مومىش ۇلىنىڭ تويى تۋعان جەرىندە تويلاندى

باۋىرجان مومىش ۇلى جۋا­لى اۋدانىنىڭ كولباستاۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. قارۋىن قالامعا ايىرباستاعان شاعىندا دا قازاقتىڭ ءسوز ونەرىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان ول «ۇشقان ۇيا» كىتا­بىندا ءوزىنىڭ اتا-تەگىن, ءومىر جولىن كەڭىنەن باياندايدى. ۇلت قاي­راتكەرىنىڭ تۋعانىنا 110 جىل­دىعىنا ارنالعان شارالار لەگى دە باتىردىڭ تۋعان جەرى جۋالى اۋدانىنان باستالدى. اسكەري عى­لىمدار دوكتورى, پروفەسسور كيم سەرىكباي ۇلى, باتىردىڭ كە­لىنى, جازۋشى زەينەپ احمەتوۆا باس­تاعان قۇرمەتتى قوناقتار اۋەلى جۋالى اۋدانىندا جەرگىلىكتى حالىقپەن جۇزدەستى. باتىردىڭ كوزىن كورىپ, باتاسىن العان ازاماتتار قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتىپ, كوپشىلىكپەن وي ءبولىستى. بۇدان كەيىنگى شارا تاراز قا­لاسىنداعى اباي اتىن­داعى ورتا­لىقتاندىرىلعان كىتاپ­حانالار جۇيەسىندە جالعاستى. مۇندا دا جاستار ءۇشىن تاعىلىمى مول تاريحي ەستەلىكتەر ايتىلدى.

تاراز قالاسىنداعى ءبىر كەزدەگى «جەڭىس» ساياباعى بۇل كۇندە باۋىر­جان مومىش ۇلى ەسىمىمەن اتا­لادى. وتكەن جىلى عانا كۇر­دەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, ساۋلەتتىك جاعى­نان وزگەرگەن ساياباقتىڭ ورتا­سىندا حاس باتىردىڭ ەڭ­سەلى ەسكەرتكىشى تۇر. جامبىل وب­لىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپار­باەۆ باستاعان بىرقاتار ازامات باتىر ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, رۋحىنا تاعزىم ەتتى. بۇدان كەيىن باۋىرجان مومىش­ ۇلىنىڭ ولەڭدەرى قامتىلعان «سارداردىڭ جىر ساربازدارى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سونداي-اق ب.مو­مىش­ ۇلى اتىنداعى «جەڭىس» سايا­باعىنىڭ ىشىنەن سالىنعان «داڭق» زالىندا باۋىرجان مومىش ۇلىن ەسكە الۋ ماقساتىندا «تۇلعاسى تۇن­عان ءتالىم» اتتى كەزدەسۋ كەشى ءوتتى. جيىندى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءسوز سوي­لەپ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. اكىم ءوز سوزىندە بيىلعى جىل ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن كەرەمەت جىل بولعانىن, ءال-ءفارابيدىڭ 1150, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جانە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 110 جىلدىعى ەكەنىن, باتىر باۋىرجاننىڭ ەرلىگىن دە, ەڭبەگىن دە قالىڭ قازاقتىڭ بىلەتىنىن, ونىڭ ءاربىر ءسوزى جاستارعا ءاردايىم ۇلگى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن كيم سەرىكباي ۇلى ءسوز الىپ, باتىرمەن العاش رەت 1975 جىلى ورتا ازيا اسكەري وكرۋگى جانە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ۇلى جەڭىستىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيادا كەزدەسكەنىن ايتتى. «باۋىرجان مومىش ۇلى قازاقتىڭ كىم ەكەنىن سوعىس كەزىندە-اق كور­سەتكەن تۇلعا. ول كىسى مەنىڭ كەلەشەگىمە دە سەبەپ بولدى. ول ءسوز جوق دارىندى اسكەري ويشىل, قارىمدى قالامگەر, تاعىلىمدى تاربيەشى», دەدى.

«عالىمدار سونگەن جۇلدىز­داردىڭ جارىعى ميلليون جىل­دارعا جەتەتىنىن ايتادى عوي. اتا دا سول سياقتى جاساي بەرەدى دەپ ويلايمىن. اتا ۇيات, ار-نامىس دەگەن ۇلى ۇعىمدى تۋ ەتىپ كوتەرگەن ادام ەدى. قانداي قوعامدا, قانداي زاماندا بولسا دا اتانىڭ ورنى زور. «مومىش ۇلىنىڭ كەلىنى» دەگەن اتاقتىڭ ءوزى ماعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى», دەدى زەينەپ احمەتوۆا. سونداي-اق ول بالاباقشالاردان باستاپ باتىر رۋحىنداعى اڭگىمەلەردىڭ ايتىلۋى كەرەك ەكەنىن دە جەتكىزدى. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى باقىتبەك سماعۇل باۋىرجان مومىش ۇلى حاقىندا تەبىرەنە سويلەپ, ولەڭ وقىپ, «داڭق» زالىنا ب.مومىش ۇلى اتىنداعى «نامىس» توسبەلگىسى مەن ءوزىنىڭ شىعارمالار جيناعىن تارتۋ ەتتى. جۋالى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ابىلقاسىم ەرگەبەكوۆ باتىر باۋكەڭمەن ءۇش رەت كەز­دەسكەنىن, ول كىسىمەن كەزدەسۋ ءۇشىن ونىڭ جازعان بارلىق شىعارمالارىن زەرتتەپ, وقىعانىن ايتىپ بەردى. جيىن بارىسىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ نەمەرە ءىنىسى, ارداگەر جۋرناليست بەكەت مومىنقۇل باتىر تۋرالى ەستەلىگىمەن بولىسسە, اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­­گەن قايراتكەرى مارالتاي رايىم­بەك ۇلى باۋىرجان مومىش­ ۇلىنا ارنالعان «سۇڭقاردىڭ سورى» اتتى ولەڭىن وقىپ بەردى.

بۇل كۇندە جۋالى اۋدانىنىڭ ورتالىعى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلى دەپ اتالادى. سول اۋىلدا باتىر اتىندا ۇلكەن مۋزەي بار. اۋداننىڭ تالاپتى اۋىلىندا شەرحان مۇرتازا سالدىرعان مەكتەپكە دە ەر باۋكەڭنىڭ اتى بەرىلگەن. كەزىندە تۇعىرلى تۇلعانىڭ شى­عار­مالارى, سوعىستان جازعان حاتتارى, جالپى باتىرعا قاتىستى دۇ­نيەلەر توپتاستىرىلىپ, 30 توم­دىق كىتاپ بولىپ شىققان ەدى. باۋىرجان مومىش ۇلى ەسى­مىن ۇلىقتاۋ مۇنىمەن توقتاپ قال­مايتىنى انىق. اتى عاسىردان عاسىرعا جالعاسا بەرەتىن تۇلعانىڭ تاعىلىمدى عۇمىرى ۇرپاقتىڭ ەسىندە ماڭگىلىككە ساقتالادى.

جامبىل وبلىسى