ادەبيەتتىڭ پوەزيا, پروزا, اسىرەسە ساتيرا جانرىندا كوسىلە قالام تەربەگەن تۇلعانىڭ ءبىرى – اسقار توقماعامبەتوۆ ەكەندىگىن ەندىگى ۇرپاق ۇمىتا باستادى.
قازىرگى جۋرناليستيكا جانازاسىن شىعارىپ تاستاعان جانردىڭ ءبىرى – فەلەتون بولسا, زامانىندا قالامگەرلەردىڭ كوبىن فەلەتونيست رەتىندە جوعارى باعالايتىن. بۇل رەتتە قازاق ادەبيەتىندەگى پامفلەت جانرىن دامىتۋدا اسقار توقماعامبەتوۆتىڭ ەرەكشە ءرول اتقارعانىن ۇمىتپاعان ابزال.
ساتيريك اقىننىڭ ء«تايىرى بۇدا قىلمىس بولىپ پا؟», «قىلتىڭ, سىلتىڭ» دەيتىن فەلەتوندارى وسى كۇنى دە وزەكتىلىگىن جويماعان تاقىرىپتار.
«قوشقارى قوزداپ, ايعىرى ق ۇلىنداعاندار», «تىعىنباەۆ تىعىندايدى دا, قالداشباەۆ مىعىمدايدى», «قۇلقىنداستار», «قارا بەستى قايدا؟» سىندى فەلەتوندارىنىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى قانداي؟!
ادەبيەتتانۋشىلار توقماعامبەتوۆتىڭ دراماتۋرگيا, اۋدارما سالاسىنداعى ەڭبەگى دە ەلەۋلى ەكەندىگىن دايەكتەيدى.
كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ ونى «قىرعي ءتىلدى اسقار» دەپ بەكەر ايتپاعان ساتيرا ساردارىن قوعامداعى ادامدىققا قايشى قاسيەتتەردىڭ ءبارىن اششى اجۋالاعان شەبەر رەتىندە بۇگىن ۇلكەن قۇرمەتپەن ەسكە الۋ پارىز.
ال ەندى ء«بىر سۋرەتتىڭ سىرى» ايدارىنا سۇرانىپ تۇرعان سيرەك فوتونىڭ يەسى – قىزىلوردالىق ارداگەر ءفوتوتىلشى بولات وماراليەۆ.
مۇنداي كەرەمەت كادردى بولات وماراليەۆتىڭ عانا تۇسىرە الاتىنداي ءجونى بار. بىرىنشىدەن, بايىرعى ءفوتوتىلشى 1905 جىلى قىزىلوردا وبلىسى, تەرەڭوزەك اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن اسقار توقماعامبەتوۆپەن جەرلەس. ەكىنشىدەن, بولات اعامىز ول كىسىنىڭ تۋعان ولكەسىنە كەلگەن سايىن سەنىمدى سەرىگىنىڭ ءبىرى بولعان ادام.
– قازاق ساتيراسىنىڭ اتاسى, اقىن اسقار توقماعامبەتوۆپەن ەل ارالاۋعا كوپ شىقتىق. قالاي كوكتەم كەلەدى, قارا كۇزگە دەيىن قالىڭ توعايدىڭ اراسىنا كيىز ءۇي تىگىپ, جازۋعا وتىرادى. ەشكىممەن كەزدەسپەيدى, قوناققا بارمايدى, قاي جەردە ءۇي تىككەنىن ەشكىمگە ايتپايدى. تەك مەن بىلەمىن, اندا-ساندا اسەكەڭە سوعىپ تۇرامىن. تەك ماعان رۇقسات ەتۋشى ەدى. مەن ول كىسىنىڭ وزىمە ۇناعان قيمىلدارىن بايقاتپاي سۋرەتكە ءتۇسىرىپ وتىرامىن. نەگە ءتۇسىرىپ جاتسىڭ دەپ, ەشتەڭە ايتپايدى. ءتۇسىرىپ جۇرگەن سۋرەتتەرىڭ قايدا دەپ تە سۇرامايدى.
ايتقانداي, بۇل سۋرەتتىڭ وقيعاسى بار. بىراق وسى فوتونى اسقار اعامىزدىڭ وزىنە دە بەرمەپپىن.
بىردە اسەكەڭ ەكەۋمىز جولعا شىقتىق. باراتىن جەرىمىز – قارماقشىداعى جىراۋلار اۋىلى. استىمىزدا اسەكەڭنىڭ جەكەمەنشىك «ۆولگاسى». ايلىق تولەپ, جۇرگىزۋشى ۇستايدى. جولدا كەلە جاتساق الدىمىزدى قاراقۇيرىق (جايران) كەسىپ ءوتتى. جاڭا تۋعان قۇرالايى جۇرە الماي قالىپ قويدى. اسەكەڭ ەكەۋمىز قاۋمالاپ ۇستاپ الدىق. اسەكەڭ قۇرالايدى ماشينادا قۇشاقتاپ وتىرىپ, كوزىنە جاس كەلەردەي تولقىپ وتىردى. ايتپاقشى, اسەكەڭنىڭ كەمپىرىنىڭ اتى دا قۇرالاي ەدى. جولدا ۋىز ەمگەن قۇرالايدىڭ ساپ-سارى توڭعاعى اقىننىڭ ءۇستىن بىلعادى. قوي, بۇلاي بولمايدى ەكەن دەپ جولدا كەزدەسكەن ءبىر قويشىعا قۇرالايدى تاستاپ كەتتىك. كەلەر جىلى اسەكەڭنەن سول لاقتىڭ جايىن, ءالى سول قويشىدا ما ەكەن دەپ سۇرادىم.
– جوق, – دەدى اسەكەڭ. – اقبوكەندەر كەلىپ جاتقان كەزدە سولارعا قوسىلىپ كەتىپتى.
بۇل 1975 جىلدارى بولعان وقيعا ەدى.
الماتى