جەر قويناۋىن پايدالانۋعا قۇقىق بەرۋ اۋكتسيونى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟

اعىمداعى جىلى "جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى" كودەكستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 4 زاڭعا تاۋەلدى اكتىنى قابىلدادى, ونىڭ ىشىندە وپەراتوردى انىقتاۋ كريتەريلەرى بويىنشا, وپەراتوردى انىقتاۋ تۋرالى, اۋكتسيون وتكىزۋ ەرەجەلەرى بويىنشا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ جونىندەگى كوميسسيا تۋرالى ەرەجە.

"جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى" قر كودەكسىنە قابىلدانعان تۇزەتۋلەرگە سايكەس مينيسترلىك كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋگە ارنالعان ەلەكتروندىق اۋكتسيوندار وپەراتورىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىن پايدالانا وتىرىپ, ەلەكتروندىق نىساندا اۋكتسيون وتكىزۋ قاعيدالارىن بەكىتتى.

ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ج. جاحمەتوۆا حابارلاعانداي, بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا قاجەتتى فۋنكتسيونالى بار قولدانىستاعى اقپاراتتاندىرۋ وبەكتىلەرىن (پلاتفورمالاردى) پايدالانۋ شەشىلدى. "كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋگە ارنالعان ەلەكتروندىق اۋكتسيوندار وپەراتورىن ايقىنداۋ كريتەريىنە" سايكەس ەلەكتروندىق اۋكتسيون وپەراتورى – جارعىلىق كاپيتالىنا مەملەكەت 100% قاتىساتىن "اقپاراتتىق-ەسەپتەۋ ورتالىعى" اق ايقىندالدى.

سونداي-اق, كودەكستىڭ  "كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا ۇمىتكەر تۇلعالارعا قويىلاتىن تالاپتار" 90-بابىنا سايكەس كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ كەزىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن ساتىپ الۋشى تۇلعا:

1) تاراتۋ, قايتا ۇيىمداستىرۋ نەمەسە بانكروتتىق ساتىسىندا بولماۋعا ءتيىس; 2) سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن وزگە دە مىندەتتى تولەمدەردى تولەۋ بويىنشا وتەلمەگەن بەرەشەكتەرى بولماۋى ءتيىس; 3) كومىرسۋتەكتەردى بارلاۋعا جانە وندىرۋگە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن العان جاعدايدا – بارلاۋ كەزەڭىندە جەر قويناۋى ۋچاسكەسىندەگى جۇمىستاردىڭ كولەمى مەن تۇرلەرى بويىنشا ەڭ تومەنگى تالاپتاردى ورىنداۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى قارجى قاراجاتى بولۋى ءتيىس.

كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ جونىندەگى اۋكتسيونعا قاتىسۋ پروتسەسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اۋكتسيون وتكىزۋگە ءوتىنىش بەرۋدەن باستالادى. كودەكسكە سايكەس كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا مۇددەلى تۇلعا ەتسق قويىلعان اۋكتسيوندى وتكىزۋگە ءوتىنىشتى وپەراتور جۇيەسى ارقىلى قۇزىرەتتى ورگانعا بەرەدى. قۇزىرەتتى ورگاننىڭ ءوتىنىشتى قاراۋ كەزەڭى 20 جۇمىس كۇنىنەن اسپايدى.

"وڭ ناتيجە بولعان جاعدايدا ءبىز ينتەرنەت-رەسۋرسىمىزدا حابارلامانى جاريالايمىز, وندا ءبىز ەلەكتروندىق اۋكتسيوندى قانداي ۋچاسكەلەر بويىنشا وتكىزۋگە بولاتىنىن كورسەتەمىز, وسى ۋچاسكەلەردىڭ اتاۋىن كورسەتەمىز, ولاردىڭ كوورديناتتارىن, ەلەكتروندىق اۋكتسيوندى وتكىزۋ كۇنى مەن ۋاقىتىن كورسەتەمىز. سونداي-اق حابارلامادا ءبىز ءاربىر ۋچاسكە بويىنشا باستاپقى بونۋس پەن الەۋەتتى جەر قويناۋىن پايدالانۋشى ءۇشىن قوياتىن شارتتاردى جازىپ بەرەمىز. بۇل قازاقستاندىق كادرلاردى وقىتۋ, عزتكج-عا, سونداي-اق جەرگىلىكتى قامتۋ بويىنشا شىعىندار", دەپ ءتۇسىندىردى ج. جاحمەتوۆا.   

كەلەسى كەزەڭ — اۋكتسيونعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرۋ. قۇزىرەتتى ورگان اۋكتسيوندى وتكىزۋ تۋرالى حابارلامانى جاريالاعان كەزدە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ اۋكتسيونعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرۋى ءۇشىن بەرىلەتىن مەرزىم حابارلاما جاريالانعان كۇننەن باستاپ 2 ايدى قۇرايدى.

"بۇل ءوتىنىشتى بەرگەن كەزىندە ءوتىنىش بەرۋشى قاتىسۋ ءۇشىن جارنا تولەيدى. بيىل جارنا 100 اەك (شامامەن 277 مىڭ تەڭگە) قۇرايدى. قاتىسۋ جارناسى وپەراتورعا تولەنەدى, ال وپەراتور ءوز كەزەگىندە بۇل اقشانى ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە اۋدارادى. بيىلعى جىلى دا تولەمدى ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ تولەم ءشليۋزى ارقىلى ەلەكتروندىق تۇردە جۇرگىزۋگە بولادى", دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە-مينيستر. 

ءوتىنىش بەرۋشى وپەراتور جۇيەسى ارقىلى قۇزىرەتتى ورگانعا اۋكتسيون وتكىزۋگە ءوتىنىش بەرەدى. كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋگە ارنالعان اۋكتسيونعا قاتىسۋعا ءوتىنىش قۇزىرەتتى ورگانعا كەلىپ تۇسكەن كۇنىنەن باستاپ 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قارالادى.  قۇزىرەتتى ورگان ءوتىنىش بەرۋشىنى اۋكتسيونعا قاتىسۋعا قابىلدايدى جانە جىبەرەدى نە ءوتىنىشتى قابىلداۋدان باس تارتادى. اۋكتسيونعا قاتىسۋعا ءوتىنىشتى قابىلداۋدان باس تارتۋ كودەكستە كورسەتىلگەن نەگىزدەر بويىنشا عانا جۇرگىزىلەدى. بۇدان كەيىن اۋكتسيون وتكىزىلەدى. 

"قۇزىرەتتى ورگان اۋكتسيونعا قاتىسۋعا رۇقسات بەرگەن ءوتىنىش بەرۋشىلەر اۋكتسيون زالىنا كىرەدى. اۋكتسيون اۋكتسيون زالىندا قول قويىلاتىن بونۋستىڭ باستاپقى مولشەرىن اۆتوماتتى تۇردە ورنالاستىرۋ ارقىلى باستالادى. ەگەر اۋكتسيون وتكىزىلەتىن كۇنى 2 قاتىسۋشىدان كەم تىركەلسە, كوميسسيامەن اۋكتسيون وتپەدى دەپ تانىلادى. اۋكتسيون ناتيجەلەرى ول وتكىزىلگەن كۇنى حابارلانادى جانە حاتتامامەن رەسىمدەلەدى", دەدى ۆيتسە-مينيستر.

اۋكتسيون ناتيجەلەرى ول وتكىزىلگەن كۇنى حابارلانادى جانە حاتتامامەن رەسىمدەلەدى. جۇيە اۋكتسيون اياقتالعاننان كەيىن قالىپتاستىراتىن اۋكتسيون قورىتىندىلارى ءتىزىلىمىنىڭ نەگىزىندە كومىرسۋتەكتەر بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ شەشىمى بويىنشا قول قويىلاتىن بونۋستىڭ ەڭ كوپ مولشەرىن ۇسىنعان قاتىسۋشى اۋكتسيون جەڭىمپازى بولىپ تانىلادى. اۋكتسيون ناتيجەلەرى ول وتكىزىلگەن كۇننەن باستاپ 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە قۇزىرەتتى ورگاننىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جاريالانادى.

"ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلعان 10 ۋچاسكەنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ءىشىنارا نەمەسە تولىق ورنالاسقان. اتىراۋ وڭىرىنەن باسقا ۋچاسكەلەر باتىس قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ شەكارالارىنا "ەنەدى", دەپ ناقتىلادى ج. جاحمەتوۆا.

جالپى, 2020 جىلى قازاقستاندا بۇرىن ايتىلعانداي 10 مۇناي-گاز جەر قويناۋى ۋچاسكەسى ەلەكتروندى اۋكتسيونعا قويىلدى, قول قويۋ بونۋسىنىڭ جالپى باستاپقى مولشەرى 400 ملن تەڭگە.  قازىرگى ۋاقىتتا اۋكتسيونعا قاتىسۋعا 30-دان استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. كومىرسۋتەكتەردى ءوندىرۋ جانە ءوندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت ۇسىناتىن ۋچاسكەلەردىڭ جالپى اۋدانى – شامامەن 29 مىڭ شارشى شاقىرىم. اۋكتسيوننىڭ ىسكە قوسىلۋى تۋرالى اقپارات بىرقاتار قازاقستاندىق باق-تا جانە رەسەي, ۋكراينا جانە ازەربايجاننىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارىندا جاريالاندى. اعىمداعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا مۇددەلى تۇلعالار اۋكتسيون وتكىزۋگە ونلاين رەجيمىندە ءوتىنىش بەرە الادى.

"ساۋدا-ساتتىق ەلەكتروندىق الاڭدا وتەدى www.gosreestr.kz. پورتالدىڭ وسىنداي اۋكتسيونداردى وتكىزۋدە باي تاجىريبەسى مەن تاجىريبەسى بار. ونىڭ بازاسىندا بۇگىندە 80 مىڭنان استام ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋشى بار. كودەكستە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ — ەلدىڭ رەزيدەنتتەرى مەن بەيرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋى كوزدەلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وسىعان بايلانىستى وتىنىشتەردى بەرۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ ەسەبىنەن بەكىتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ كولەمى بىرنەشە ەسەگە قىسقارتىلدى جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وزگە دە اقپاراتتىق جۇيەلەرىنەن دەرەكتەردى سۇراتۋ مۇمكىندىگى ىسكە اسىرىلدى", دەپ ءتۇسىندىردى ۆيتسە-مينيستر.

ەلەكتروندىق ساۋدا-ساتتىقتى وتكىزۋ 2020 جىلعى 23 جەلتوقسانعا جوسپارلانعان (قاتىسۋعا وتىنىمدەر 29 قاراشاعا دەيىن قابىلدانادى). بۇل ۋچاسكەلەر ءبىرىنشى بولىپ, ولاردى ازىرلەۋ قۇقىعى ەلەكتروندىق تاسىلمەن ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋكتسيوندار "كوزبە-كوز" رەجيمدە ءوتتى, قاتىسۋشىلارعا, ءتىپتى ەگەر ازىرلەۋگە شەتەلدىك كومپانيا ۇمىتكەر بولسا دا, اۋكتسيون زالدارىنا بارۋ قاجەت بولدى.

ەندى كارانتين جانە كوپتەگەن حالىقارالىق اۋە رەيستەرىنىڭ الىنىپ تاستالۋى جاعدايىندا ساۋدا-ساتتىق ەلەكتروندىق تاسىلمەن جۇرگىزىلەتىن بولادى. بۇل مەملەكەتتىك ورگانداردى دا, بيزنەستى دە ەداۋىر وپەراتسيالىق شىعىنداردان قۇتقارادى.

سونىمەن قاتار, جەر قويناۋىن پايدالانۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قايىرحان تۇتقىشباەۆ اۋكتسيون سوڭعى رەت 2018 جىلى وتكىزىلگەنىن حابارلادى. ساۋدا قورىتىندىسى بويىنشا توعىز ۋچاسكە بويىنشا جەڭىمپازدار انىقتالدى. قول قويۋ بونۋسىنىڭ جالپى سوماسى شامامەن 1,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. قايىرحان تۇتقىشباەۆ بيىلعى جىلى اۋكتسيونعا شىعارىلاتىن 10 ۋچاسكە بويىنشا قورلار مەملەكەتتىك بالانستا بەكىتىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى.

"بۇل ۋچاسكەلەر اۋكتسيونعا بىزگە كەلىپ تۇسكەن وتىنىمدەر ارقىلى شىعارىلادى. سوندىقتان بۇگىنگى كۇنى ولار مەملەكەتتىك تەڭگەرىمدە جوق. ەگەر كەلىسىمشارتتى العان جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا مۇناي كەن ورنىنداعى قورلاردى تاپسا, وندا ونى بالانسقا قويىپ, ونى ودان ءارى ءوندىرۋ ءۇشىن كەلىسىمشارت جاساسۋعا باسىم قۇقىق الادى", دەدى ق. تۇتقىشباەۆ.  

سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, سالىق كودەكسىنە سايكەس العاشقى قول قويۋ بونۋسىنىڭ مولشەرى فورمۋلا بويىنشا ەسەپتەلەدى. ەگەر قور بولماسا, ول 200 اەك قۇرايدى. جانە جازىلىم بونۋسى بولىپ سانالا الادى.   ەنەرگەتيكا سەكتورىن تسيفرلاندىرۋ جانات جاحمەتوۆا قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ "تسيفرلىق قازاقستان" مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قىزمەت جۇرگىزىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

جوبالاردىڭ ءبىرى — جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن ەلەكتروندىق فورماتتا بەرۋ. قازىر مۇناي-گاز سالاسىندا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. مۇناي-گاز سالاسىندا قازىر مۇنايدى ەسەپكە الۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇل وتە ۇلكەن اقپاراتتىق جۇيە بولادى, وندا مۇناي ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ, وڭدەۋ بويىنشا دەرەكتەردى تسيفرلاندىرۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا باسقا دا بىرقاتار ءىس-شارا وتكىزىلەدى. 2019 جىلدان باستاپ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى بويىنشا ەلەكتروندىق اۋكتسيون جۇمىس ىستەيدى. كەلىسىمشارتتار جاساسۋ, وسى كەلىسىمشارتتارعا تولىقتىرۋلار جاساۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن ءۇشىنشى تۇلعاعا بەرۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

"ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اتقاراتىن قىزمەتتەردىڭ بارلىعىن دەرلىك ءبىز “تسيفرلىق قازاقستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۆتوماتتاندىرۋىمىز كەرەك", دەدى ج. جاحمەتوۆا. 

سونىمەن قاتار, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى تسيفرلاندىرۋ پاندەميا كەزىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.

ء"بىز بيىلعى جىلى, مىسالى, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇجات اينالىمى بويىنشا “جيناق” شەشىم ەنگىزۋىنىڭ ارقاسىندا ءوز قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ 80%-ىن قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە جىبەرە الدىق. وسىلايشا ءبىز قىزمەتكەرلەرىمىزدى قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەۋگە جىبەرۋ ارقىلى قاۋىپسىزدەندىرە الدىق. ءبىز ءوز كومپانيالارىمىز بويىنشا دا وسىنداي جۇمىس جۇرگىزگىمىز كەلەدى", دەدى ج. جاحمەتوۆا. تسيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى, اسىرەسە, ەنەرگەتيكا سالاسىندا, شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ جانە مۇناي ءوندىرۋ كوەففيتسيەنتىن ارتتىرۋ, سول ارقىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.

بۇل رەتتە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا الدىنا ەكى ماقسات قويىپ وتىر. بۇل — فۋنكتسيالار مەن قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن كومپانيالارعا تسيفرلاندىرۋعا كومەك كورسەتۋ.