«دوڭىز باعىپ, بايىماي-اق قويايىق» دەگەن ايىرتاۋلىق تۇرعىندار اۋىلدىڭ ورتالىق كوشەسىنە جينالدى. وسىدان ەكى اپتا بۇرىن ۇلان اۋدانى, ايىرتاۋ اۋىلىندا شوشقا فەرماسىن سالۋ تۋرالى ينۆەستيتسيالىق جوبا ۇسىنىلعان بولاتىن. بۇل باستاماعا جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق بىلدىرگەن.
پايداسى بىلاي تۇرسىن, جۋىقتا عانا اقتوبە وبلىسىنىڭ بەستاماق اۋىلىندا دوڭىزدىڭ قالدىقتارى وزەن سۋىن لاستاپ, ەكولوگياعا ەداۋىر زيان كەلتىرىلگەنىنەن حالىق حاباردار. ول ول ما, ەكى جىل بۇرىن وسكەمەننىڭ ىرگەسىندەگى ستەپنوە, لەسحوز, شمەلەۆ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى دا ماڭايداعى شوشقا شارۋاشىلىعىنىڭ ك ۇلىمسى يىسىنەن جىل ون ەكى اي ارىلا الماي وتىرعاندارىن ايتىپ شاعىمدانعان. شاعىمدانعاندا دا جەرگىلىكتى باسشىلىققا ەمەس, حاتتى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە تۋرا جازعان. اقىر سوڭى قوجالىق يەسىنە قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ بارىپ تىنىشتالدى-اۋ. سويتسە, دوڭىزدىڭ تەزەگى كوكتەم مەن جاڭبىرلى كۇندەرى سۋمەن ارالاسىپ, تۇرعىنداردىڭ باقشاسىنا جايىلادى ەكەن. ءتىپتى قۇدىقتان شىققان سۋدىڭ دامىنە دەيىن بۇزىلىپ, ىشۋگە جاراماي قالعان. سول جىلدارى شوشقا شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ماسەلە وسى ۇلان اۋدانىنىڭ ۆوستوچنوە اۋىلىندا دا كوتەرىلگەن. ول جەردە قولقانى جارار ءيىس قانا ەمەس, اۋىل ماڭىنداعى شۇڭقىرلاردا ولگەن تورايلار كومۋسىز جايراپ جاتقان. ايتەۋىر ەكولوگ ماماندار مەن جەرگىلىكتى اكىمدىك ارالاسىپ ءجۇرىپ, سانيتارلىق تازالىقتى قالىپقا كەلتىرىسكەن.
سودان بەرى ەكى جىل ءوتتى. قار جاۋىپ, ءىز باسىلعان سوڭ ايىرتاۋ اۋىلىنىڭ تۇسىنا 400 گەكتار جەرگە شوشقا فەرماسىن سالۋ تۋرالى ينۆەستورلار ۇسىنىس بىلدىرگەن. اۋدان اكىمى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ جوبانى قۇپ الماس بۇرىن ءتورت اۋىلدىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, اقىلداسقان. ايىرتاۋ اۋىلىنىڭ ورتالىق كوشەسىنە نارازىلىقتارىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن جينالعان تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, اۋدان اكىمى ء«وزىم بىلەمدىككە» سالىپ, قاجەت بولسا, دوڭىز فەرماسىن اشاتىنىن ايتىپ كەتكەن كورىنەدى. سوندىقتان دا جۇرت بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن.
– جاقىندا اۋداننىڭ اكىمى كەلىپ, تۇرعىندارعا جينالىس اشتى. سوندا ايىرتاۋ اۋىلىنىڭ باتىس جاعىنا شوشقا فەرماسىن سالۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. اسىرەسە پايدالى جاعىن ءتۇسىندىردى. جىلقى, قويعا سۋبسيديا بەرىلمەيدى دەدى. بىراق ءبىز ءبىر اۋىزدان قارسى ەكەنىمىزدى جەتكىزدىك. ويتكەنى سوققان جەلمەن اۋىلعا ءيىسى كەلەدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, شوشقا تەرى تاستايتىن حايۋان. ودان مالعا اۋرۋ تاراۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە اعىندى سۋدىڭ بويىنا, قۇدىقتىڭ باسىنا شوشقا ءوسىرۋ اقىلعا قونىمسىز. دوڭىز فەرماسىن سالسا, اۋىزسۋ دا لاستانا ما دەپ الاڭدايمىز. مالدى ۇلان وزەنىنەن سۋارامىز. شىندىعىنا كەلگەندە, فەرما سالعاندى قويىپ, اۋىلدىڭ توڭىرەگىندە جايىلىم جەر تاپپايمىز. بۇرىنعىداي وداقتاس ەلدە نەمەسە تار بوساعادا وتىرعان جوقپىز. ءوز ەركىندىگىمىز وزىمىزدە, – دەيدى اۋىلدىڭ قارياسى ورازبەك اقىش.
ءيا, ايىرتاۋلىقتاردىڭ جايىلىمدىق جەردەن تارشىلىق كورىپ وتىرعانى تاعى راس. مىڭعىرتىپ مال ۇستاۋعا قولايسىز. جايىلىم تار, شابىندىق جوق. ءشوپتى وزەن بويىن قۋالاپ شاۋىپ السا الادى, ايتپەسە ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. اۋىلدىق ازاماتتاردىڭ دەنى قۇس فابريكاسىندا, تەمىر جولدا جۇمىس ىستەيدى.
– قازىر 30 باسقا تاياۋ ءىرى قارا, 30 باستاي ۇساق مال ۇستاپ وتىرمىن. بىراق سوعان جايىلىم جەر جوق. سويتە تۇرىپ شوشقا فەرماسىن سالماقشى, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى جاقسىلىق ءازىرباي.
اۋىل تۇرعىندارى جينالعان كوشەگە دوڭىز فەرماسىن اشۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىپ جۇرگەن اۋدان اكىمى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆتىڭ ءوزى دە كەلە قالدى.
– جاڭا قاناي, شىمقورا, ۇلان, وسى ايىرتاۋ اۋىلدارىندا بولىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەستىم, اقىلداستىم. ءبىزدىڭ ءوڭىر اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قولايلى. ەكونوميكامىزدى دامىتۋ ءۇشىن جاقسى جوبالار ءسۇت پەن شوشقا عانا. ءسۇت فەرماسى ەندى سالىنىپ جاتىر. ال دوڭىز فەرماسىن اشۋعا ينۆەستورلار تابىلىپ وتىر. ولار قوماقتى قارجى قۇياتىندىقتان كەز كەلگەن جەرگە سالا بەرمەيدى. الدىن الا جەردى زەرتتەيدى, زەردەلەيدى. سانيتارلىق-ەپيدەميالىق ستانساسىنىڭ, ەكولوگيا سالاسىنىڭ ماماندارى, قۇزىرلى ورگاندار جەرگىلىكتى حالىققا زيانى بار-جوعىن انىقتايدى. ەكىنشى جاعىنان اۋىلدىڭ قانشاما جەرى بوس جاتىر, ەگىن ەككەندەردىڭ ءونىمى دە ءوتىمدى بولار ەدى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتيمىز, اۋىلدى كوركەيتۋ ءۇشىن قور اشامىز دەگەن سوڭ حالىقپەن اقىلداستىم. ەگەر تۇرعىندار قارسى بولسا, دوڭىز فەرماسى سالىنبايدى. ماعان حالىقتىڭ پىكىرى ماڭىزدى, – دەپ كەسىپ ايتتى اۋدان باسشىسى.
دەمەك اۋىلدىقتارعا الاڭداۋعا نەگىز جوق ەندى. رەسمي دەرەك كوزدەرىنە سۇيەنسەك, شوشقا فەرماسىن سالۋعا نيەتتى ينۆەستورلار ءبىرىنشى ەتاپقا 250 ملن دوللار قارجى بولەتىنىن مالىمدەگەن. سونداي-اق 2100 جۇمىس ورنىن اشىپ, كەمى 150 مىڭ تەڭگەدەن جالاقى تولەيتىندەرىن ايتقان. ءسويتىپ اۋدان حالقىنىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن كوتەرمەك بولعان. حالىق قارسىلىق بىلدىرگەن سوڭ ماسەلە جابىلدى. اۋدان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, شوشقا فەرماسىنىڭ قۇرىلىسىنا ورىندى ەندى باسقا اۋىلداردىڭ ماڭايىن ىزدەستىرىلۋى مۇمكىن.
اۋىلشارۋاشىلىق ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, جىلقى, سيىر ەتى تەك ىشكى نارىققا باعىتتالسا, شوشقا ەتىنە سۇرانىس شەتەلدەن بار. بىلتىردىڭ وزىندە رەسپۋبليكادان شوشقا ەتىنىڭ 800 تونناسى شەتەلگە ەكسپورتتالعان. سوعان قاراعاندا كىرىس ۇشان-تەڭىز سياقتى. ونىڭ ۇستىنە شوشقالاردىڭ انالىق جانە اسىلداندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىلسە, مەملەكەتتەن شوشقا باسىنا 140 مىڭ تەڭگەدەي سۋبسيديا قاراستىرىلعان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى