جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى زاڭ بۇزۋ دەرەكتەرىنىڭ ازايماي وتىرعانىن جاسىرماۋىمىز كەرەك. ءتىپتى, قازىرگىدەي كارانتين شەكتەۋلەرىنىڭ كۇشەيىپ, بەيساۋات ءجۇرىستىڭ تيىلعانىنا قاراماستان بالالاردىڭ بۇزاقىلىق جاساۋى كەمىمەگەن ەكەن. وكىنىشكە قاراي, ەرەسەكتەر تاراپىنان الىمجەتتىك جاساۋ ارەكەتى دە كوبەيگەن.
مىسالعا, بيىلعى وتكەن 9 ايدا الماتى وبلىسىندا جاسوسپىرىمدەرگە قاتىستى 4 مىڭنان استام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق دەرەگى تىركەلىپ, حاتتاما تولتىرىلعان. قىلمىستىق سيپاتى باسىم دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, ەسەپتى مەرزىمدە 354 ءجاسوسپىرىمنىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىلقا بەيىمدىلىگى انىقتالىپ, پوليتسيانىڭ ەسەبىنە تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 58 بالاعا قورعاۋ نۇسقاماسى تولتىرىلعان ەكەن. سونداي-اق, 238 وتباسىنداعى قولايسىز احۋال ساراپقا سالىنىپ, ولار دا ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا الىنعان. ال كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىعىنا 66 ءجاسوسپىرىم جەتكىزىلىپ, ورنالاستىرىلىپتى.
- بيىلعى توعىز ايدا اتالعان كوميسسيا قاراۋىنا 279 ءىس-قۇجات جولدادىق. ونىڭ ىشىندە اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ بويىنشا 48 ءىس, اتا-انا قۇقىعىنا شەكتەۋ قويۋ تۋرالى 31 ءىس, جاسوپىرىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان قىلمىس بويىنشا 42 ءىس, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بويىنشا 127 ءىس بار. سونداي-اق, 4 ءجاسوسپىرىمدى ەرەكشە رەجيمدەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە جولداۋ مەن دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى بالالارعا ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا 13 بالانى جىبەرۋ تۋرالى دا قۇجات تولتىرىلدى. بىرلەسىپ قابىلدانعان ءىس-شارا ناتيجەسىندە وتكەن 9 ايدا كامەلەتكە تولماعاندار قىلمىسى 48,4 پايىزعا تومەندەدى, ياعني وتكەن جىلى 213 قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلسە, بيىل بۇل سان 110 شاماسىندا بولىپ تۇر, - دەيدى الماتى وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى يۋۆەنالدى پوليتسيا ءبولىمىنڭ باسشىسى, پودپولكوۆنيك مەدەت قۇنانباەۆ.
ايتپاقشى, ايماقتا ءجاسوسپىرىم قىزداردى زورلاۋ مەن ەرتە جۇكتىلىكتىڭ دەرەگى بيىل دا الاڭداتارلىق ەكەن. وتكەن جىلى كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋدىڭ 93 دەرەگى انىقتالسا, بيىلعى 9 ايدا مۇنداي وقيعانىڭ سانى سەكسەن ۇشكە جەتىپتى. جالپى, ازعىندىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن اقتاۋعا بولمايدى. ال بالا زورلاۋ وقيعاسىنىڭ جيىلەۋى قوعامدى تىپتەن ويلاندىرۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, ەل ىشىندە وقۋشى قىزدارعا «قول جۇگىرتۋ» ارەكەتى ابدەن اسقىنىپ, ادامداردىڭ ازعىنداۋىنا دەيىن جەتكەن. ەڭ سوراقىسى, تۋعان نەمەرەسىن زورلاعان اقساقال, تەتە وسكەن قارىنداسىن قورلاعان جىگىت اعاسى, ءتىپتى باۋىر ەتىنەن جارالعان بۇلدىرشىنىە قاستىق ويلاعان اكە دە بار بولىپ وتىر. جوعارىدا انىقتالعان 83 زورلىق دەرەگىنىڭ ىشىندە ايتىلعانداي, 1 ءجاسوسپىرىم ءوزىنىڭ اتاسىمەن, 3 قىز اعالارىمەن, 7 بويجەتكەن تۋعان اكەسىمەن, 2 جەتكىنشەك وگەي اكەسىمەن, 1 قىز بالا كورشىسىمەن ءماجبۇرلى تۇردە جىنىستىق قاتىناسقا بارعاندارىنا شاعىمدانعان. بۇدان وزگە 70 ءجاسوسپىرىم باسقا دا قارا نيەتتى ادامداردىڭ قۇربانى بولىپتى. وكنىشكە قاراي, جاسىنا جەتپەي جۇكتى بولىپ قالعان قىزداردىڭ دا قاراسى از ەمەس ەكەن. پوليتسيا تاراپىنان وسى سيپاتتاعى 273 دەرەك تەكسەرىلىپ, 37 وقيعا بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. ارينە, جان تۇرشىگەتىن دەرەكتەردىڭ ارتىندا بالا تاعدىرى تۇرعانى انىق. دەمەك, بالا تاربيەسىندەگى ولقىلىقتىڭ ورىنىن تەك پوليتسيا ءمالىم ەتكەن دەرەكتەرگە قاراپ تولتىرۋعا بولمايدى. ايماقتىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن مەن اتا-انالار تاراپى دا بۇعان سىني تۇرعىدا باعا بەرۋى كەرەك شىعار.
- مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا قىلمىس, قۇقىقبۇزۋشىلىق, زورلىق-زومبىلىق, وقىس جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءار وقۋ جىلىنىڭ باسىندا جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اۋداندىق, قالالىق ىشكى ىستەر باسقارمالارىمەن بىرلەسكەن جوسپار قۇرىلىپ, جوسپارعا سايكەس جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. قازىرگى كارانتيندىك جاعدايعا بايلانىستى قاشىقتان وقىتۋ بارىسىندا بالالار قاۋىپسىزدىگىنىڭ, كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىقبۇزۋشىلىق پەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باقىلاۋىنا الىنعان. بۇل اتالعان ماسەلە بويىنشا كۇندەلىكتى تالداۋ, ساراپتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ تۇرادى, - دەيدى وبلىستىڭ ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاڭىل سۇلەيمەنوۆا.
اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «اتا-انالارعا ارنالعان پسيحولوگيالىق كەڭەس», «وقۋشىلاردى قاشىقتىقتان وقىتۋ كەزەڭىدەگى قاۋىپسىزدىك شارالارى», «بالالاردىڭ جازعى دەمالىسى كەزىندەگى اتا-نالار جاۋاپكەرشىلىگى جانە مىندەتتەرى» جانە باسقا دا تاقىرىپتاردا اتا - انالارمەن ونلاين كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپتى. مۇنداي كونفەرەنتسيا بارىسىندا كارانتين, جازعى دەمالىس كەزىندەگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە ولاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلانادى ەكەن. سونىمەن قاتار, مەكتەپ پسيحولوگتارى اتا-انالار جانە بالالارعا ارنالعان ترەنينگ ساباقتار, جەكە كەڭەستەر, پسيحولوگيالىق جاتتىعۋلار ۇيىمداستىرىپ, ەلەكتروندى جادىنامالار تاراتىپ, اتا-انالارعا كەڭەس بەرۋ بەينەروليكتەرى مەكتەپتەردىڭ سايتتارى مەن اتا-انالاردىڭ چاتتارىنا جولدانادى.
ال كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىقبۇزۋشىلىق, زورلىق-زومبىلىق, قاتىگەزدىك فاكتىلەرىن تىركەۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق جۋرنالدارى جۇرگىزىلىپ, «سەنىم جاشىكتەرى» جانە «شۇعىل باعىت» تەلەفوندارى ورناتىلعان. «شۇعىل باعىت» تەلەفونىنا شالىنعان قوڭىراۋلار ەسەپكە الىنىپ, مەرزىمىندە زەردەلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, پسيحولوگيالىق, قۇقىقتىق كەڭەستەر بەرىلەدى ەكەن.
- وكىنىشكە قاراي, قاشىقتىقتان وقىتۋعا بايلانىستى بالالاردىڭ ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىگى ارتىپ وتىر. سوندىقتان دا, اتا-انالارعا بالالاردىڭ ينتەرنەت جەلىسىندە ەركىن وتىرۋىنا جول بەرمەۋ, كومپيۋتەردىڭ, پلانشەتتەر مەن سمارتفونداردىڭ براۋزەرلەرىندەگى سايتتارعا كىرۋ تاريحىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋ بويىنشا ۇنەمى كەڭەس بەرىپ وتىرامىز. اسىرەسە, وقۋشىنىڭ تىركەلگەن YouTube كانالىنا, «Facebook», «ينستاگرام», «ۆ كونتاكتە», «ودنوكلاسسنيكي», «موي مير» الەۋمەتتىك جەلىلەرىندەگى ۆيرتۋالدى دوستارىنا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتىپ وتىرمىز. سەبەبى قازىرگى كەزدە كوپتەگەن چاتتار مەن فورۋمداردا بەيرەسمي تۇردە قارىم-قاتىناس جاساۋعا مۇمكىندىك بار. سوندىقتان دا, وقۋشىنىڭ بەيرەسمي تۇردە تانىس ەمەس ادامدارمەن قارىم-قاتىناس جاساماۋىن, كومپيۋتەرلەرگە, نوۋتبۋكتەر, پلانشەتتەر مەن سمارتفوندارعا «اتا-انا باقىلاۋى» سەرۆيسىن ورناتۋدى تالاپ ەتۋدەمىز, - دەيدى جاڭىل سۇلەيمەنوۆا.
الماتى وبلىسى