اتىراۋدىڭ ءتول پەرزەنتى ساپارعالي مۇقالوۆ – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا حابارسىز كەتكەن جاۋىنگەردىڭ ءبىرى. ول 1920 جىلى بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىسى, باقساي اۋدانىنداعى سارايشىق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. ال 1940 جىلعى 22 قازاندا گۋرەۆ اسكەري كوميسسارياتىنان قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلعان. اسكەري بورىشىن وتەۋدى چيتا وبلىسىندا باستاعان. جاۋىنگەر 1941 جىلى سمولەنسك شايقاسىنا تانك ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا قاتىسقان. الايدا...
بىلتىرعى قازان ايىنا دەيىن قازاق جاۋىنگەرى تۋرالى ەش دەرەك تابىلماعان ەدى. سوعىستا حابار-وشارسىز كەتكەن جاۋىنگەردىڭ قايدا جەرلەنگەنى دە بەلگىسىز بولدى. تۋىستارى ونىڭ ءبىر دەرەگىن كۇتۋدەن جالىققان جوق. دەسەك تە ساپارعالي مۇقالوۆتىڭ سۇيەگى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى سمولەنسك وبلىسىنىڭ اۋماعىندا جەرلەنگەن بولىپ شىقتى. سول ەلدەگى «پەرەپراۆا» وتريادىنىڭ كومانديرى ناتاليا ماكسيموۆانىڭ مالىمەتىنشە, قازاندا سمولەنسك وبلىسىنىڭ كاردىم اۋدانىنداعى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى كەزىندە بەلگىسىز جاۋىنگەردىڭ تۇتىنعان زاتتارى مەن ەلگە جازعان حاتى تابىلىپتى.
– جاۋىنگەردىڭ مەدالونىنداعى قاعازدا «كاز. سسر. گۋرەۆسكايا وبلاست, گ.گۋرەۆ, باكسايسكي ر-ن, پوسيولكا سارايچيك, پولۋچيت ەرباتىروۆوي راحيموي» دەگەن جازۋ عانا بار. بىراق قاعازدا جاۋىنگەردىڭ اتى-ءجونى جازىلماعان. بۇل ءبىز ءۇشىن جۇمباق بولدى. قازاقستاندىق ىزدەستىرۋشىلەردەن بەلگىسىز جاۋىنگەردىڭ تۋىستارىن تابۋعا كومەك سۇرادىق. كەيىن 1940 جىلدارى اتالعان ەلدى مەكەندە ەرباتىروۆا راحيما ەسىمدى جالعىز ايەل بولعانى انىقتالدى, – دەيدى «پەرەپراۆا» وتريادىنىڭ كومانديرى ناتاليا ماكسيموۆا.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان جاۋىنگەردىڭ باتىر ەكەنى داۋسىز. وسى تۇرعىدان ايتقاندا,مايدان دالاسىندا حابارسىز كەتكەن باتىر سۇيەگىنىڭ تۋعان جەرگە ورالۋىنا «پەرەپراۆا» ىزدەۋ وتريادىنىڭ كومانديرى ناتاليا ماكسيموۆا, پاۆلودارداعى «مايدان جولى» ىزدەۋ وتريادىنىڭ كومانديرى الەكساندر شيتوۆ, اتىراۋ وبلىستىق «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ مۇشەسى قۋانىش يۋسۋپوۆ, وبلىستىق «بىلينا» ورىس ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى اندرەي كورابلەۆ پەن وزگە دە بەلسەندى ازاماتتار اتسالىستى.
– ادامزات تاريحىنداعى قاندى قىرعىن اتانعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قازاق ەلىنەن ءجۇز مىڭداعان جاۋىنگەر قاتىستى. سوعىستان ورالماعان بوزداقتاردىڭ ءبىرى – ساپارعالي مۇقالوۆ. اتىراۋلىق جاۋىنگەردىڭ سۇيەگى 80 جىلدان كەيىن تۋعان جەر توپىراعىنا جەتكىزىلدى. ونىڭ رۋحى ەندى تۋعان جەرىنىڭ توسىندە تىنىشتىق تابادى, – دەيدى وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ.
جاۋىنگەر دەرەگىن كۇتكەن ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى مارات ۇمبەتاليەۆ «وشكەنى جانعانداي, جوعالعانى تابىلعانداي» تولقىنىسىن جاسىرا العان جوق. ويتكەنى ساپارعالي مۇقالوۆتىڭ وزىنەن ۇرپاق قالماعان.
– ادامزات بالاسى تۋعان جەرىنە تۋعان بويدا تامىرىمەن بايلانادى دەسەدى. ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە ولاردى اجىراتپايتىن ءبىر تىلسىم كۇش بار. ساپارعالي ەرباتىر ۇلىنىڭ سۇيەگىنىڭ تۋعان جەرىنە جەتكىزىلۋى – اتامەكەن مەن ادام اراسىنداعى بايلانىستىڭ ايعاعى, – دەيدى مارات ۇمبەتاليەۆ.
سمولەنسك دالاسىنان تابىلعان اتىراۋلىق جاۋىنگەردىڭ سۇيەگى مۇسىلماندار قورىمىنا جەرلەندى. ال وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە ونىڭ اسكەري كاسكاسى مەن قۇتىسى, قارۋىنىڭ شتيك-پىشاعى مەن بەلدىگىنىڭ بولىكتەرى, اۋىلىنىڭ مەكەنجايى جازىلعان حاتى تاپسىرىلدى.
اتىراۋ وبلىسى