اتىراۋداعى وتكىر ماسەلەنىڭ قاتارىندا كوگالداندىرۋ دا بار. وڭىردە ورمان القابى تىم از. تەمىر جول مەن اۆتوكولىك جولدارىنىڭ بويىندا ءوسىپ تۇرعان تال جوق. ەندى بۇل ماسەلە وڭ شەشىلەتىنگە ۇقسايدى. وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەلەسى جىلدان باستاپ ورمان قورى مەن ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىن قوسا العاندا 6 مىڭ گەكتاردى كوگالداندىرۋ كوزدەلدى. بۇل ءۇشىن كوشەت ەگۋدى جۇرگىزۋگە ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارىن تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ءۇش جىلدان ون جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە جوسپارلانعان كوگالداندىرۋ بارلىق اۋداندا جۇرگىزىلەدى. بۇل جىل سايىن 100 مىڭعا دەيىن كوشەت ەگۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق وزەكتى پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى جول كارتاسى ازىرلەندى. جول كارتاسى قورشاعان ورتانى جاقسارتۋ باعىتىنداعى 40 تارماقتى قامتيدى.
– جايىق وزەنىن ساقتاۋ مەن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى وتكىر تۇر. وزەن اعىنىنىڭ شامامەن 80 پايىزى كورشىلەس رەسەيدە قالىپتاسادى. سوندىقتان وزەننىڭ تومەنگى ساعاسىندا ورنالاسقان ءوڭىر جوعارى جاقتاعى ءىرى سۋ قويمالارى مەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىلارعا تاۋەلدى بولىپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا اعىن كولەمى ءۇش ەسەگە جۋىق قىسقاردى. وسى سەبەپتەن جايىق پەن قيعاش وزەندەرىنىڭ 200 شاقىرىمىندا بىرنەشە جىل بويى تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, – دەيدى م.دوسمۇحامبەتوۆ.
اكىمنىڭ پىكىرىنشە, وڭىردەگى ءىرى مۇناي-گاز كاسىپورىندارىن «لاستاۋشى قالپىنا كەلتىرەدى» ۇستانىمىنا سايكەس قورشاعان ورتاعا كەلتىرگەن زالالدىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن كوگالداندىرۋ جۇمىستارىنا تارتۋ كوزدەلۋدە. ويتكەنى ءبىرىنشى ساناتتاعى كاسىپورىنداردىڭ اتموسفەراعا شىعارعان 165 مىڭ توننا شىعارىندىلار كولەمىنىڭ 86 پايىزى التى ءىرى كاسىپورىنعا تيەسىلى بولىپ وتىر. وبلىس اكىمدىگى نەگىزگى لاستاۋشى سانالاتىن ءىرى كاسىپورىندارمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ولارعا تال ەگۋ ءۇشىن ارنايى جەر ۋچاسكەلەرىن بەكىتىلىپ بەرىلدى. وسىعان بايلانىستى قازىر اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىنان ورمان قورى مەن ەلدى مەكەندەر جەرىن قوسا الىپ, ۋچاسكەلەردىڭ تىزبەسى جاساقتالدى.
اتموسفەرانى لاستاۋشىلار قاتارىنداعى «تەڭىزشەۆرويل» جشس «اتىراۋ-دوسسور» باعىتىنداعى جولدىڭ بويىنا 825 تال كوشەتىن ەگۋدى قارجىلاندىرادى. وسىعان وراي وتكەن اپتادا كوشەت ەگىلەتىن اۋماقتا جەر قازۋ جۇمىسى باستالدى. اتالعان اۋماقتىڭ توپىراعى سورتاڭ. سەبەبى جەر استىنداعى تۇزدى سۋ تىم تەرەڭدە ەمەس. ونىڭ ۇستىنە قار مەن جاڭبىر سۋى دا جەرگە تەز سىڭبەيدى. ال بۇل تال كوشەتىن ەگۋگە ارنالعان اۋماقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن تۋىنداتادى. سوندىقتان شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن بولىنگەن اۋماققا تابيعي تىڭايتقىشتارمەن بايىتىلعان قۇنارلى توپىراق توگۋدى كوزدەپ وتىر.
«ىنتىماق اتىراۋ» ۇەۇ-نىڭ ديرەكتورى مايا شامەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەگىلەتىن كوشەتتەردىڭ تامىرى كەسەك توپىراق ىشىندە, جابىق كۇيىندە كەلەدى. بۇل كوشەتتەردىڭ تەز جەرسىنۋىنە ىقپال ەتەدى. «اتىراۋ-دوسسور» جولىنىڭ بويىنا كادىمگى شاعان, شاشىراندى بۇتاقتى شاعان, ۇيەڭكى, اعاش تەكتەس تال كوشەتتەرى ەگىلەدى. كوشەتتەردىڭ بارلىعى اتىراۋ قالاسىنان 15 شاقىرىمدا ورنالاسقان قايىرشاقتى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى ورمان تالىمباعىندا 4-5 جىل بويى ءوسىرىلدى. ءار كوشەتتىڭ بيىكتىگى – 1,2-1,8 مەتر. كوشەتتەر ءوڭىردىڭ قۇرعاق, ءشولدى كليماتىنا بەيىمدەلگەن. سەبەبى بۇل كوشەتتەر – قالادا ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ تۇقىمى.
– اتىراۋدا تۋىپ-ءوستىم. سوندىقتان تۋعان ولكەمدى جاسىل جەلەكپەن كومكەرۋ – ەڭ ماڭىزدى جوبا. كوشەت ەگىلەتىن اۋماقتى دايىنداۋعا تەك جەرگىلىكتى جۇمىسشىلار تارتىلدى. ال كوشەتتەر اتىراۋلىق شارۋا قوجالىقتارىنان ساتىپ الىندى. ءبىز ولكەمىزدىڭ جاسىل جەلەككە كومكەرىلگەنىن قالايمىز, – دەيدى م.شامەنوۆا.
اتىراۋ وبلىسى