمەن, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارعا دەگەن سۇرانىسىنىڭ تومەندەۋىمەن نەمەسە كۇشەيۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. جانە بۇل اعىمداعى جىلى رۋبل باعامىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن فاكتورلاردىڭ تولىق ءتىزىمى ەمەس, بىراق رۋبل سياقتى تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ تۇراقتىلىعى كوبىنە مۇناي باعاسىمەن انىقتالادى.

ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا قاتىستى وپتيميستىك ستسەناري جاعدايىندا الەمدىك ەكونوميكا تۇراقتانعان كەزدە شيكىزات تاۋارلارىنىڭ باعاسى كوتەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ستسەناريدە بىرقاتار رەسەيلىك ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, رۋبل باعامدارى ءبىر دوللار ءۇشىن 65-66 رۋبل دەڭگەيىنە دەيىن كۇشەيۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق ۆاليۋتانى قولدايدى, ونىڭ قۇنى اقش دوللارىنا قاتىستى قازىرگى دەڭگەيدە تۇراقتانا الادى.

ەگەر تاۋەكەلدەر پاندەميانىڭ تارالۋىمەن, الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋىمەن جانە مۇناي باعاسىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, تولەم بالانسىنىڭ ناشارلاۋىمەن تەڭگەگە قىسىم جاسالۋى مۇمكىن. ەگەر جاعىمسىز ستسەناري ىسكە اسىرىلسا, تەڭگەنىڭ دوللار مەن ەۋروعا قاتىستى عانا ەمەس, رەسەي رۋبلىنە قاتىستى السىرەۋىن كۇتۋ كەرەك.

كەز-كەلگەن مىقتى ۆاليۋتانىڭ ارتىندا قۋاتتى ۇلتتىق يندۋستريا تۇرادى, ءدال وسى سالا قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. ءبىزدىڭ بيلىك وتاندىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى شيكىزاتقا تاۋەلدىلىگىمەن بايلانىستى نەگىزگى ماسەلەنى شەشە المايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۆاليۋتامىزدىڭ تۇراقتىلىعى تولىعىمەن سىرتقى فاكتورلارعا, ونىڭ ىشىندە مۇناي باعاسىنا بايلانىستى. دەمەك, ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلارى مەن شيكىزاتىنىڭ الەمدىك نارىعىنداعى اۋىتقۋلارمەن انىقتالادى.