«زۇلمات زامان كەلە جاتىر, قۇل-قۇتان كوتەرىلىپ, ىلعي جالاڭاياقتار ەل باسقارىپ, قانىڭدى سۋداي شاشادى. «جىلان تاقىر» بولاسىڭدار. كومۋسىز ادام كوبەيەدى. قىرعىن سوعىس بولادى. جەسىر كوبەيەدى. سوعىستا ۇتاسىڭدار. ءسويتىپ, كورەر كوزگە جارقىن, بىراق ىشتەي ءىرىپ جاتقان ءبىر زامان باستالادى. كولىك ءتورت دوڭگەلەكتى تەمىر بولادى. اسپان جول بولادى. ءبىر ءۇي ورىس, ءبىر ءۇي قازاق بولىپ وتىراسىڭدار. ولار جەرلەرىڭدى تارتىپ الادى. كوشىرەمىن دەپ اۋرە بولماڭدار, جەتپىس جىلدان سوڭ وزدەرى كوشەدى. يماندىلىق ازايادى. ونەگە توزادى, قاسيەت ازادى. جاستار يت ىشپەيتىن سۋسىنعا قۇمار بولادى. ەركەك ءۇيشىل, ايەل بازارشىل بولادى. قاتىن ەل بيلەيدى. قىسقا ەتىكتى كويلەك كيىپ, ەسەك تۇياقتى ەتىكپەن جۇرەدى. قاتىن جىبەرۋ كوبەيەدى, ايەل ەركەكتى سىيلاۋدان قالادى. ءتىرى جەتىمدەردىڭ سانى ارتادى. بىراق وسىنىڭ بارىنە ەرتەلى-كەش اللانىڭ ءبىر تىيىمى بولادى» – اتاقتى جۇلدىزشى بەكاسىل اۋليە ومىردەن وتەرىنەن از بۇرىن وسىلاي دەگەن ەكەن. كورىپكەلدىڭ ايتقانى كەلگەنى كامىل.
بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ ەكى تومدىق (جالپى كولەمى 49 باسپا تاباق) «جۇلدىزناما» اتتى عيبرات كىتابى – حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاپقان اسىل قازىنالارىنىڭ ءبىرى. ون توعىزىنشى عاسىردا قاعازعا تۇسكەن قۇندى قولجازبا 2003 جىلى بەكاسىل اۋليەنىڭ شوبەرەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بولعان گەنەرال ەرجان يساقۇلوۆتىڭ قولىنا تيگەلى بەرى ەكى رەت شىعارىلىپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىپ, بىرنەشە كونفەرەنتسيالاردىڭ ارقاۋى ەتىلدى. بيىل كىتاپتىڭ ءۇشىنشى باسىلىمى جارىق كورمەكشى.
«زۇلمات زامان كەلە جاتىر, قۇل-قۇتان كوتەرىلىپ, ىلعي جالاڭاياقتار ەل باسقارىپ, قانىڭدى سۋداي شاشادى. «جىلان تاقىر» بولاسىڭدار. كومۋسىز ادام كوبەيەدى. قىرعىن سوعىس بولادى. جەسىر كوبەيەدى. سوعىستا ۇتاسىڭدار. ءسويتىپ, كورەر كوزگە جارقىن, بىراق ىشتەي ءىرىپ جاتقان ءبىر زامان باستالادى. كولىك ءتورت دوڭگەلەكتى تەمىر بولادى. اسپان جول بولادى. ءبىر ءۇي ورىس, ءبىر ءۇي قازاق بولىپ وتىراسىڭدار. ولار جەرلەرىڭدى تارتىپ الادى. كوشىرەمىن دەپ اۋرە بولماڭدار, جەتپىس جىلدان سوڭ وزدەرى كوشەدى. يماندىلىق ازايادى. ونەگە توزادى, قاسيەت ازادى. جاستار يت ىشپەيتىن سۋسىنعا قۇمار بولادى. ەركەك ءۇيشىل, ايەل بازارشىل بولادى. قاتىن ەل بيلەيدى. قىسقا ەتىكتى كويلەك كيىپ, ەسەك تۇياقتى ەتىكپەن جۇرەدى. قاتىن جىبەرۋ كوبەيەدى, ايەل ەركەكتى سىيلاۋدان قالادى. ءتىرى جەتىمدەردىڭ سانى ارتادى. بىراق وسىنىڭ بارىنە ەرتەلى-كەش اللانىڭ ءبىر تىيىمى بولادى» – اتاقتى جۇلدىزشى بەكاسىل اۋليە ومىردەن وتەرىنەن از بۇرىن وسىلاي دەگەن ەكەن. كورىپكەلدىڭ ايتقانى كەلگەنى كامىل.
بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ ەكى تومدىق (جالپى كولەمى 49 باسپا تاباق) «جۇلدىزناما» اتتى عيبرات كىتابى – حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاپقان اسىل قازىنالارىنىڭ ءبىرى. ون توعىزىنشى عاسىردا قاعازعا تۇسكەن قۇندى قولجازبا 2003 جىلى بەكاسىل اۋليەنىڭ شوبەرەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بولعان گەنەرال ەرجان يساقۇلوۆتىڭ قولىنا تيگەلى بەرى ەكى رەت شىعارىلىپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىپ, بىرنەشە كونفەرەنتسيالاردىڭ ارقاۋى ەتىلدى. بيىل كىتاپتىڭ ءۇشىنشى باسىلىمى جارىق كورمەكشى.
تاياۋدا «ەگەمەن قازاقستان» بەكاسىل اۋليەنىڭ قازاق تاريحىنداعى الاتىن بولەكشە ورنىن تاعى دا تانىتا تۇسەتىن باعالى مۇراعا قول جەتكىزدى. قۇندى قولجازبانىڭ ءماتىنىن بىزگە باياناۋىلدىق ءماشھۇرتانۋشى التىنبەك قۇرمانوۆ جولداعان. «مەنىڭ اتام يمانعالي مانەن ۇلى ماشەكەڭنىڭ شاكىرتى بولعان كىسى. اتامنىڭ قولىندا عۇلاما بابامىزدىڭ تالاي قازىناسى بار ەدى. ءبىرازى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ بۇعان دەيىن جارىق كورگەن 20 تومدىعىندا جاريالانعان. مىنا دۇنيەسى ەشقايدا شىققان ەمەس. مۇنى مەن 1987 جىلى كوشىرىپ العان ەدىم», دەيدى ا.قۇرمانوۆ. بۇل ەڭبەكتىڭ وسىعان دەيىن جاريالانباعانىن ءبىزدىڭ ەلەكتروندى پوشتامەن جولداۋىمىز ارقىلى ماتىنمەن تانىسقان ماشەكەڭنىڭ شوبەرەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نارتاي ءجۇسىپوۆ تە راستاپ وتىر.
قازاق رۋحانياتىنداعى الىپ تۇلعالاردىڭ ءبىرى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ وڭتۇستىككە ساپارىن باياندايتىن, «قازاق بالاسى وقىدىم, توقىدىم دەسە دە, بەكاسىل حازىرەت بولا ما» دەپ اتالعان بۇل ەڭبەك بەكاسىل اۋليەنىڭ قادىر-قاسيەتىن ايشىقتى اشا تۇسەدى. «پىرادارمەن بولعان ون كۇنىمدى ايتىپ, بۇگىنگى جۇرتقا جەتكىزە الام با. ءجۇسىپ باۋىرىم, مىنا مەن پاقىردىڭ كوزىنىڭ مايىن تاۋىسقان جۇلدىزنامانى ەرمەك قىل دەپ قولىما كىتابىن ۇستاتتى. جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەپ, جەتى ۇلتتىڭ تىلىمەن ورىلگەن دۇنيەدە نە جوق دەيسىڭ. ارابتىڭ دا, تۇرىكتىڭ دە, پارىستىڭ دا ءتىلىن ۇعىپ, ءسوز مارجانى تۇزىلگەن دۇنيە», دەپ جازادى ماشەكەڭ «جۇلدىزناما» كىتابى تۋرالى. «حازىرەتتىڭ قارا ءسوزى ءبىر توبە دە, اقىندىعى ءبىر توبە, قۇلاعىنىڭ تەسىگى, كوكىرەگىنىڭ ەسىگى بار پەندەگە جەتەرلىك» دەگەنى دە – ۇلكەن ءسوز. تولە بي تۋرالى «دانىشپان تولەبي», «داقپىرتىنان دالا تەربەلگەن تولەبي» دەپ كەلەتىن, بەكاسىل اۋليە تۋرالى «بەكاسىل حازىرەتتى كورگەندە, جول ازابىن ۇمىتىپ, ءبىرگە تۋعانىمدى كورگەندەي كۇيدە بولدىم. بۇل كىسىنىڭ اۋزىنان شىققان ءدۇرلەرى, ەلگە بەرگەن باتا-تىلەگىنىڭ قابىلدىعىنا تاڭ قالاسىڭ», «ميۋا اعاشىنىڭ كولەڭكەسىندەي ءبىر قاۋىم ەلدىڭ دۇعا دارىعان اسىلىمەن قوش ايتىستىق» دەلىنەتىن باعالارى اتالارىمىزدىڭ اسىلدى ارداقتاعان داڭقتى داستۇرلەرىن ەسكە سالىپ, بۇگىنگى ۇرپاقتارىنا ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى تانىتىپ تۇر.
قىسقا قايىرىم اڭداتپانىڭ سوڭىندا ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ «اۋىلىنان اتتاناردا ءبىر جاس جىگىتتى قوسىپ بەردى», «جاس جىگىت بەكاسىل حازىرەتتىڭ مەدىرەسەسىندە وقيدى ەكەن, اڭگىمەسىن تاقپاقتاپ ايتاتىن, اقىندىعى بار, زەردەلى ەكەن, جول-جونەكەي ساحابالاردان حابارى مول ەكەن. حيسسا-جىرلاردى جاتقا ايتىپ, جۇرگىنشى ەلدىڭ ايىزىن قاندىردى. ءيا, اتى قازانعاپ ەكەن» دەگەنى كەزىندە عۇلامانىڭ قولجازباسىن اماناتقا الىپ قالىپ, زامانى تۋعاندا ءۇرىم-بۇتاقتارىنا تابىس ەتكەن اقىن شاكىرتى, «ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم», «تولە ءبيدىڭ تاريحى», «سايىپجامال سۇلۋ» سياقتى تاريحي جىرلار مەن داستانداردىڭ اۆتورى قازانعاپ بايبول ۇلى ەكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك. ءسوز رەتىن پايدالانىپ, باسپاسوزگە جازىلىم ناۋقانى تۇيىندەلەر تۇسقا جاقىنداعاندا ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتىندە كەلەر جىلى دا, ماشەكەڭشە ايتقاندا, «قۇلاعىنىڭ تەسىگى, كوكىرەگىنىڭ ەسىگى بار پەندەگە جەتەرلىك» ەستى ءسوز جۇيەلى جاريالانا بەرەدى دەپ سەندىرە الاتىنىمىزدى دا قوسىپ ايتايىق, قادىرمەندى وقىرمان.
ال ەندى ماشەكەڭنىڭ ءوزى سويلەسىن.
جيىرما توعىز جاسىمدا, ءدام-تۇزدىڭ جازعانى بولار, بۇحاراي ءشارىپ بەتكە الىپ, ءبىلىم-عىلىمدى ماقسات قىلىپ, اتقا قوندىم. عايىپ پىردەن رۇقسات بولعانىمەن, باسقا تۇسكەن جاقسىلىق پەن جاماندىق ادام بالاسىنا ءبىر قىزىق داۋرەن ەكەن.
جول-جونەكەي ۇلىتاۋدا جاتقان ەر ەدىگە, جوشىحان, قويلىباي باقسىلارعا ات باسىن بۇرىپ, دۇعا باعىشتاپ, جاتقان جەرلەرىنە زەر سالىپ, سول توڭىرەكتەگى ەلدى ارالاپ, اۋزى دۋالى ۇلكەندەرىنەن ۇلگىلى ءسوز تەردىم.
بەتباق دالانى باسىپ, وركەش-وركەش قۇمدارىنىڭ اراسىندا كەرىلىپ جاتقان كەرۋەن جولىنا كەلىپ, شۋدى باعدارلاپ, جۇرتقا ىلەسىپ جول تارتتىق. ۇلىتاۋدىڭ ءتورت قۇبىلاسى ەل جايلاعان سۋلى-نۋلى جايلاۋ. قاراكەڭگىر, سارىكەڭگىر, سارىسۋ, اتاسۋ, بۇلانتى وزەندەرى تايداي تۋلاپ جاتادى. كۇن سوڭىنان اپتانى ات ۇستىندە وتكىزىپ جۇرگەندە, تالاي اۋليەلەرگە, ەڭىرەگەن ەرلەرگە ءپىر بولعان باباي تۇكتى شاشتى ءازىزدىڭ قورىمىنا توقتادىق. تالايدىڭ ءشولىن باسقان بۇلاعىنان تاڭدايىمىزدى ءجىبىتىپ, باسىنا تۇنەپ اتتاندىق. باباي تۇكتى شاشتى ءازىز ۇلىتاۋدىڭ بيىك جوتاسىندا ماڭگىلىك دامىل تاپقان, نوعايلى زامانىندا جات جۇرتتىقتارمەن ەلۋ جىل سوعىسىپ, سارىارقانى العان ەر ەدىگەگە, قازاقتىڭ باسىن قوسىپ, ورىس پەن شۇرشىتكە ەلدىگىن تانىتقان حان ابىلاي سىقىلدى سىرتتاندارعا سۇيەنەر, سىيىنار ءپىر بولىپتى.
سارىارقاداعى ەلدەن ساۋدا قىلىپ, نەسىبەسىن بۋىپ-ءتۇيىپ ارتىپ شىققان كەرۋەن باباي تۇكتى شاشتى ءازىزدىڭ باسىندا ءبىر تۇنەپ, تۇركىستان شاھارىن بەتكە الىپ جولعا شىقتى. مەن سىقىلدى سالت باستى جۇرگەندەر, كەرۋەندى قورعاۋشىلاردىڭ سانىن كوبەيتىپ, سوڭىنا ىلەستىك. جۇرگىنشى, جولاۋشىلار دا قارامىزدى ۇلعايتىپ, ۇلانعايىر اسكەردەي شۇباپ, اتتىلى-جاياۋ ءجۇرىپ, ازىرەتى سۇلتانعا ماڭدايىمىز تىرەلدى. قۇل قوجا احمەت بابانىڭ اقساق تەمىر سوققىزعان ءزاۋلىم مازارىن ارالاپ, جەر استى قىلۋەتىنە تۇسە بەرىستە, ويلاماعان جەردەن جانىس بەكاسىل حازىرەتكە كەزىكتىم. جارىقتىق بەكاسىل حازىرەت ۇلى ءجۇز اقارىس ءۇيسىن, دۋلات, شۋدىڭ قامىسىنداي كوپ جانىستىڭ ىشىندەگى دانىشپان تولەبيدەن سوڭ, ەل توقتاعان ءپىرادار ەدى. قازاق ورىسقا قاراعان زاماننان بەرى بۇحاراي شارىپتەگى ءمىر عارابتاعى حاسيدا ىلىمىنە ون توعىز بالا دەن قويعان ەكەن, اقىلدان اداسىپ ىرگە جاعالاپ كەتپەي, سول ون توعىز مۇسكىننىڭ التاۋى عانا امان-ەسەن قالىپتى. سونىڭ العاشقىسى وسى بەكاسىل حازىرەت بولسا, ەندى بىرەۋى وسىلاردى قاعازعا توعىتىپ وتىرعان ادام.
جاراتقان اللانىڭ مەيىرىمى شەكسىز ەمەس پە, بەكاسىل حازىرەتتى كورگەندە, جول ازابىن ۇمىتىپ, بىرگە تۋعانىمدى كورگەندەي كۇيدە بولدىم. بۇل كىسىنىڭ اۋزىنان شىققان دۇرلەرى, ەلگە بەرگەن باتا-تىلەگىنىڭ قابىلدىعىنا تاڭ قالاسىڭ. تامام جۇرتتى تۇگەندەپ بولاسىڭ با, وسىنداي لەپەسىن جاراتقان قابىل قىلعان جانداردان نەڭدى اياپ قالاسىڭ. بەكاسىل حازىرەت تولەبيمەن اتالاس, جاقىن تۋىس ەكەن. اتا-باباسىنا زەر سالساق, ۇلى ءجۇز ۇيسىننەن البان, دۋلات, سارى ءۇيسىن, شاپىراشتى, وشاقتى, ىستى, سىرگەلى, جالايىر, قاڭلى, شانىشقىلى (قاتاعان) تاراسا, دۋلاتتان سيقىم, بوتباي, شىمىر, جانىس, حانگەلدى, مانىس تاراعان دەسەدى. ال جانىستان جارلىقامىس, شەگىر, اگەي, جالمانبەت, جانتۋ, ايماۋىت, جانتان تۋادى ەكەن. جانتۋدان جايىلماس, اقبەردى, وتەمىس, جاڭاباي, قۋاجاق, قوجابەردى, قۇدايبەردى. قۇدايبەردىدەن الىبەك, توقپان, تۇگەل, داناي, اقىتاي, باقىبەك, قۇدايبەك تاراسا, الىبەكتەن داقپىرتىنان دالا تەربەلگەن تولەبي تۋادى ەكەن. تولەبيدىڭ بىرگە تۋعان باۋىرلارى ەلىبي, وتەبي, تىنىبەك, اقبوتا, شەكەر ەسىمدى تۋعاندارى بولىپتى. قالىڭ جانىس ەلى جاز جايلاۋعا شۋدى مەكەن قىلسا, قىس تۇسە ارىستىڭ بويىن قونىس قىلادى ەكەن.
بۇل اتا تاراتۋ كەستەسىن بەكاسىل حازىرەتتىڭ قاسىنا ەرىپ جۇرگەن تولەبيدىڭ بالاسى اۋەزبەكتىڭ نەمەرەسى قابىل دەگەن بوزبالادان سۇراپ قاعازعا حاتتادىم.
حازىرەت مەنى قاسىنان ءبىر ەلى تاستاماي, وزىمەن ەرتىپ ءجۇردى. ءازىرەت سۇلتاندا جاتقان جاقسىلار مەن جايساڭدارعا دۇعا باعىشتاپ, قارناققا ءجۇرىپ كەتتىك. حازىرەت جول-جونەكەي جول قىسقارسىن دەپ, ءوزى جايىندا اڭگىمە قىلدى. ءجۇسىپ باۋىرىم, مەن اكەدەن جاستان جەتىم قالدىم, اكەمىز بيبولات ەل تانىعان ادام ەكەن. قوقان حاندىعى پانسات دەگەن دارەجە بەرىپ, قۇزىرىنداعى ەلگە باسشى قىلىپتى. ابىلاي حاننىڭ جۇراعاتتارى قاسىم تورە مەن بالالارى ەسەنگەلدى, سارجاندارعا كومەك قىلدىڭ, مىنىسكە جىلقى بەردىڭ دەپ قۋدالاسا كەرەك, اقىرى اجالىنا سولار جەتىپتى, دەپ ۇلكەندەر ايتادى. بۇل كورشى وزبەك اعايىندارعا وكپەم قارا قازان دەپ, مۇباراك ءجۇزىن مۇڭ باستى. سول كىشكەنە كۇنىمنەن قۇراندى كەۋدەمە ۇستاپ, جاراتقانعا جالبارىنۋمەن كەلەم. سايرام, وسى بارا جاتقان قارناقتاعى مەدىرەسەلەردى تۇگەستەدىم, جوعىمدى ىزدەپ تاشكەن, سامارقان, بۇحاراي شارىپتەن ءبىر-اق شىقتىم. ءمىر عارابتاعى وقۋ-توقۋ ازدىق ەتتى, ۇستازدارىم اقىرى (شام) داماشىققا شىعارىپ سالدى. داماشىقتا مىنا وتىرار, ءشاۋىلدىردىڭ توپىراعىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان ءال فارابي جاتىر. ءوز زامانىندا ۇستازداردىڭ ۇستازى اتالعان عۇلامانىڭ جازعان كىتابىن قولىممەن ۇستاپ, كوكىرەگىمە توقىدىم. بۇحاراي شارىپتەگى حاسيدا ءىلىمىنىڭ پايداسىن سوندا كوردىم, نەبىر ءولىم اۋزىنان امان قالدىم. كازىرگى تىرلىگىم اتا جۇرتىم – ارىستىڭ بويىندا, باۋ-باقشا ەگىپ, اداسقان ەلگە قول ۇشىن بەرىپ, سوڭىمىزدان جۇرت ايتارلىقتاي جوعىن تاپسىن دەپ جۇلدىزناما دەگەن كىتابىمدى حاتتاپ بولىپ قالدىم, باسپاعا شىعارۋدى, ەل قولىنا جەتكىزۋدى ماقسات ەتۋدەمىن دەپ كوڭىلدەگى سىرىن ايتتى.
جىلدا وسى ۋاقىتتا ازىرەتى سۇلتاندا جاتقاندارعا كەلىپ, دۇعا باعىشتاپ قايتامىن. مەنىمەن بىرگە ءجۇر, ەلگە بارىپ قوناق بولاسىڭ. يەسىز دۇنيە بولا ما, پىرلەرىم دە مەنى ىزدەپ تاپتى. سولاردان باسقا مىنا مەن پاقىردا سۇيەنەر قالمادى. ءوزىڭ دە كورە جاتارسىڭ دەمەسى بار ما, بالاشا قۋانىپ قالدىم.
بەكاسىل حازىرەتتەن ءبىر ەلى قالماي ەرىپ ءجۇردىم, قارناقتا بولىپ, بەت الىستى ارىستانبابقا بۇردىق, سوڭىنان سايرامداعى سانسىز بابتارعا توقتاپ, ءمىناجات قىپ, قايتا ارىستى بەتكە ۇستاپ ءجۇرىپ كەتتىك. ارا قونىپ, ارىق قازعان جۇرتپەن ارالاسىپ جۇرگەندە, حان قورعانى دەگەن جەرگە توقتاپ, ات شالدىرىپ, بەكاسىل ءپىراداردىڭ اڭگىمەسىنە قۇلاق ءتۇرىپ, قاعازعا حاتتادىم. جارىقتىقتىڭ ايتۋىندا ءشۇبا جوق. وسى حان قورعانىندا ءۇش جۇزگە اتاعى جايىلعان حان ابىلاي وپاسىز ەلدىڭ جاساعان امالىنان, كۇيىكتەن كوز جۇمىپ, ازىرەتى سۇلتانعا جەرلەنىپتى.
وسىنشاما كۇن, جول-جونەكەي ءبىز سىقىلدى عايىپ پىرگە قول تاپسىرعانداردىڭ قارىنى اشا ما. بەكاسىل حازىرەت قولىنا يمانشارتىن ۇستاسا بولعانى, نەبىر ساراڭ كەرۋەن باسىلار مەن كىرەشىلەر قورجىندارىن اشىپ, جولىن بوساتپايدى. سولاردىڭ ۋىستاپ بەرگەن اقشالارىن جارىقتىق عارىپ-مۇسكىندەرگە ۇلەستىرۋمەن بولدى.
تاقسىر مۇنىڭىز قالاي دەگەنگە, شىراقتارىم, وسىنىڭ ءبارى جاراتقان اللانىڭ ەسەبىندەگى دۇنيە دەۋشى ەدى.
ءسۇيتىپ ءجۇرىپ, حازىرەتتىڭ اۋىلىنا دا جەتتىك, ءوزىنىڭ ەككەنى بار, بۇرىننان وسكەنى بار, اۋىلىنىڭ ماڭاتى قالىڭ اعاش ەكەن. وسى كۇنگى ءبىر قاۋىم ەل تايلى-تاياعىمەن ءجۇرىپ باۋ-باقشا وتىرعىزسا دا, ءدال بەكاسىل حازىرەت بولا الماس ەدى. پىرادارمەن بولعان ون كۇنىمدى ايتىپ, بۇگىنگى جۇرتقا جەتكىزە الام با. ءجۇسىپ باۋىرىم, مىنا مەن پاقىردىڭ كوزىنىڭ مايىن تاۋىسقان جۇلدىزنامانى ەرمەك قىل دەپ قولىما كىتابىن ۇستاتتى. جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەپ, جەتى ۇلتتىڭ تىلىمەن ورىلگەن دۇنيەدە نە جوق دەيسىڭ. ارابتىڭ دا, تۇرىكتىڭ دە, پارىستىڭ دا ءتىلىن ۇعىپ ءسوز مارجانى تۇزىلگەن دۇنيە, حاديمشەسى شامالى, شاعاتاي تىلىندە قاعازعا جازىلعان ءبىر عالامات. قول جازبا ءار اۋرۋعا دۇعامەن بەكىتكەن, ءتىپتى, جارقاناتتىڭ ميىنىڭ ەكى ءتۇرلى, ءبىرى اق, ءبىرى جاسىل بولاتىنىن, ەگەر دە مۇنى پايدالانسا دەنەگە شاش, تۇك شىعاتىن قىلىپ نە بولماسا شىقپايتىن قىلادى ەكەن. ەر مەن ايەلدىڭ اراسىنداعى عۇمىردى بايان ەتكەن.
ادام بالاسىنىڭ شاشىن, تىرناعىن جۇمانىڭ ىشىندە قانداي كۇندە الاتىنىن, ءار اۋرۋدىڭ ەم شيپالى دۇعالارىن, بەدەۋ ايەلدىڭ قۇلانتازا جازىلىپ كەتۋگە بولاتىنىن قۇرانداعى سۇرەلەرمەن بەكىتىپتى. ءتورت ت ۇلىك مال مەن قىران ءبۇركىتتىڭ شيپاسى مەن بابىن جازىپ, اياتپەن بەكىتىپ, باعىت-باعدار سىلتەگەن ەكەن.
حازىرەتتىڭ قارا ءسوزى ءبىر توبە دە, اقىندىعى ءبىر توبە, قۇلاعىنىڭ تەسىگى, كوكىرەگىنىڭ ەسىگى بار پەندەگە جەتەرلىك. دۇعا بىتكەننەن يسم اعزام, قاقاريقۇل, دۇعا-ي قۇلقۇل, شاريعاتتاعى ءتورت ءپىر, دۇعا-ي حاتم, ءاسىناد, عاجايبۇل- يستيحفار, ريسالا-ي ءبافاندا, ريسالا-ي سارتاراش, يمام جاپار سادىقتىڭ راۋاياتى, ريسالا-ي دۋرۋد, دۇعا-ي قاداح, قاداحناما, ءابجاد, ءالي قاراماللانىڭ دۇعاسى, ەلدە ەتەك العان بەزگەك, قىزىلشا اۋرۋلارىنىڭ بەتىن الاتىن, تاۋىسىپ بىتە الماس دۇنيەلەر. ايدىڭ, كۇننىڭ امالى, ءبىر جۇماداعى جەتى كۇننىڭ پايداسى. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر كىتاپ, ءبارى دە تەگىس عىلىم. وسى دۇنيەنىڭ ءبىر قىدىرۋى قاعازعا ولەڭمەن جازىلىپتى. وقىعان جان اراب, پارسىدان ءسوز بىلمەسە, ميىنا توقۋى مۇمكىن ەمەس.
ءبىر كۇنى بەكاسىل حازىرەت باۋىرىم, بۇل جازباعا قوسارىڭ بولسا جازىڭىز دەگەندە ۋا تاقسىر, مەنىڭ بۇل كىتاپتان الارىم بولماسا, قوسارىم شامالى دەپ ايتىپ ەدىم, كوزىنە جاس الدى.
كۇن بەيسەنبى ەدى. ءتۇن اۋعان سوڭ دارەتىڭدى ال دا ماعان ەرىپ ءجۇرىڭىز دەدى. دارەتىمدى الىپ, ايدىڭ ساۋلەسىمەن جاعالاسىپ, سوڭىنان ءتۇسىپ ءجۇرىپ كەلەمىن. جاسىنىڭ ۇلعايعانى حازىرەتكە جۇك ەمەس. قالىڭ قارا اعاشتىڭ بەل ورتاسىندا ادام قۇشاعى زورعا جەتەتىن دىڭگەككە قولىن تىرەپ ۇزىن بويلى اقساقال تۇر. كيگەن كيىم ۇلگىسى حيسسالاردا ايتىلعان ادام با دەرسىز, جاقىنداپ بارىپ ءبىر تىزەرلەپ سالەم بەردىك. بىزگە ۇسىنعان قولىندا بۋىن بولمادى. عاقىلىن ايتىپ شىعارىپ سالدى. ۋا ءپىرادار, قاسىڭداعى پايعامباردىڭ ۇمبەتىنە ايت, ارتىنا قاراماسىن دەگەنىن ەستىدىم. بويىم دەل-سال بولىپ, دەنەمنىڭ قىزۋى كوتەرىلىپ كەلەدى. بەكاسىل حازىرەت قالىڭ تالدىڭ اراسىنان الاقانىن كوسىپ جىبەرىپ سىز بالشىقتى الدى دا جاۋىرىنىما باستى, ينشاللا, جولىمىز بولاردان باسقا ءسوز ايتپادى. ۇيگە كىرگەن سوڭ, شام جاعىپ دۇعا وقىدى, مەن بەيباق تۇنگى ءناپىل نامازىمدى وقىپ ەسىمدى جيدىم. تاڭ اعارىپ اتقان سوڭ ەرىكتى ۇيقىعا بەردىك.
وسىنداي ءبىر يەلەرىنە كەزدەسىپ جۇرگەنىن ءبىر بالاسى سەزىپ, اكەسى ءتۇن جارىمدا تۇرىپ كەتكەن سوڭ سوڭىنان ەرگەن ەكەن, قالىڭ اعاشتىڭ اراسىمەن ۋاعادالى جەرگە كەلگەندە, حازىرەت پىرىنە امانداسادى, اقساقال سالەمىن الىپ, بەكاسىل, وسى بەتىڭمەن ۇيىڭە قايت, سوڭىڭنان بالاڭ ەرىپ كەلىپتى, مەن ەسكەرتىپ ەدىم عوي, وزىڭنەن باسقا جان بالاسى بىلمەسىن دەپ, بالاڭ كەلىپ قالماسىن, مەن تۋرا قاراسام جازىم بولار دەگەن سوڭ, حازىرەت بۇرىلىپ قاراسا, اعاش اعاشتى تاسالاپ كەتىپ بارادى ەكەن. ۇيىنە كەلگەن سوڭ الگى بالاسىن شاقىرىپ الىپ, نەگە مەنىڭ سوڭىمنان ەردىڭ دەپ سۇراعاندا, بالاسى جىلاپ جىبەرگەن ەكەن. اينالايىن, ەندىگارى مەنىڭ سوڭىمنان ءجۇرۋشى بولما, جازىم بولاسىڭ, ول ادام تۋرا ساعان قارادى ما دەپتى. سوندا بالاسى اكە, ول كىسىنىڭ كوزى بولعان جوق, مەن كورە المادىم, كوزىنىڭ ورنىندا اپپاق جارىق شام تۇردى دەپ ايتقان ەكەن.
اللانىڭ نۇرى تۇسكەن پەندەسى بيبولات بالاسى بەكاسىل حازىرەتكە قۇداي راحمەت ايلاسىن. اۋىلىنان اتتاناردا ءبىر جاس جىگىتتى قوسىپ بەردى. قورجىننىڭ ەكى باسىنا ازىق سالىپ جاتىپ, ءجۇسىپ باۋىرىم, ادام بالاسى شاڭىراعىنان قىرىق قادام شىقسا عارىپ دەگەن, جات جەردە ءجۇرسىڭ, ساپارىڭ وڭ بولسىن, بىزدەي مۇسكىندەرگە دۇعا قىلا جۇرەرسىڭ دەپ قۇشاعىن جايدى.
ميۋا اعاشىنىڭ كولەڭكەسىندەي ءبىر قاۋىم ەلدىڭ دۇعا دارىعان اسىلىمەن قوش ايتىستىق.
جاس جىگىت بەكاسىل حازىرەتتىڭ مەدىرەسەسىندە وقيدى ەكەن, اڭگىمەسىن تاقپاقتاپ ايتاتىن, اقىندىعى بار, زەردەلى ەكەن, جول جونەكەي ساحابالاردان حابارى مول ەكەن. حيسسا-جىرلاردى جاتقا ايتىپ, جۇرگىنشى ەلدىڭ ايىزىن قاندىردى. ءيا, اتى قازانعاپ ەكەن. ءبىزدىڭ ورتا جۇزدە اعا سۇلتان باسەنتيىن ساتىپالدىنىڭ قازانعابى سىقىلدى, اتىڭ وشپەسىن دەپ باتامىزدى بەردىك.
تورايعىر اۋىلى, باياناۋلا ۇلى عۇلاما ءماشھۇر ءجۇسىپ اتانىڭ شاكىرتى يمانعالي مانەن ۇلىنىڭ جيناعىنان 1987 جىلعى 20 تامىزدا كوشىرىپ العان
التىنبەك قۇرمانوۆ.