المات اتوي سالعاندا

المات كەبىسباەۆ – داڭقتى ءۇر­جار كۇرەس مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى تارباعاتاي تاۋىنىڭ وڭتۇستىك باۋرايىندا ورنالاسقان تارباعاتاي اۋدانىنان گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ كوپتەگەن حاس شەبەرى شىقتى. الىسقا بارماي-اق ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعان تۇس­تاعى ناتيجەلەرگە توقتالساق تا كوپ نارسەگە كوز جەتكىزەمىز. بۇل وڭىر­دەن اسەت يمانباەۆ, اسەت مام­­بەتوۆ, داۋرەن مەن دارحان باياح­مەتوۆتەر, ەربول قوڭىراتوۆ, دانيار الماعامبەتوۆ سىندى دۇل­دۇلدەر تۇلەپ ۇشتى. ولاردىڭ الدى وليمپيا ويىندارىندا اتوي سالسا, وزگەلەرى قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى دودالاردا دارالاندى. سولاردىڭ ساناتىندا المات تا بار.

المات ايتادى: مەن اۋىلدا قاراپايىم وتباسىندا تۋىپ-ءوستىم. اكەم قابدراش اۋدان ورتالىعىندا مال دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەدى. جاستىق شاعىندا ول دا سپورتپەن اينالىسقان. انام ءمارياش مۋ­زىكالىق مەكتەپتە دومبىرادان ساباق بەردى. ول كىسىلەر مەنى ەكى جاققا تارتتى. اكەم سپورتپەن اينالىسۋ قاجەتتىگى جايىن­دا اقىل-كەڭەس بەردى. انام مۋزىكا سالاسىنا بەيىمدەلگەنىمدى قالادى. ءاۋ باستا اكە-شەشەمنىڭ كوڭىلىن قالدىرماۋعا تىرىسىپ, «ەكى كەمەنىڭ باسىن ۇستاعان» ەدىم. بىراق تۇبىندە سپورتقا اڭسارىم اۋدى. التىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە اۋداندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سپورت مەكتەبىنە قابىلداندىم. انامنىڭ تۋعان ءىنىسى مارات سۇلەيمەنوۆ تە كەزىندە مىقتى بالۋان بولعان. اعام مەنى بىلىكتى باپكەر جۇماش يمانباەۆقا تابىس ەتتى. ال ءۇرجار كۇرەس مەكتەبىنىڭ اتاعى الىسقا جايىلعانىن وزدەرىڭىز دە جاقسى بىلەسىزدەر. الاقانداي اۋداننان بايراقتى باسەكەلەردە توپ جارۋعا جاراعان تالاي ساڭلاق سپورتشىلار شىقتى. ءبىز دە الدىمىزداعى اعالارىمىزعا ەلىكتەدىك. «شىركىن, سولاردىڭ دەڭگەيىنە جەتسەك قوي», دەپ ارماندادىق. ءسويتىپ, مەنىڭ سپورتتىڭ سوقپاعىنا ءتۇسۋىمنىڭ تاريحى وسىنداي.

شەبەرلىگى شىڭدالا كەلە المات استاناداعى قاجىمۇقان اتىنداعى سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتقا قابىلداندى. ول جەردە بىلىكتى باپكەر رىسبەك نۇرعازيننىڭ قول استىندا جاتتىقتى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى ەلىشىلىك جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلىپ, قىراعى مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. حالىقارالىق دودالاردا دا ارا-تۇرا جۇلدە الىپ ءجۇردى. ۋاقىت وزا ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلدى. 2007-2009 جىلدار ارالىعىندا كەبىسباەۆ ەل كۋبوگىن ەكى مارتە ولجالادى. بۇل جارىستاردا ول ەلدار قايراتوۆ پەن ەرمەك كوكەتوۆ سىندى مىقتىلاردى جولىنان ىعىستىردى. ءۇش رەت قازاقستان چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلدى. گرەكيانىڭ سالونيكي قالاسىندا وتكەن ستۋدەنتتەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىندا باس جۇلدەنى ولجالاسا, تايلاندتىڭ پاتايا قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. الماتتىڭ ۇلكەن سپورتتاعى جەڭىستى جولى وسىلاي باستالدى.

2010 جىلى رەسەيدىڭ تۇمەن قالاسىندا يۆان پوددۋبنىيدىڭ مەموريالى ءوتتى. كىل مىقتىلار عانا كۇرەسەتىن بۇل تۋرنير «كىشى الەم چەمپيوناتىنا» بالاناتىن ەدى. جانە دە بۇل جارىستا باس جۇلدەنى ولجالاعان قازاقستاندىق بالۋاندار نەكەن-ساياق. وسى ءدۇبىرلى دودادا دارا تالانتىمەن وقشاۋلانعان كەبىسباەۆ بەس بىردەي قارسىلاسىن قاپى قالدىرىپ, التىن تۇعىردان قول بۇلعادى. سول كەزدەن بەرى ول تانىمال باپكەر بورانبەك قوڭىراتوۆتىڭ قول استىندا جاتتىعادى.

2010-2019 جىلدار ارالىعىندا المات كەبىسباەۆ كوپتەگەن بايراقتى باسەكەدە قازاق ەلى نامىسىن ابىرويمەن قورعادى. اتاپ ايتساق, الەم چەمپيوناتتارىندا ءتورت رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ونىڭ ۇشەۋى – قولا مەدال. 2010 جىلى ماسكەۋدەگى جارىستا 60 كگ سالماقتا بەلدەس­كەن قانداسىمىز شەشۋشى تۇستا ەۋروپا چەمپيونى گاسان اليەۆتەن (ازەربايجان) ۇتىلدى. 2015 جىلى لاس-ۆەگاستا بولاشاق وليمپيادا مەن الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى يسماەل بوررەروعا (كۋبا) ەسە جىبەردى. 2019 جىلى نۇر-سۇلتاندا ريو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇل­دەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىم­پازى, قۇرلىق چەمپيونى سينوبۋ وتاعا (جاپونيا) جول بەردى. دەسەك تە ەلگە قۇرالاقان ورالعىسى كەلمەگەن قازاق بالۋانى ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن باسەكەلەردە بارىن سالدى. يۆو انگەلوۆ (بولگاريا), سوسلان داۋروۆ (بەلارۋس) جانە تىنار شەرشەنبەكوۆتى (قىرعىزستان) تىزە بۇكتىرگەن ول كوزدەگەن ماقساتىنا قول جەتكىزدى.

2011 جىلى ىستانبۇلدا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا قانداسى­مىزدىڭ تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزى اتانۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بولدى. باستاپقى باسەكەلەردە ەۋرو­پا بىرىنشىلىگىنىڭ ءۇش دۇركىن جۇل­دەگەرى يۆو انگەلوۆ (بولگاريا), بەيجىڭ وليمپياداسى مەن ازيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, قۇرلىق چەمپيونى رۋسلان تۇمەنباەۆ (قىرعىزستان) جانە جاس پەرى اندرەس ەكسترەمدى (دانيا) ۇتىپ, جارتىلاي فينالدا پانامەريكا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى لۋيس ليەندودان (ۆە­نەسۋەلا) باسىم ءتۇستى. فينالدا ول ازيادا الدىنا جان سالماعان ءۇمىت ءنورۋزيدى (يران) ءۇش ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتىپ جاتقان-تىن. ەندى ۋاقىت سوزىپ ءجۇرىپ السا دا, جەڭىس قازاق جىگىتىنىڭ ەنشىسىنە جازىلاتىن ەدى. الايدا اتويلاپ ۇتۋدى ماقسات تۇتقان المات شابۋىلدى ءبىر ساتكە دە باسەڭدەتكەن جوق. اقىرى اعاتتىق جىبەردى. بۇل قاتەلىكتى يران وكىلى ۇتىمدى پايدالانىپ, باسەكەنى 6:5 ەسەبىمەن ءوز پايداسىنا شەشتى. وكىنىش وزەكتى ورتەسە دە, باسقا امال جوق. تۇركيا تورىندە كەبىسباەۆتىڭ كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتۋىنا تۋرا كەلدى.

المات ايتادى: شىنىن ايت­قاندا, العاشىندا ماسكەۋ تورىندەگى تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزدەرى باس قوسقان جارىستا جۇلدەگەر اتانعانىمدى ءجوندى سەزىنە المادىم. ويتكەنى, الەم چەمپيونا­تىندا جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر مەنسىز دە جەتىپ ارتىلادى. تەك ءدۇبىرلى دودادان قۇرقول قايتپاي, ەل سەنىمىن اقتاۋعا كۇش-جىگەرىمنىڭ جەتكەنىنە قۋاندىم. ال ەلگە ورالعاندا ەرەكشە كۇي كەشتىم. اۋەجايدان ەل اعالارى, تۋعان-تۋىستار, جانكۇيەرلەر گۇل شوقتارىمەن قارسى الدى. قول­دارىندا ءبىر-ءبىر پلاكات. سول ساتتە قانداي شارۋا تىندىرعانىمدى انىق سەزىندىم. ال ىستانبۇلداعى جارىستىڭ ءجونى بولەك. بۇل باسە­كەگە مەن قايتسەم دە بىلتىرعى كورسەتكىشىمدى جاقسارتامىن دەپ اتتاندىم. تۇركيادا كۇمىس مەدالعا قول جەتكىزدىم. ودان كەيىن تاعى ەكى رەت ءۇشىنشى تۇعىرعا تابان تىرەدىم. وكىنىشكە قاراي, باس جۇلدە الۋ باقىتى ءالى بۇيىرماي ءجۇر. وعان مەن ەش مويىمايمىن. ءبارى دە اللانىڭ قالاۋىمەن بولاتىن نارسە. بالكىم, الداعى ۋاقىتتا التىن تۇعىردان قول بۇلعاۋ باقىتى بۇيىراتىن شىعار.

ەگەر تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرگى كەزەڭدەگى قازاقستان سپور­تىنىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدىڭ ەكى ورەنى عانا ءتورت بىردەي الەم چەمپيوناتىندا ولجاعا كەنەلگەن ەكەن. ولار – يۋري مەلنيچەنكو مەن المات كەبىسباەۆ. توقسانىنشى جىلدارى تالاي ءاپايتوستىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن مەلنيچەنكو ەكى التىن مەن ەكى كۇمىس مەدالدى قور­جىنعا سالسا, كەبىسباەۆ ءبىر كۇمىس پەن ءتورت قولانى قانجىعاسىنا بايلادى. وزگە وتانداستارىمىزدىڭ ەش­قايسىنا ونداي باق بۇيىرعان جوق.

قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى جارىس­تاردا دا المات سان مارتە دارالاندى. تارقاتىپ ايتساق, 2014 جىلى ينچحوندا الاۋى تۇتانعان ازيا ويىندارىندا قولا مەدالدى يەلەندى. قانداسىمىزدىڭ بۇل قو­لاسىن «التىنمەن پارا-پار» دەپ جاتتى. ويتكەنى سونىڭ الدىنداعى باسەكەلەردىڭ بىرىندە كەبىسباەۆتىڭ ميى شايقالىپ, جاعى سىنعان بولاتىن. باپكەرلەر وعان «جاعدايىڭ مۇشكىل. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن كۇرەسپەي-اق قوي. دەنساۋلىعىڭ دۇرىس بولسا, ءالى تالاي بەلەستى باعىندىراسىڭ», دەپ توقتاۋ ايتتى. بىراق المات «ارىم – جانىمنىڭ ساداعاسى» دەدى دە, بوز كىلەمگە جۇلقىنىپ شىقتى. كورەيالىق كيم يۋن-جۋنمەن ايانباي ايقاسقان قازاق جىگىتى جەڭىستى قارسىلاسىنىڭ ۋىسىنان ج ۇلىپ اكەتتى. سول كەزدە ينچحونداعى سپورت كەشەنىنە جينالعان بارشا كورەرمەن قايسار ۇلعا ورىندارىنان تىك تۇرىپ قوشەمەت كورسەتتى. ەلدە وتىرىپ, كو­گىلدىر ەكرانعا كوز تىككەن ءبىز دە ريزا بولدىق. سول كەزدە ءور مىنەزدى ورەن جايىندا «جاعى سىنسا دا, ساعى سىن­عان جوق» دەگەن ماقالا جازعان ەدىك.

2018 جىلى دجاكارتادا وتكەن ازيا ويىندارىندا كەبىسباەۆ 67 كگ سالماقتا ونەر كورسەتىپ, كۇمىسكە قول سوزدى. نەبىر مىقتىلاردى جولىنان ىعىستىرعان جەرلەسىمىزدىڭ الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى ريۋ حان سۋعا عانا ءالى جەتپەدى. ءدال سول بالۋان ينچحونداعى دودادا دا دارا شىققان ەدى. 2011 جانە 2018 جىلدارى المات ازيا چەمپيو­نى اتانسا, 2009 جانە 2017 جىلدارى كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى. 2013 جىلى قازاندا ۇيىمداستىرىلعان دۇ­نيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادادا قولا جۇلدەنى ولجالادى.

المات كەبىسباەۆ ەكى بىردەي وليم­پيا ويىنىنا قاتىستى. وكىنىشكە قاراي, ەكى رەتىندە دە ۇزدىكتەر ساناتىنان كورىنە المادى. 2012 جىلى لوندونداعى دودادا قازاق بالۋانى ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتتى. ول ۋكراينالىق لەنۋر تەميروۆ, ۆەنەسۋەلالىق لۋيس ليەندو جانە بولگاريالىق يۆو انگەلوۆتان ايلاسىن اسىرعانىمەن, ءوزىنىڭ سىرالعى قارسىلاسى ءۇمىت نورۋزيدەن جەڭىلدى. ارادا نەبارى 10 مينۋت وتكەن سوڭ المات قولا مەدال ءۇشىن بەلدەسۋگە شىقتى. ءالى دۇرىستاپ تىنىعىپ تا ۇلگەرمەگەن جەرلەسىمىز جاپونيالىق ريۋتارو ماتسۋموتوعا جول بەرىپ, بەسىنشى ورىندا قالىپ قويدى.

2016 جىلى برازيليانىڭ ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا الاۋى تۇ­تانعان وليمپيادادا دا المات جامان كۇرەسكەن جوق. اسىرەسە ونىڭ جۇبانىش باسەكەسىندەگى جانكەشتىلىگى جايىندا جانكۇيەرلەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايتىپ ءجۇر. يران­نىڭ داڭقتى بالۋانى حاميد سوريانمەن بولعان باسەكەدە 0:7 ەسەبىمەن ۇتىلىپ جاتسا دا قان­داسىمىزدىڭ جىگەرى جاسىعان جوق. ول دامىلسىز شابۋىلداپ, اقىرىندا قارسىلاسىن قوس جاۋىرىنىمەن جەرگە قادادى. سول كەزدە شاراسىزدىقتان باسىن شايقاعان سورياننىڭ ايانىشتى ءتۇرىن كورسەڭىزدەر عوي. لوندون وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ التى دۇركىن چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار پارسى ەلىنىڭ ساڭلاعى قازاقتىڭ قايسار ۇلىنىڭ الدىندا تىزە بۇكتى.

كەلەسى جۇبانىش باسەكەسى قولا مەدال ءۇشىن كۇش سىناساتىن بالۋانداردى انىقتاۋعا ءتيىس ەدى. بۇل جولى كەبىسباەۆتىڭ جولى الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, نورۆەگيالىق ستيگ-اندرە بەرگەمەن قيىستى. حاميد سوريانمەن بولعان سايىستا بارلىق كۇشى سارقىلعانىن سول ساتتە ول انىق سەزىندى. ەكى ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن جەڭىسكە جەت­كەن سكانديناۆيا تۇبەگىنىڭ تۇلەگى جۇلدەلى ورىن ءۇشىن تالاسۋ مۇم­كىندىگىنە يە بولدى. ال المات ءۇشىن ريوداعى جارىس اياقتالدى.

قازىر المات – ارداگەر بالۋاندار ساناتىندا. بىراق ونىڭ باعىتى – انىق, ماقساتى – ايقىن. ءۇرجار كۇرەس مەكتەبىنىڭ تۇلەگى ءالى دە بابىندا ەكەنىنە جۋىردا عانا اياقتالعان ەل چەمپيوناتىندا انىق كوز جەتكىزدىك. جيىرمادان ەندى عانا اسقان جالىندى جاستاردىڭ دا, تالاي دۇرمەكتى كورگەن ساقا سپورتشىلاردىڭ دا كەبىسباەۆتى قاپى قالدىرۋعا كۇش-جىگەرلەرى جەتپەدى. ەندى المات كەلەسى جىلى الاۋى تۇتاناتىن وليم­پيا ويىندارىنا قاتىسىپ, توكيو تورىندە اتوي سالۋدى ارماندايدى. ەگەر جولى بولىپ جاتسا, بۇل ونىڭ ءۇشىنشى وليمپياداسى بولماق.

الماتى