جەلىدەگى فوتو, ۆيدەو دالەلمەن نەگىزدەلگەن اقپاراتقا سۇيەنسەك, ءۇستىرتتىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان بوزجىرا شاتقالىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جوسپارلارى بار بار. تومەندەگى سەبەپتەرمەن اسبك قۇرىلىس جۇمىستارىن دەرەۋ توقتاتۋعا شاقىرادى.
1. بيوالۋانتۇرلىلىككە قاۋىپ تونەدى
قوناق ءۇي قۇرىلىسى جوسپارلانعان بوزجىرا شاتقالىنداعى اۋدان تسينك قالدىقتارى مەن قارىنجارىق قۇمدارىنىڭ اراسىندا ورنالاسقان. بۇل اۋماق - قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن ءۇستىرت ارقارى, قاراقۇيرىقتىڭ, قاراقۇلاق (كاراكالدىڭ) جانە باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ تۇراقتى مەكەنى. بۇل ءۇستىرت ارقارى مەن قاراقۇيرىق ءۇشىن مازاسىزدىق فاكتورى تومەن اۋماقتىڭ ءبىرى. ادامداردىڭ, تەحنيكانىڭ, جول قۇرىلىسىنىڭ جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمنىڭ اسەرىنەن اتالعان جانە باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ پوپۋلياتسياسىنا توندىرەتىن قاۋپى جوعارى.
2. يۋنەسكو الەمدىك مۇرا تىزىمىنە ەنۋ مۇمكىندىگى
ءۇستىرت – قازاقستانداعى يۋنەسكو الەمدىك مۇرا تىزىمىنە ۇمىتكەر نىسانداردىڭ ءبىرى. ول تىزىمگە ىلىككەن نىساندارعا قويىلاتىن ماڭىزدى شارتتىڭ ءبىرى – تۇتاستىعى مەن سۇلۋلىعى (VII. نىسان تابيعي فەنومەن نەمەسە ەرەكشە تابيعي ادەمىلىك پەن ەستەتيكالىق ماڭىزعا يە كەڭىستىك بولىپ تابىلادى). بۇل وڭىردەگى كەز كەلگەن قۇرىلىس تابيعي ەسكەرتكىشكە زيان كەلتىرەدى.
3. ءۇستىرت قورىعى اۋماعىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگى
2015 جىلدا ءۇستىرت مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ (متق) اۋماعىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگى تالقىلانعان بولاتىن. عەق/بۇۇدب/قر ۇكىمەتى جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە اسبك ازىرلەگەن جاراتىلىستانۋ-عىلىمي نەگىزدەمە مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتامادان ءساتتى ءوتتى. وكىنىشكە وراي, سول كەزدە بەكىتىلگەن قانسۋ گاز كەن ورنىن بارلاۋ جوسپارىنا بايلانىستى ەقتا-نى (ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار) كەڭەيتۋ مۇمكىن بولمادى. قازىرگى ۋاقىتتا بارلاۋ توقتاتىلعاندىقتان قورىقتى كەڭەيتۋ مۇمكىندىگى بار.
4. سۋ مەن كوممۋنيكاتسيانىڭ جوقتىعى
بوزجىرا شاتقالىندا سۋ كوزى مەن كوممۋنيكاتسيا جوق. 2017 جىلى گەوگرافيا ينستيتۋتى وبلىس اكىمدىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن باعالاۋ جۇمىسىن جۇرگىزدى. ونداعى ۇسىنىستاردىڭ قاتارىندا قۇرىلىس جۇمىستارى بولمادى.
5. ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر
شاتقالدا جانە ونىڭ توڭىرەگىندە پالەوليت داۋىرىنەن ەرتە ورتا عاسىرلارعا دەيىنگى بىرنەشە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر بار, ولاردىڭ كەيبىرى ءالى زەرتتەلمەگەن.
6. وسال توپىراق
ءۇستىرت – توپىراعى ەرەكشە وسال ايماق. توپىراق قۇرامىندا گيپس بولعاندىقتان وتكەن كولىكتىڭ ءىزى ونداعان جىلدار تۇرادى. كولىك قوزعالىسىن ءتيىمدى باقىلاۋ, ءار ءتۇرلى "سافاري" مەن اۆتوشەرۋ قاتىسۋشىلار جيىنىنا تولىق تىيىم سالۋ قاجەت. قواب-ءسىز (قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ) كەز-كەلگەن قۇرىلىس باستاۋعا, جولدار دا, ءتىپتى كىشىگىرىم عيماراتتاردى دا سوعۋعا جول بەرۋگە بولمايدى.
سونداي-اق, قاۋىمداستىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ءۇستىرت قورىعىنىڭ ۆيزيت-ورتالىعىن ازىردەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان تراسسالاردىڭ جانىندا قۇرعان ءجون ەكەنىن ايتادى.
مىسالى, بوزجىرا شاتقالىنان شامامەن 20 كم قاشىقتىقتا اقتاۋ-بەكەت اتا اسفالتتالعان تراسساسى بويىندا. سول جەردەن تۋريستەر ۇستىرتتەگى ەڭ قىزىقتى جەرلەرگە بارا الادى.
"اسبك قر ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى بوزجىرا شاتقالىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن تولىق توقتاتىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ, بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ قاتىسۋىمەن وبلىستا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق جوسپارىن قاراستىرىپ, ءۇستىرتتىڭ ەرەكشە تابيعاتىن ساقتاۋعا قاجەتتى بارلىق شەكتەۋ شارالارىنىڭ ساقتالۋىنا قاتاڭ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى", دەلىنگەن حابارلامادا.