اراعا جىلدار تۇسكەن سايىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ سۇراپىل وقيعاسى الىستاپ بارادى. بىراق جەڭىس كۇنى قارساڭىندا ونىڭ جاڭعىرىعى جالپاق ەلدى ارالاپ شىققانداي, سالدارىن ەسكە سالىپ قايتا جاقىنداتا تۇسەدى. وسىعان وراي ەلىمىزدىڭ قاي تۇكپىرىن المايىق سوعىس زاردابىن تارتپاعان, سالقىنىن سەزىنبەگەن بىردە ءبىر شاڭىراق جوق ەكەندىگى, وندا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جان اياماي سوعىسقاندىعى, جەڭىس ءۇشىن تەر توگىپ ەڭبەك ەتكەندىگى جانە بۇل ەرلىكتىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ, تاريحتا قالعاندىعى ودان ءارى ايقىندالا بەرەدى. جەرلەستەرىمىزدىڭ ەل باسىنا كۇن تۋعاندا ءبىر كىسىدەي اتقا قونىپ, قان مايداندا وزگە دە ۇلت وكىلدەرىمەن قاتار ءبىر تۋدىڭ استىندا جۇدىرىقتاي ءتۇيىلىپ جاۋعا باتىل سوققى بەرگەنى ەشۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى.
ارينە, باتىر اتاعىنا پاراپار ءىس جاساعان سوڭ ونىڭ لايىقتى باعاسىنا كەنەلىپ, ماداقتالعانى جانعا قۋات بەرەدى. بىراق, ومىردە ءبارى بولادى دەگەندەي, لايىقتى جاسالعان ءىستىڭ جاقسىلىعىن ارتىندا قالعان ۇرپاقتارىنىڭ ماڭگىلىك سەزىنىپ جۇرۋىنەن ارتىق قۇرمەت بار ما ەكەن. 1944 جىلى بەلورۋسسيا جاۋ قولىنان ازات ەتىلدى. بۇل سوعىستا تالاي ادام ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇستى. سوندا توعىزىنشى گۆارديالىق كاۆالەريالىق كۋبان ديۆيزياسىنىڭ 151-ءشى تانك پولكىنىڭ باسشىلىعى ناعىز جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن بىرنەشە جاۋىنگەردى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا لايىق دەپ ۇسىنىس ءازىرلەيدى. ولاردىڭ اراسىندا سوناۋ 1937 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسى, كازتالوۆ اۋدانىنان قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلعان ءابجاي ساليەۆتىڭ دە ەسىمى بولاتىن.
ول سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى بار بولعانى ون جەتى جاسىندا-اق سول كەزدەگى عاجايىپ تەحنيكا بولىپ تابىلاتىن تراكتور جۇرگىزۋدى, جوندەۋدى بەس ساۋساقتاي مەڭگەرەدى. سونىڭ سەپتىگى ءتيدى مە, مايدانعا كەلىسىمەن گوركي قالاسىنداعى تانك ۋچيليششەسىن قىسقا مەرزىمدە وقىپ شىعادى. سودان تانك كومانديرى رەتىندە ساۋىتتى تەحنيكانىڭ شىنجىر تابانىمەن بەلورۋسسيا, ۋكراينا, باتىس ەۋروپا جەرلەرىن باسىپ ءوتىپ, كوپتەگەن ەلدىڭ حالقىن نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسادى.
سوعىس جىلدارىنداعى كەڭەستىك تانكىشىلەردىڭ پراگانى ازات ەتۋدە كەسكىلەسكەن ايقاستارداعى ەرەكشە ەرلىكتەرى تۋرالى تالاي جازىلدى. كوركەم فيلمدەر دە ءتۇسىرىلدى. سول جازبالاردا ءابجاي ساليەۆتىڭ دە ەسىمى بار ەكەن. بىردە ول باسقارعان تانك وقىستان وتقا ورانىپ, ءجۇرىستەن شىعادى. سودان قان مايداننىڭ قاق ورتاسىندا جاياۋ قالعان ەكيپاج مۇشەلەرى بوراعان وقتىڭ اراسىمەن ءوتىپ, دامىلداپ تۇرعان نەمىستىڭ “پانتەرىن” باسىپ الادى. الگىنىڭ ساۋىتىنا “100” دەگەن تسيفردى جازادى دا, كەرى بۇرادى. ودان ءارى قاپتاعان جاۋدى ءوز تانكىسىمەن تاپتاي جونەلەدى.
ال ۆەنگريانىڭ ديۋدا-كەتەدحا اۋدانىندا ءابجاي ەكيپاجى جاۋدىڭ قورعانىسىن بۇزىپ وتەدى. سودان ولاردىڭ جەلكە تۇسىنان كۇيرەتە سوققى بەرەدى. مۇندايدى كۇتپەگەن جاۋ قورشاۋدا قالعان ەكەنبىز دەپ ارالارىندا ۇرەي تۋادى. اركىم ءوز الدىنا قۇتىلۋعا تىرىسادى. مىنە, سول ءساتتى ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن ساليەۆ 15 اربانى, تىركەمەسى بار 3 كولىكتى جانە 30 اسا فاشيستىك ساربازدار مەن ساردارلاردىڭ كوزىن جويادى.
جالپى, ءابجان ساليەۆتىڭ تەحنيكا ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەنى, تانكتى باسقارا بىلۋدەگى شەبەرلىگى, باتىلدىعى مەن توسىن شەشىمگە كەلۋى ونىڭ ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ تالاي قيىندىقتا جول تابۋىنا كومەگىن تيگىزەدى. 1944 جىلى سلۋتسك قالاسى ءۇشىن ۇرىستا ءابجاي تانكى جاۋ قاپتالىنا شىعىپ وقىستان ات ويناتىپ, الەك سالادى. ساسقان جاۋ نە ىستەرىن بىلمەي اڭتارىلادى. وسى ءساتتى الدىن الا كوزدەگەن ءابجاي تانكى سلۋچ وزەنىن ءبىرىنشى بولىپ كەسىپ وتەدى. سوسىن نەگىزگى كۇش كەلىپ جەتكەنشە وتكەلدى ەكيپاج ءمۇشەلەرى قاسىق قاندارى قالعانشا ۇستاپ تۇرادى. بۇل سول كەزدە ناعىز كوزسىز ەرلىك ەدى. ال ەندى بىردە مير قالاسىنا ءوتۋ مۇمكىن بولمايدى. ستوبتسى بەكەتىندەگى تەمىر جول بويىن قورعانعا اينالدىرعان جاۋ تۇمسىق سۇقتىرار ەمەس. جاياۋ اسكەر تۇگىلى ساۋىتتى تەحنيكالار دا قورعاندى بۇزا المايدى. مىنە, وسى كەزدە ءابجاي ءبىر اللاعا سىيىنىپ, تاس ءتۇيىن بەكىنەدى دە ءوزىنىڭ تانكىسىمەن جارىلعىش سناريادتار تيەلگەن ۆاگوندى كەلىپ تۇيەدى. وراسان جارىلىس اينالانى قوپارىپ, بار دۇنيەنى توڭكەرىپ تاستايدى. جاۋدىڭ جارىمى جەر جاستانادى. كەڭەستىك اسكەرگە جول اشىلادى.
ءسويتىپ, تانك بولىمشەسىنىڭ كومانديرى ءابجاي ساليەۆتىڭ سوعىستا كورسەتكەن ەرلىگى ەرەكشە باعالانادى. سوندىقتان ونى باسشىلىق جوعارى اتاق – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنادى. بىراق, ومىردە ءبارى بولادى دەپ جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ۇسىنىس ماسكەۋگە دەيىن جەتپەيدى, ۇشاق وققا ۇشىپ, بار قۇجات جانىپ كەتەدى. ايتسە دە, ول ماراپاتتان ادا قالمايدى. جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ, “قىزىل جۇلدىز”, ء“ى دارەجەلى وتان سوعىسى” وردەندەرىمەن, مەدالدارمەن جانە جوعارى باس قولباسشىنىڭ 16 العىسىمەن ماراپاتتالادى. ونىڭ ەرلىگىن ەل ەشقاشان ۇمىتپايدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.
ۇلاعاتتى ۇرپاق ۇندەستىگى
جەڭىستىڭ مەرەيلى مەرەكەسى جاقىنداعان سايىن جەر-جەردە اعا ۇرپاقتىڭ باتىرلىعى مەن باتىلدىعى جايلى اڭگىمە قىزا تۇسۋدە. وسىنداي تاربيەلىك مانىمەن ەستە قالاتىن “ ۇلى جەڭىستىڭ ۇلاعاتتى ۇرپاعى” دەپ اتالعان جاستار اكتسياسى تالدىقورعاندا جالعاستى.
قالا اكىمدىگى مەن “سوۆرەمەننوە وبرازوۆانيە” قوعامدىق قورى, الماتىدان كەلگەن جوعارى جانە ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىسقان اكتسيا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى مەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىنەن مول ماعلۇمات بەرۋىمەن ەرەكشەلەنىپ, كوپشىلىك نازارىن اۋداردى.
ورتالىق الاڭعا قالالىق مەكتەپتەردەگى جوعارعى سىنىپ وقۋشىلارى جينالىپ, بولاشاق ماماندىقتارى بويىنشا اقپارات بەرەتىن ارنايى كورمەنى تاماشالاسا, ونداعى فوتوسۋرەتتەر قىزىقتى ستۋدەنتتىك ومىردەن سىر شەرتتى. جاستارعا بۋكلەتتەر مەن شاعىن انىقتامالىقتار تاراتىلىپ, ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتقان وقۋشىلار ادەبي كىتاپتارمەن ماراپاتتالدى.
قوعامنىڭ بەلسەندى كۇشى – ۇلاعاتتى ۇرپاق. دەمەك, ولاردىڭ ۇلى جەڭىستىڭ وتكەن تاريحى مەن بۇگىنگى بەيبىت ءومىر اراسىنداعى بايلانىس جايلى جان-جاقتى ءبىلۋى شارت. كەزدەسۋدە وسى ماسەلەلەر دە نازارعا الىندى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى ەسكەرىلىپ, تالدىقورعان قالالىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاستار ءۇشىن بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ جارمەڭكەسىن وتكىزدى. باسقا ماماندىقتى مەڭگەرگىسى كەلگەندەرگە تەگىن وقىتاتىن كاسىپ تۇرلەرى ۇسىنىلدى.
جاستارعا دەگەن قامقورلىق مۇنىمەن شەكتەلگەن جوق. وبلىستىق سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى قالاداعى ساۋىقتىرۋ ورىندارىن پايدالانىپ, سپورتپەن جانە دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋعا ۇندەدى. وسىلايشا الماتى مەن تالدىقورعان قالاسىنىڭ جاستارى ءبىر-بىرىمەن جاقىن تانىسىپ, كەلەلى كەڭەس قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. كەش بارىسىندا ستۋدەنتتەر مەن جاستار كونتسەرتتىك باعدارلامالارىمەن كوپشىلىكتى قۋانتتى.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.