اۋىل دامىماي, مەملەكەت دامىمايدى

 

ءتۇيىنى تارقاتىلماعان ماسەلە

سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆ ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە مەم­لەكەت باسشىسى اۋىل تۇرعىن­دا­رى­نىڭ تابىسىن ۇلعايتۋ جانە اۋىل ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپا­سىن جاقسارتۋ جونىندە ناقتى مىن­دەت­تەر قويعانىن اتاپ ءوتتى. قا­زىرگى تاڭدا قازاقستان حالقىنىڭ 41 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇ­رادى.

«اۋىلدىڭ ەكونوميكالىق, دەموگرافيالىق جانە مادەني الەۋەتى زور. سوندىقتان بۇگىن تال­قى­لانىپ وتىرعان ماسەلە مەملەكەتىمىزدىڭ ارى قاراي دامۋى ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. شىن مانىندە اۋىل دامىماي, مەملە­كەت دامىمايدى. سوڭعى جىل­دارى قازاقستاندا اۋىلدىق اۋماق­تاردى ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادامدار جاسالۋدا. 2019 جىل­دان باستاپ «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن بۇگىندە جاعداي تۇبە­گەيلى جاقسارىپ كەتتى دەپ ايتا المايمىز. قازىرگى تاڭدا ەلىمىز­دە 6 322 اۋىل بار. ۇلتتىق ەكونو­ميكا مينيسترلىگىنىڭ باعا­لاۋى بويىنشا ونىڭ 3,5 مىڭىن­دا نەمەسە 56 پايىزىندا عانا دامۋعا قاجەتتى الەۋەت بار», دەدى م.اشىمباەۆ.

سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىن­شا, اۋىلدار الەۋمەتتىك جا­نە تۇر­مىستىق جايلى ينفرا­قۇ­­رى­لىم جاعىنان ارتتا قالىپ وتىر. ءالى كۇنگە دەيىن اۋىز سۋدى تاسىپ ىشەتىن اۋىلدار جە­­­تەرلىك.

«اۋىلداردىڭ 69 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعان دەگەن اقپارات بار. بىراق ينتەرنەت بار جەرلەردىڭ وزىندە بايلانىس ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ءار بەسىنشى اۋىلدا ءبىلىم بەرۋ نىساندارى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ دە جاعدايى ءماز ەمەس. ولاردىڭ ۇشتەن بىرىنە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك. كادر تاپشىلىعى دا ۇلكەن ماسەلە.

اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىس دەڭگەيى تومەن ەكەنىن بىلەمىز. اۋىلدان كوشۋ قارقىنى دا باسەڭدەمەي وتىر. نەگىزىنەن جاس­تار, ەڭبەككە جارامدى ادامدار كەتىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ قارتايۋ ۇدەرىسى بە­لەڭ الىپ كەلەدى. اۋىلداعى ەڭ باس­تى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جۇمىس­سىزدىق. قىسقا مەرزىمدە وقىتۋ جانە قايتا وقىتۋ سياقتى مۇمكىن­دىكتەر قاراستىرىلسا دا, قازىرگى جۇ­مىسپەن قامتۋ باعدارلامالارى تۇرعىنداردى تولىق قامتي الماۋ­دا.

اۋىلداعى كاسىپكەرلىك تە ءتيىستى دەڭگەيدە دامىماي وتىر. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن 412 مىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى بار. بۇل ەلىمىز بويىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كولەمىنىڭ 31 پايىزىنا تەڭ. الايدا اۋىلداعى كاسىپكەرلەر شىعارعان ءونىمنىڭ ۇلەسى بارلىق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ 14 پايىزىن عانا قۇرايدى.

وعان بۇرىننان قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر عانا سەبەپ ەمەس. اۋىلدىق اۋماقتاردى دامى­تۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك باسقا­رۋ­داعى قازىرگى تەتىكتەردىڭ وسالدىعى دا وسىعان اكەلىپ وتىر. ورتالىق دەڭگەيدە دە, جەر­گىلىكتى دەڭگەيدە دە اۋىل دامۋىن باسقارۋدىڭ جانە ۇيلەستىرۋدىڭ كەشەندى ءتاسىلى جوق ەكەنىن ءجيى ەستىپ كەلەمىز. اۋىلداردى مەملەكەتتىك قولداۋ ءتۇرلى باعدارلامالاردىڭ تاساسىندا قالىپ, ناقتى جۇرگىزىلمەي كەلەدى. سوندىقتان جۇيەلى ساياسات قاجەت. بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى بىرنەشە رەت ايتقانىن جاقسى بىلەسىزدەر. ول ءۇشىن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, كونسترۋكتيۆتى جۇمىس جۇرگىزگەن ءجون», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سەنات توراعاسى اۋىلداردى ساقتاۋ جانە دامىتۋ – ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىككە دە قاتىستى ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل, اسىرەسە قازىرگىدەي سىن-قاتەرلەر كەزەڭىندە وتە وزەكتى. اسىرەسە شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. م.اشىمباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامى­تۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ – ءتيىستى مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەت.

 

حالىق ازايىپ بارادى

بۇدان كەيىن ءسوز كەزەگىن العان اگرارلىق ماسە­لەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماق­تاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ اۋىل­دىق جەرلەردىڭ بۇگىنگى احۋالىنا, حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىك, الەۋمەتتىك جاعدايىنا نازار اۋداردى.

«2011 جىلى بىزدە اۋىل حال­­­قى­نىڭ ۇلەسى 45,4 پايىزدى قۇراسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 41,3 پايىزعا تەڭ. اسىرەسە ونىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى بولىگى ۇلەسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى الاڭ­دا­تادى. ماسەلەن, سوڭعى 10 جىلدا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادام­دار سانى 4,1-دەن 3,8 ملن ادامعا دەيىن تومەندەگەن. جىل­دان جىلعا حالىقتىڭ اۋىل­دىق جەر­­دەن كوشۋى ءوسىپ كەلە جات­قا­نىن جەتكىزدى. وتكەن جىلى جار­تى ميلليونعا جۋىق ادام اۋىل­دان قالالارعا قونىس اۋدار­عان.

بۇرىن اۋىلدا بالا تۋ دەڭ­گەيى قالاعا قاراعاندا ارقاشاندا جوعارى بولاتىن. ال سوڭعى التى جىلدا بۇل كورسەتكىش اۋىلدىق جەرلەردە تومەندەپ كەتتى. ستا­تيستيكا مالىمەتتەرى بويىنشا, 2019 جىلى اۋىلداعى جان باسىنا شاققانداعى تابىس ايىنا 45 829 تەڭگەنى قۇراعان (قالادا – 66 207 تەڭگە). ال ءبىز جۇرگىزگەن ساۋالداما ناتيجەلەرى بويىنشا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىستارىن باعالاۋ ودان دا از, ايىنا 35 349 تەڭگە ەكەنىن كورسەتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى تولەۋشى 3,6 ملن ادامنىڭ 2 ملن نەمەسە 56,2 پايىزى اۋىلداردا تۇرادى.

سونداي-اق تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن, از قامتىلعان وتباسىلار سانى اۋىلدىق جەرلەردە 6,6 پايىز, بۇل قالاعا قارا­عاندا 2,5 ەسە كوپ. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ كەدەي جانە كۇنكورىسى تومەن وتباسىلاردىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تۇرادى», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.

سەناتور اۋىلدىق ايماق­تار­داعى ءبىلىم بەرۋ سالاسى مەن دەن­ساۋلىق سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە دە توقتالدى. بۇدان بولەك اۋىل­دىق جەرلەردە جۇر­گىزىلگەن ساۋال­ناما قورىتىندىسى جۇمىسسىز­دىقتىڭ باستى ماسەلە ەكەنىن كور­سەتكەن. وكىنىشكە قاراي, مەملەكەت تاراپىنان ۇيىم­­داس­تىرىلعان كوپتەگەن باع­دار­لا­مانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جوس­پار­داعىداي بولماي وتىر.

«بىرىنشىدەن, اۋىلدىق اۋماق­­­تاردى دامىتۋ ماسە­لە­لەرىن­دە ورتالىق جانە جەرگى­لىك­تى اتقا­رۋشى ورگانداردىڭ جۇمىس­تارى ناقتى ۇيلەستىرىلمەگەن جانە بۇل پروتسەسكە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باس­قارۋ ورگاندارى مەن جەر­گىلىكتى قوعام­داستىقتار تارتىل­ماعان. ەكىن­شىدەن, سولار­دىڭ ءبارىن ەكو­نو­ميكانىڭ اگرار­لىق سەكتورىن دامىتۋدىڭ مەم­لە­كەت­تىك ساياساتىمەن تىكەلەي باي­لا­نىس­تىرا الاتىن بىرىڭعاي جۇيەنىڭ ءىس جۇ­زىندە جوقتىعى», دەدى سەناتور.

بۇدان كەيىن دەپۋتات جوبانى بىرىڭعاي ۇيلەستىرۋدەگى ماسە­لەلەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىندا الشاقتىق بار. ولاردىڭ ارقايسىسى ءوز جۇمىس ۋچاسكەسىنە عانا جاۋاپ بەرەدى. ا.كۇ­رىشباەۆ سەناتورلاردىڭ پارلا­مەنتتىك تىڭداۋعا ازىرلىك كەزىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگى, سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر ۇسىنعان ستاتيستيكادا ايتارلىقتاي ايىر­ماشىلىق بايقاعانىن اتاپ ءوتتى.

قوردالانعان ماسەلەلەرگە كەڭىنەن توقتالعان سەناتور اۋىل­دىق ايماقتاردى دامىتۋ جۇمىس­تارىن ءتيىمدى جۇرگىزۋگە ارنالعان ۇسىنىستارعا توقتالدى. ا.كۇرى­ش­باەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ۇكىمەت بىرىنشىدەن اۋىلدىق ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇ­جىرىمداماسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋى قاجەت.

«ەكىنشىدەن, اۋىلدىق اي­ماق­تاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىن باسقارۋدى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قاراماعىنان الىپ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­­لىگىنە بەرۋ كەرەك. سەبەبى اۋىل ءوندىرىسى مەن اۋىل­دىق تۇرعىندارعا وڭتايلى جاعداي جاساۋ ورتاق ماسەلەنىڭ قۇرام­داس بولىگى جانە ونى ءبولىپ-ايىرۋ­دىڭ قاجەتى جوق. سونىمەن قاتار بۇل – بۇكىل الەمدىك تاجىري­بە. ەۋروپانىڭ كوپتەگەن مەملە­كە­تىندە كانادا, اۋستراليا, رەسەي جانە بەلارۋس سەكىلدى اگرارلىق ەلدەر­دە اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋ ماسەلەسىمەن اۋىل شارۋاشى­لى­عى مينيسترلىگى اينالىسادى.

ۇشىنشىدەن, ۇلتتىق جوبانى قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ قا­عي­داتتارىن تۇبەگەيلى قاي­تا قاراس­تىرعان ءجون. بۇل جەردە اۋىل­دىق جەرلەردىڭ ينفرا­قۇ­رى­لىمىن دامىتۋ پروتسەسىنە قاتىس­قان مەم­لەكەتتىك ەمەس قۇرىلىم­دار­دىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ (بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ) ارقىلى وسى ىسكە جەكە كاپيتالدى بارىنشا تارتۋدىڭ ماڭىزى اسا زور.

تورتىنشىدەن, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى جىكتەۋ كەزىندە ءوندى­رىستى دامىتۋ الەۋەتى مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ مۇم­كىندىگى باستى كورسەتكىشتەر بولۋى ءتيىس. اۋىلشارۋاشىلىق ءوندى­رىستى, اۋىلدىق ايماقتاردى دامىتۋ ءۇشىن اۋىل بيزنەسىن قولجەتىمدى تومەن ءارى ۇزاقمەرزىمدى نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. «بايتەرەك» جانە «قازاگرو» حول­دينگتەرى بىرىككەننەن كەيىن, ولاردىڭ باستى قىزمەت ەتۋ نىسانى اۋىل مەن اۋىل شارۋاشىلىعى بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز. ول ءۇشىن جاڭا قارجى جۇيەسىنىڭ نەگىز­گى قۇرىلتايشىسى اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى بولۋ كەرەك دەپ سانايمىز. قوسالقى شارۋا­شى­لىقتاردىڭ كووپەراتسياسىن, اۋىلداعى مال باسىن جايىلىم جانە جەم-شوپپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شە­شۋ قاجەت.

بەسىنشىدەن, اۋىلدىق ايماقتى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى: تەلەمەديتسينا, قاشىقتان وقىتۋدىڭ زاماناۋي تۇرلەرى, ونلاين كونسالتينگ پەن قىزمەت, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تسيفرلاندىرۋ», دەدى سەناتور.

بۇدان كەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بايانداما جاساپ, اۋىلدارداعى قازىرگى احۋالدى بايانداپ بەردى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىن­شا, كەيىنگى 10 جىلدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانى 310 مىڭ ادامعا كوبەيگەن, ال قالا تۇر­عىن­دارىنىڭ سانى 2 ميلليونعا ارتتى. بۇنىڭ باستى سەبەبىن ۋربانيزاتسيامەن بايلانىستىرعان مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى كەيىنگى جىلدارى دامىپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى. ايتسە دە, اۋىلدىق ايماقتاردا قور­دالانعان ماسەلە جەتەرلىك.

«ساراپتاما ناتيجەسى كور­سەت­كەندەي, ءار بەسىنشى اۋىلداعى (21 پايىزى) مەكتەپتەر مەن بالا­باقشالاردى, ءار ءۇشىنشى اۋىل­داعى اۋرۋحانا, امبۋلاتوريا نەمە­سە فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت­تەردى جوندەۋ قاجەت. ەكى مىڭ­نان استام اۋىلدى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. سون­داي-اق 30 مىڭنان استام جەر­گى­لىكتى جولدارعا كۇردەلى جون­دەۋ جاسالۋى ءتيىس», دەدى ر.دالە­نوۆ.

 

مەملەكەتتىك قولداۋ جالعاسا بەرەدى

كەلەسى بايانداما جا­ساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپار­حان وماروۆ اگرو­ونەركاسىپ­تىك كەشەندى مەملە­كەتتىك قول­داۋ شارالارىنا توق­تالدى. ۆەدومستۆو باسشى­نىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, اگروونەر­كاسىپ­تىك كە­شەننىڭ باسەكەگە قابى­­لەت­تى­لىگىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا 2021 جىلعا دەيىنگى مەم­لەكەت­تىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسا بەرەدى. ونى ىسكە اسى­رۋ كەزەڭىندە سالانى دامىتۋ بويىن­شا قاجەتتى شارالار قابىل­داندى.

«مەملەكەتتىك قولداۋ كولە­مى تەك سوڭعى ءۇش جىلدا 1,5 ەسە ۇلعايىپ, 2020 جىلى 350 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. بۇل رەتتە سۋبسيديالاردىڭ 95 پا­يىزدان استامىن تىكەلەي اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرى الادى. اگروونەركاسىپتىك كەشەن­دەگى سۋبسيديالاۋ بارىنشا وڭايلاتىلدى جانە تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلدى. بۇل سۋبسيديا بەرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى بارلىق سۋبسيديالار بىرىڭعاي قاعيدالارعا بىرىكتىرىلگەن. وسىم­دىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن سۋبسيديالاۋ كەڭەيتىلدى. ەندى, گەربيتسيدتەر عانا ەمەس, پەستي­تسيدتەردىڭ باسقا دا تۇرلەرى سۋب­سيديالانادى. باستى جاڭالىق­تاردىڭ ءبىرى – سۋبسيديالاردى كۇنتىزبەلىك جىل اياسىندا ەمەس, تۇقىمدار, تىڭايتقىش, پەستيتسيدتەر ساتىپ الىنعان كۇننەن باستاپ 12 اي بويى الۋعا بولادى.

فەرمەرلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا مال سا­تىپ الۋعا كرەديت بەرۋ كەزىندە كەپىل ساياساتى وڭتايلان­دى­رىلدى. ماسەلەن, كەپىلگە مالدىڭ ءوزى (85%) الىنادى, بۇل رەتتە انىق كەپىلمەن قامتاماسىز ەتۋ نەبارى 15%-دى قۇرايدى.

قوي شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن فەرمەرلەردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قوي­لار­دىڭ اسىل تۇقىمدى انالىق باسىمەن سەلەكتسيالىق, اسىل تۇقىمدىق جۇمىس جۇرگىزۋ نور­ما­تيۆتەرى ۇلعايتىلدى. اسىل تۇقىمدى وتاندىق جانە يمپورت­تالعان ءىرى قارا مال باسىن جانە قوي باسىن ساتىپ الۋعا ارنالعان نورماتيۆتەر كەڭەيدى», دەدى مينيستر.

سونداي-اق س.وماروۆ اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندە جاڭا ۇلتتىق جوبانى ازىرلەۋ بويىنشا اۋقىمدى مىندەت تۇرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى ىشكى نارىقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن مولايتۋ.

«بۇل ماسەلە بويىنشا 2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ىشكى نارىقتى نەگىزگى تاماق ونىم­دەرىمەن تولىقتاي مولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىشكى نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن بارىنشا قامتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردىڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.

1 ملن اۋىل تۇرعىنىنىڭ تابىسىن تۇراقتى ارتتىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,5 ەسە كوتەرۋ, وڭدەلگەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن 2 ەسەگە ۇلعايتۋ باسىمدىقتارى بار.  وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋ, جەر قاتىناستارى, اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋ, سالانى تسيفرلاندىرۋ, ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتاريالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق شيكىزاتتىڭ عانا ەمەس, ونىڭ وڭدەلگەن ونىمدەرىنىڭ دە ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالىپ جاتىر.

ەكىنشى مىندەت – اۋىلداعى كووپەراتسيانى ىنتالاندىرۋ شارالارىن ازىرلەۋ. مۇندا زاكىرلىك كووپەراتسيامەن قاتار ۇساق فەرمەرلەر مەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ءبىر-بىرىمەن ءوزارا كووپەراتسيالاناتىن كولدەنەڭ كووپەراتسيانى دا دامىتۋ جوسپارلانعان. كووپەراتسيانى دامىتۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋدا باسىمدىق جانە جوعارى نورماتيۆتەر تۇرىن­دە مەملەكەتتىك قولداۋ شارا­لارى قولدانىلادى. مال شارۋا­شىلىعىن سۋبسيديالاۋ قاعي­دالارى اياسىندا دايىندالعان اۋىل شارۋاشىلىعى شيكى­زاتى­نىڭ قۇنىن ارزانداتۋ كوزدەل­گەن. سونداي-اق اۋىل شارۋا­شى­لىعى كووپەراتيۆتەرى ءۇشىن بارلىق سالىقتار بويىنشا 70% جەڭىلدىك بەرەتىن ارنايى سالىق رەجىمى جۇمىس ىستەيدى», دەدى مينيستر

بۇدان بولەك پارلامەنتتىك تىڭداۋ بارىسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءسوز سويلەپ, ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەرگە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جامبىل وبلىسىندا بيىلعى 9 ايدا اۋىل  شارۋاشىلىعى ءونىمى 273 ملرد تەڭگەگە ءوندىرىلىپ,  103,4 پايىزعا وسكەن.

جامبىل وبلىسى تۇرعىن­دارىنىڭ تۇرمىستىق تابىسىن ارتتىرۋ جوباسىنا 10 اۋداننان 11 پيلوتتىق اۋىلدىق وكرۋگتەن 25 ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى قاتىستى. اتالعان جوبانىڭ 5 باعىتى بويىنشا جالپى 8,5 ملرد تەڭگە نەسيە قاراجاتى يگە­رىلدى. ونىڭ ىشىندە مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ جانە مال ساتىپ الۋ باعىتى بويىنشا 6 905 ملن تەڭگەگە 45 032 باس مال ساتىپ الىندى», دەگەن ب.ساپار­باەۆ وڭىردەگى وڭ باستامالار تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.

تىڭداۋعا قاتىسۋشىلار اۋىلدىق اۋماقتاردى جانە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك سايا­ساتتى ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. سونداي-اق جامبىل وبلىسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى كووپە­را­تسياسىنىڭ باستاپقى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرى, اۋىلدىق اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ قازىرگى زامانعى تاسىلدەرى ايتىلدى.

اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ەكونوميكا مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپ­كەر­لەر پالاتاسى توراعاسى ابى­لاي مىرزاحمەتوۆ اۋىل كاسىپ­كەرلىگىن قولداۋ شارالارىن اتاپ ءوتتى. ودان باسقا كووپەراتسيانى دامىتۋ جانە اۋىلداعى اگرو­بيزنەستىڭ اعىمداعى پروبلەمالارىنا قاتىستى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.

پارلامەنتتىك تىڭداۋعا ورتا­لىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, بيز­نەس-قوعامداستىقتىڭ وكىل­دەرى, سونداي-اق اگروساياسات جو­نىندەگى ساراپشىلار – سەنات جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.

سەناتورلار پارلامەنتتىك تىڭداۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتىنە بىرقاتار ۇسىنىم ازىرلەدى. ونىڭ ىشىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنا اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ جونىندەگى جەكەلەگەن ۇلت­تىق جوبا مارتەبەسىن بەرۋ قاجەت­تىگى ايتىلعان. سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى فۋنكتسيا­لاردى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەرۋ جانە باسقا مينيسترلىكتەر مەن مەكەمەلەردىڭ اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ جونىندەگى قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىمەن مينيسترلىك جانىنان ارنايى بولىمشە قۇرۋدىڭ ماڭىزى ايتىلدى.

بۇدان بولەك اۋىلدىق جەر­لەر­دىڭ الەۋمەتتىك جانە ينجە­نەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دا­مىتۋ پروتسەسىنە اگروبيزنەس اتىنان جەكە كاپيتالدى ولار­دىڭ وسى ماقساتتارعا جۇمسا­عان شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى بارىنشا تارتۋ جونىن­دەگى تەتىكتەردى كوزدەي وتىرىپ, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن قارجىلاندىرۋدى قاجەتتى دەڭ­گەيگە دەيىن ۇلعايتۋعا ۇسىنىس جاسالدى.

سونداي-اق اگروقۇرى­لىم­داردىڭ ماماندار دايارلاۋ جونىن­دەگى شىعىندارىن سۋبسيديا­لاۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ما­مان­دىقتارى بويىنشا مەملە­كەتتىك گرانتتار ءبولۋ ءۇشىن اۋىل­دىق كۆوتالار ۇلەسىن كەمىندە 30%-دان 50%-عا دەيىن ۇلعاي­تۋدى كوزدەيتىن جاس مامانداردى اۋىلعا جۇمىسقا تارتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردى ىسكە اسىرۋ, «سەرپىن» جوباسى اياسىندا وڭتۇستىك وبلىستاردىڭ جاستارىن سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرىندە وقىتۋعا كۆوتانى ۇلعايتۋ.

اۋىلدىق كووپەراتسيا جا­نە جەكە قوسالقى شارۋاشى­لىق­تاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ, ونىڭ ىشىندە سۋبسيديالاۋ باعدارلامالارى مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بويىنشا كووپەراتسيانى ىنتالاندىرۋ جونىندەگى تەتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋ.

اۋىلدىق كووپەراتسيا جانە جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىق­تاردىڭ الەۋەتىن پايدالا­نۋ, ونىڭ ىشىندە سۋبسيديالاۋ باع­دار­لامالارى مەن سالىقتىق جەڭىل­دىكتەر بويىنشا كووپە­راتسيا­نى ىنتالاندىرۋ جو­نىن­دەگى تەتىكتەردى دامىتۋ جونىندەگى كە­شەندى شارالار ازىرلەۋ جازىلعان.