ونلاين وقىتۋدىڭ ولقى تۇسى قايسى؟

­قازاقستانداعى ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار اراسىنداعى تسيفرلى فور­ماداعى كوممۋنيكاتسيا ءتۇرى جەتىل­مەگەن­دىكتەن, وقشاۋلانۋ كەزىندە كوپ­تەگەن ماماندىقتى وقىتۋدا اي­تار­­­لىق­تاي قيىندىققا تاپ بول­دىق. ستۋ­دەنتتەر ونلاين كىتاپ­حانامەن وقۋ پروتسەسىنە قالىپ­تاسپاعاندىقتان, زەرت­تەۋگە قا­­جەتتى رەسۋرستارىن تولىق­قان­دى پايدالانا المادى. تەك ستۋدەنتتەر ەمەس, بۇل جاعداي وقىتۋشى-پروفەسسورلارعا دا اۋىر تيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءدارىس بەرۋدە پايدالانىپ كەلگەن ادىستەر مەن باعدار­لامالاردىڭ كوبى جارامسىز بولىپ قالدى. تاقىرىپتاردى جەتە قامتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق قۇرالداردى از ۋاقىتتىڭ ىشىن­دە جان-جاق­تى يگەرۋگە تۋرا كەل­دى. وقۋ باعدارلامالارىنا وز­گەرىس­تەر ەنگىزىپ, ساباق بەرۋدە قول­دانا­تىن ادىستەردى ون­لاينعا بەيىم­دەۋ ءۇشىن قوسىمشا جۇمىستار ات­قارىل­دى. بۇل جۇمىستار قا­زىرگى كۇنگە دەيىن جالعاسۋدا. سەبەبى قازىرگى قازاق­­ستاننىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان ونلاين دارىستەرى تەك توتەنشە جاعدايلارعا ارنالعان. ونلاين ساباقتاردى جۇرگىزۋدىڭ ارنايى زەرتتەلىپ, تالدانىپ, كەلىسىلىپ بەكىتىلگەن باعدارلامالارى جوق. بىلىم­گەرلەر مەن ءبى­لىم بەرۋشىلەردىڭ ارا-قا­تى­­نا­سى فيزيكالىق جانە پسي­­حولوگيا­لىق تۇرعىدان زەرت­تەلىپ رەتكە كەلتىرىلمەگەن.

ينتەرنەت ارقىلى ءبىلىم بەرۋ شەتەلدەردە ونداعان جىل بويى زەرتتەلۋدە. ونلاين ءبى­لىم بەرۋدىڭ تەوريالىق نەگى­زى, ستاندارتتارى مەن ءبىلىم بەرۋدىڭ مودەلدەرى, باعالاۋ كريتەريلەرى جاسالعان. ون­لاين ءبىلىم بەرۋ مەن توتەن­شە جاعدايداعى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق­تاردى زەرتتەي وتىرىپ امە­ريكالىق عالىم چارلز حودج ونلاين ءبىلىم بەرۋدىڭ تيىم­دىلىگى ونى دۇرىس جوسپارلاۋ مەن جوبالاۋعا بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. Barbara Means باس­تاعان عالىمدار ونلاين ءبى­لىم بەرۋدىڭ نەگىزگى توعىز نە­گىزگى پارامەترىن (Learning Online What Research Tells Us About Whether, When and How) كورسەتەدى: ەرەكشە ءادىس, جىل­دامدىقتى ارتتىرۋ, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ ارا­قاتىناسى, پەداگوگيكا, ينتەرنەتتەگى نۇسقاۋشىنىڭ ءرولى, ستۋدەنتتەردىڭ جەلىدەگى ءرو­لى, ين­تەراكتيۆتى سينحرونيزم, ين­تەراكتيۆتى باعالاۋ ءرولى جانە كەرى بايلانىس كوزى. بۇل ولشەم­دەردىڭ بارلى­عىنىڭ ءتۇرلى نۇس­قالارى بار. ماسەلەلەردى كۇر­دە­لەندىرۋ ار­قىلى بارلىق نۇس­قالار بىردەي ءتيىمدى بولا بەر­مەيدى. وقۋشىلار سانىنا قاتىستى شەشىم ستراتەگيالاردى قول­دانۋ مۇمكىندىگىن ەداۋىر شەك­تەيدى. ونى ءبىلىم بەرۋشى ءوزى­نىڭ كۋرسىنىڭ باعىتى مەن ماز­مۇنىنا قاراپ يكەمدەۋى كەرەك. مىسالى, گۋمانيتارلىق توپ­تاردا ءوزارا تالقىلاۋ نەمەسە دەبات ادىستەرى بار. توپتا ستۋدەنت سانىنىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى ءبىلىم بەرۋشى كەرى حابارلاسا الماي قا­لۋى مۇمكىن. سوندىقتان تەح­نيكالىق باعىت بويىنشا جاسالعان ستاندارت نەمەسە مودەل گۋمانيتارلىق سا­لاداعى كۋرس­تارعا ساي­كەس كەل­مەيدى.

ونىڭ ۇستىنە ونلاين ءبىلىم الۋشى پايدالاناتىن كەڭىستىك پەن ينتەرنەت جەلىسىنىڭ ساپاسى, ۇلتتىق مەنتاليتەت, پسي­حو­لو­گيالىق احۋال, ەلدەگى ەكونو­ميكالىق فاكتورلار دا ونلاين ءبىلىم بەرۋدىڭ وڭ ناتيجە بەرۋىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.

COVID-19 پاندەمياسىنا قاتىستى نازارباەۆ ۋنيۆەرسي­تەتى ارنايى ءوز وقىتۋشى پروفەسسورلار قۇرامىنا «نۋ وقى­­­تۋشىلارىن دامىتۋعا ار­نال­­عان كونكۋرستىق گرانتتار باعدار­لاماسى» نەگىزىندە مامىر ايىن­دا كونكۋرس جاريا­لادى. كون­كۋرس ناتيجەسى بويىنشا قىر­ك­ۇيەك ايىنان باستاپ ەكونوميكا, ساياسي عىلىمدار, پسيحولوگيا, ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا دا با­عىتتار بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى زەرت­تەۋلەر جۇرگىزىپ جاتىر. وسى باعدارلاما بويىنشا قازاق ءتىلى جانە تۇركىتانۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ۇجىمى اسسيستەنت پروفەسسور فۋندا گۋۆەن­نىڭ جەتەك­شىلىگىمەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ونلاين-كۋرس­تار وقى­­تۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ پە­­دا­گوگيكالىق نەگىزىن جاساۋ, تەح­نولو­گيالىق قۇرالداردى انىق­­­تاۋ جانە ونى نەگىزدەۋ ماق­ساتىندا زەرتتەۋ جۇمىسىن جاساۋدا.

ف.گۋۆەن حانىمنىڭ بۇل سالادا ءبىراز تاجىريبەسى بار. تۇر­كيا مەن اقش-تا تۇرىك ءتىلىن وقى­­تۋدىڭ باعدار­لامالارىن جا­ساعان. بۇل زەرتتەۋدىڭ نەگى­زىندە دەپارتامەنتتە جۇر­گىزى­لەتىن كۋرس­تاردى وقىتۋ في­لو­سو­فياسىن قاي­تا قاراۋ ماسە­­لەلەرى جاتىر. جۇمىس اۋقى­­مى كەڭ. جوبا ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن ەڭ الدى­مەن ستۋدەنتتەر مەن وقى­تۋشىلار, اتا-انا­­لار, وقۋ ورىن­دارىنىڭ اكىم­­شىلىكتەرى اراسىندا جۇر­گىزىلەتىن كەڭەي­تىلگەن ساۋال­داما قۇراستىرىلدى. قازىر­گى ۋاقىتتا ساۋالدامانى جۇرگىزۋ­دىڭ تار­تىبىنە بايلانىستى نۋ عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ينستي­تۋتسيونالدىق ادەپ كوميتەتىنەن رۇقسات الۋ پروتسەسى جۇ­رۋدە. سا­ۋال­دامالاردىڭ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن قازاقستاننىڭ بىر­نەشە جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشى-پروفەسسورلارى قۇرامىن, اكىم­شىلىكتى قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. نۋ پرەزيدەنتى شي­گەو كاتسۋ مامىر ايىن­دا سەمەستر­دىڭ وتە كۇردەلى بولعانىن ايتا كەلە, «سەمەستر تالاپتارىنىڭ ەڭ كۇردەلى شەگى – ونلاين-كۋرس­تارعا اۋىسۋدان باستاپ, الىنعان ساباقتاردى جانە ولاردى جازعى سەمەسترگە جانە كەلەشەكتە بولاتىن ونلاين سەمەسترلەرگە قا­لاي قولدانۋعا بولاتىنىن قورى­تىندىلاۋ ۋاقىتى», دەپ كورسەتتى.

ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ءوز تاجى­ريبەمىزبەن باسقا دا جوو-لارمەن ءبولىسۋدى ۇسىنا­دى. وسىعان بايلانىستى ءبىز زەرت­تەۋلەرىمىزدە بىرنەشە وقۋ ورنىنداعى جاعدايلاردى دا قاراس­تىرامىز. جوبا ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار قۇرامى, اكىمشىلىك قىز­­مەتكەرلەرىنىڭ پروبلەمالارىن بى­لۋگە, تسيفر­­لى تەحنولوگيانىڭ ساپا­سىن جانە ونلاين-وقىتۋ ادىس­تەمەسىن جاق­­سار­تۋعا باعىت­تالعان. جوبا­نىڭ سو­ڭىندا دەپارتامەنت­تىڭ «ستۋدەنتتەرگە باعىتتال­عان ونلاين-وقىتۋ» تۇجىرىم­داماسى ناقتىلانىپ, جاڭا الەم­دىك تەندەنتسيالارعا سايكەس ازىر­لەنەدى.

ءبىزدىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمى­سى­مىز تەك ءبىر سالانى قام­تۋى مۇمكىن. ەلىمىزدەگى جوو-لار مىڭداعان ما­مان­دىق بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. ءبارىنىڭ ارنايى ستاندارتتارى مەن باع­دار­­لامالارى بولۋى شارت. وف­لاين وقىتۋدىڭ ستاندارتتارى مەن باع­دارلامالارىنىڭ تالاپتارىن ونلاين, قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە قولدانۋ ءتيىمسىز. وندا سينحروندى جانە اسين­حروندى ساباق­تاردىڭ ارا­قاتىناسى, وقى­تۋشى مەن ستۋدەنتتىڭ تەح­­­نيكالىق قۇ­رال­­داردى پاي­­دا­لانۋداعى في­زيكالىق ەرەك­شەلىكتەرى, پسيحولوگيالىق احۋال سياقتى قىزمەتتەر اجىراتىلىپ كور­سەتىلۋ قاجەت.

جازيرا اعابەكوۆا,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ءتىلى جانە تۇركىتانۋ دەپارتامەنتىنىڭ اسسيستەنت پروفەسسورى