Part-time (سىرتتاي وقىتۋدىڭ ورنىن باسقان جۇيە قانشالىقتى ءتيىمدى؟)

بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جاڭا تەحنو­لوگيالاردىڭ الەۋەتىنە ارقا سۇيەۋگە تۋرا كەلدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىرتتاي وقۋدىڭ بالاماسى رەتىندە «part-time» جۇيەسى, ياعني ۋاقىت ۇنەمدەي وتىرىپ, قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇزەگە اسا باستادى. مۇنىڭ ماڭىزى قازىرگى ىندەت قوس بۇيىردەن قىسقان قىسىلتاياڭ شاقتا ايقىن سەزىلىپ جاتىر.

ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن يكەمدى كەستەگە نەگىزدەلگەن part-time جۇيەسىندە مەملە­كەتتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ مىن­دەتتى ستاندارتتارى­نا ساي­كەس بەلگىلى ءبىر باعدار­لا­ما بويىن­شا نەسيە كو­لەمى­نىڭ 100 پايىزىن قامتۋ قا­جەت. ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگى جوعارى جانە جو­عارى وقۋ ورنىنان كەيىن­گى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ادىلەت تويباەۆ قاشىقتان وقۋ تەحنولو­گيا­لارى پايدالانىلاتىن وقۋ جۇيەسىندە ءبىلىم الۋشى بىرىنشىدەن, وندىرىستەن قول ۇز­بەي وقي الاتىنىن ايتا­دى. ەكىنشىدەن, وقۋ ورنىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولا­دى, ءارى تالاپكەر سەمەستر­گە بايلانىستى بەرىلگەن تاپ­سىرمانى ورىنداۋى قا­جەت. ورىنداۋ مەرزىمى ءبى­لىم الۋ­شىنىڭ وزىنە باي­لا­نىس­تى. تاپسىرمانى ورىن­­داما­عان جاعدايدا ساي­كە­سىن­شە, بالى دا تومەن بولا­دى. ياع­ني, وقىتۋ­شى ستۋدەنت­كە جاي­دان-جاي باعا قويا سالمايدى.

بۇل جۇيەدە ادىستەمەلىك قۇ­رال­دار, ونلاين, بەينە-لەكتسيا­لاردى يگەرۋدىڭ تولىق مۇم­كىن­دىكتەرى قاراستىرىلعان.

ءا.تويباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا جۇيەدە ەمتيحان تاپ­سى­رۋ­دىڭ اشىقتىعى دا تولىق­قاندى قامتاماسىز ەتىلگەن. ارنايى پروكتورينگ جۇيەسى ارقىلى ەمتيحان تاپسىرۋشىنىڭ بارلىق قادامى قاداعالانىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار ەمتيحان بارى­­سىندا قوسىم­شا سايتتارعا شەك قويىلادى. ەلىمىزدەگى ءبىلىم جۇيە­سىنىڭ جانە الەم ەلدەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسقان وقىتۋ جۇيەسى ساپالى ءبىلىمدى قامتاماسىز ەتىپ قانا قويمايدى, ءارى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى تەرەڭ مەڭگەرۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل باعىتتا IT باع­دارلامالاردى تاڭداۋ – ءاربىر وقۋ ورنىنىڭ ەركىندە. قاشىقتان وقۋ جۇيەسىن ەلىمىزدەگى ازاماتتىق ەمەس وقۋ ورىندارىنداعى كەيبىر مامان­دىقتاردا عانا پايدالانىلمايدى. ال سىرتتاي وقۋعا ءتۇسىپ, اكادە­ميا­لىق دەمالىس العان ستۋدەنتتەر بۇ­رىنعى جۇيەمەن وقۋلارىن اياق­تاۋعا قۇقىعى بار.

جوعارى وقۋ ورىندارى قا­ۋىم­داستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راح­مان الشانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, جاڭا جۇيەدە وقيمىن دەگەن­دەر­دىڭ بارلىعىنا بىردەي مۇمكىندىك بار. سپورتشىلار, ونەر سالاسى ماماندارى مەن كوللەدجدەردى ءبىتىرىپ, اۋىل-ايماقتاردا بالا وقىتىپ جۇرگەن مۇعالىمدەر دە, بالا تاربيەسىمەن وقي الماي جۇر­گەندەر دە ەندىگى كەزەكتە قاشىقتان ءبىلىم الادى. وسى كەزگە دەيىن جاع­دايىنا بايلانىستى وقۋعا تۇسە الماي قالعاندار دا بولدى. دەگەنمەن بۇگىندە مەملەكەتتىڭ ءبىلىم سالاسىنا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولۋى ناتيجەسىندە گرانت سانى كوبەيىپ, شاكىرتاقى ءوسىپ كەلەدى. ال جاڭا جۇيەنىڭ مۇگەدەك جاندار ءۇشىن دە مۇمكىندىگى مول. بۇل – الەم ەلدەرىندە جەمىسىن بەرگەن جۇيە.

جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ءبىلىم ساراپشىسى جاق­سىلىق ءسابيتوۆ تە ءتيىمدى دەپ سا­نايدى. «بۇرىندارى سىرتتاي جانە ىشتەي وقىعان ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم ساپاسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار بولاتىن. دەسەك تە سىرتتاي وقۋدىڭ بولماۋى, بۇل ازاماتتاردىڭ ءبىلىم الۋ­عا دەگەن قۇقىعىن شەكتەمەيدى. ونىڭ ورنىنا بۇگىندە اقش, باتىس ەلدەرى تولىعىمەن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان ءبىلىم جۇيەسى قولدانىسقا ەندى. بۇل تالاپكەر ءۇشىن وتە قولايلى. كەزىندە ءبىلىم باعدارلاماسىن مەڭگەرە الماعان ستۋدەنتتەردىڭ وقۋدان شىعىپ قال­عان جاعدايلارى دا كەزدەسكەن. تىپتەن سىرتتان وقۋدىڭ «ديپلومدار فابريكاسىنا» اينالعانىن دا جوققا شىعارا المايمىز», دەيدى ساراپشى.

ال جاڭا جۇيەدە وقۋ ورنىن ءبىتىرۋ مەرزىمىنە شەك قويىل­مايدى. تالاپكەر ءبىر سەمەستردە 2-3 كرەديت الىپ, وزىنە ىڭعايلى ۋاقىتتا ورىنداي الادى. باعدار­لامانى جىلدام مەڭگەرسە, وقۋ اقىسىنا دا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. وقىتۋدىڭ مۇنداي جۇيەسى سونىمەن بىرگە از تابىستى جانە الەۋمەتتىك مۇقتاج جاندار ءۇشىن دە ءتيىمدى.

پەداگوگ مامانداردى سىرتتاي وقىتۋمەن كەلىسپەيتىنىن ايت­قان اباي اتىنداعى قازۇپۋ اكا­دەميالىق ماسەلەلەر جونىن­دەگى دەپارتامەنت ديرەكتورى حايرۋللا جانبەكوۆ بۇگىندە پەدا­گوگ ماماندارعا سۇرانىس جوعا­رى ەكەنىن العا تارتتى.

«وقۋشىنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا بىردەن-ءبىر ىقپال ەتەتىن مۇعالىم دەيتىن بولساق, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەكتەپتەرگە جۇمىسقا ورنالاساردان بۇرىن قوسىمشا سەرتيفيكاتتاۋدان وتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسى پەداگوگ ماماندارعا دەگەن تالاپتىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وتكەن جى­لى جۇرگىزگەن ساۋالداماسى ناتيجەسىندە ەل وڭىرلەرىنەن 4 300 پەداگوگيكالىق مامانعا سۇرا­نىس تۇسكەن. ال ۋنيۆەرسي­تەت دايىنداعان ماماندار سانى – 2 مىڭنىڭ اينالاسىندا عانا. مەكتەپتەر سۇرانىسىن قام­­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى باس­قا دا پەداگوگيكالىق ماماندار دايار­­لايتىن وقۋ ورىندارىنا ۇسى­نىس جاساۋعا تۋرا كەلدى», دەيدى ح.جانبەكوۆ.

سونداي-اق ول جاراتىلىستانۋ ماماندىقتارىنا ورىس تىلىندەگى مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. قازىرگى كەز­دە وسى قاجەتتىلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, قوس ءتىلدى ماماندار دايار­لاۋ ءىسى جولعا قويىلعان. ال اعىل­شىن ءتىلىن مەڭگەرگەن ما­مان­­دارعا سۇرانىس تا كوپ, ەڭ­بەكاقىسى دا جوعارى. قا­شىق­­تان وقۋ تاجىريبەسىنە ساي­كەس تا­لاپكەرلەر زاماناۋي تەح­نو­لو­­گيا­لاردى پايدالانۋى قا­جەت. ح.جانبەكوۆ العاشىندا ۋني­ۆەر­سيتەتتەگى وقىتۋشىلاردىڭ تسيفر­­­لى ساۋاتتىلىعى تومەن بول­­­­­عانىن ايتادى. وسىعان وراي پرو­­فەس­سور-وقىتۋشىلاردىڭ 750-ءى­ تسيفر­­لى پەداگوگ مەكتەبىنەن ءوتىپ, الەم ەلدەرىندە پايدالانىپ جات­قان وزىق پلاتفورمالاردى ۇيرەنۋىنە قولايلى جاعدايلار جاسالىپ وتىر. بۇگىندە كوپتەگەن وقۋ ورنىندا ارنايى بەينە-لەكتسيالار جاسايتىن, زەرتحانالىق كلاستار, ءموبيلدى ورتالىقتار جۇمىس ىستەيدى. بىراق ولاردى زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرىپ وتىرۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى.

قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدىڭ زا­ماناۋي مۇمكىندىكتەرى مەن ادام­زاتقا تيگىزەر كەرى اسەرى تۋ­­رالى ويلارىمەن بولىسكەن قىز­­دار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ جانە وقۋ ادىستەمەلىك جۇمىستارى جو­نىندەگى پرورەكتورى ەركىن جۇ­مان­قۇلوۆا كارانتيندىك شارالار­دى ەنگىزۋ كەزىندە مەملەكەت ءبى­لىم عانا ەمەس, بارلىق ماڭىزدى سالا­لاردىڭ جۇمىس ىستەۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋعا ءماجبۇر بولعانىن ايتادى.

«قاشىقتان وقىتۋدى يننو­ۆاتسيالىق دەپ اتاۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى بۇل جۇيە الەم ەل­دە­رىندە دە, سونىمەن بىرگە ەلى­مىزدە دە سوڭعى جيىرما جىل ىشىن­دە پايدالانىپ كەلەدى. جول ءجۇرىپ, پاتەر جالداپ قو­سىم­شا شىعىن شىعارماستان, وندىرىستەن قول ۇز­بەي ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بە­رەتىن قاشىقتان وقۋ جۇيەسى قو­لايلى, ءارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ اشىق­تىعىن قام­تاماسىز ەتەدى. سونى­مەن قا­تار باعدارلامالاردى بىر­نە­شە وقۋ ورنىنا ورنالاستىرۋ سا­پالى ءبىلىمنىڭ وزەگى بولماق. قا­شىق­تان وقۋ جاعدايىندا ءبىلىم باعدارلامالارىن, كۋرستاردى, بىلىكتى وقىتۋشىلاردى تاڭداۋ مۇم­كىندىگى دە بار. بۇل ءبىلىمنىڭ باسەكەلەستىگىن كورسەتسە, تالاپ­كەر­لەرگە IT-تەحنولوگيا, ماتەماتيكا, بيوتەحنولوگيا جانە باسقا دا سالالاردى مەڭ­گەرۋدە الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىن تاڭداۋعا بولادى. ارينە, قاشىقتان وقۋدىڭ ءتيىمدى تۇس­تارىمەن قاتار, قاپەردە ۇس­تايتىن جاقتارى دا بارشىلىق. بۇگىندە اۋىل-ايماقتاردا ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق بازا­نىڭ جەتىسپەۋشىلىگى الاڭ­داتادى. اق­­­­­پاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ادا­م­­زات دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرى دە بار. ادامي قۇندىلىقتار, تۇل­عانىڭ رۋحاني, مادەني قا­لىپ­تاسۋى ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن كەزەڭدە قاشىقتان وقۋ بارىسىندا وقىتۋشى مەن تالاپكەر اراسىندا قاپەردە ۇستايتىن ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋ قا­جەت. دەسەك تە قاشىقتان وقۋ ەلى­مىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنا دەندەپ ەندى. ال ءداستۇرلى ءبىلىم الۋ رەجىمىنە ورالعان كۇننىڭ وزىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالارسىز ءبىلىمنىڭ بولاشاعى بولمايتىنى انىق», دەيدى ە.جۇمانقۇلوۆا.

پاندەميا ەلىمىزدەگى قاشىق­تان ءبىلىم الۋدىڭ جاعىمدى ءارى تۇيت­كىلدى تۇستارىنا نازار اۋدا­رۋعا مۇمكىندىك بەردى. ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋدە قولايلى ءبىلىم پلاتفورمالارىن تاڭداپ, ونى ءارى قاراي جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزىنا باسىمدىق بەرىلە باستاعانىن ۋنيۆەرسيتەتتەر تا­جى­­ريبەسىنەن اڭعارۋعا بولادى. دەگەنمەن جاڭا تەحنولوگيا­لار­دىڭ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم كەڭىس­تىگىنە جۇكتەپ وتىرعان جۇگى اۋىر. ويت­كەنى حالىقارالىق ىقپال­داستىق IT-تەحنولوگيالار سالا­سىنداعى الەمدىك الىپ كومپانيا­لارىمەن باسەكەلەس بولۋدى تالاپ ەتەدى.

الماتى