شاعىن اۋداننىڭ ماسەلەسى شاش-ەتەكتەن

ساپاسىز ءۇي, كوڭىلسىز كۇي

19-شاعىن اۋدان. قابىر­عاسى قوپسىعان قىزىلدى-جاسىل­دى ۇيلەر. ماڭايىندا ساتىر-گۇتىر قۇرىلىس. ەرسىلى-قارسى­لى اعىلعان اۋىر تەحنيكا. كۇز­دىڭ تولاسسىز جاڭ­بىرىندا تولار­ساقتان باتپاق كەشىپ, مەكتەپتى بەتكە العان وقۋ­شىلار, توبەسىنەن سۋ تامشىلاپ, جارىعى جالپ-جالپ ءوشىپ قالاتىن ۇيلەردىڭ نارازى تۇرعىندارى. بولاشاعى جارقىن دەگەن اۋداننىڭ بۇگىنگى جاي-جاپسارى وسى. ەرتەڭى قالاي بولماق؟ ونى ۋاقىت كورسەتەر...

«ەسەنبەرليننىڭ ۇيلەرى» دەسە, وسكەمەندىكتەر تۇمسىق­تارىن تىجىرايتا سالادى قازىر. راس, ەسەنبەرلين داڭعى­لىن­داعى ۇيلەردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. جاڭبىرلى كۇن­دەرى توبەلەرىن قويىپ, قا­بىرعالارىنان سورعالاعان تامشى جەرتولەنىڭ ءىشىن كول-جايساڭ ەتەدى.

مىسالى, سىرتقى قابىرعاسى قوتىر تايدىڭ جونىنداي الا-قۇلا ءى.ەسەنبەرلين داڭعى­لىن­داعى №2/2 ءۇيدىڭ قولدانىسقا بەرىلگەنىنە ءۇش جىلدان استى. جاڭبىرلى كۇندەرى قابىر­عا­سىنان ىشكە سۋ كىرەدى, سۋ كىرگەن جەردەن جەل وتپەي قويسىن با؟! كىرەبەرىسىنە توسەلگەن جىلتىر كافەلدەرى قوپسىپ ءتۇسىپ جاتىر. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن سالىنۋى ءتيىس پاندۋس قايدا؟ بۇل ءۇيدىڭ ماسەلەسىن شەشەمىز دەپ كەلمەگەن باسشى جوق, جازباعان جۋرناليست قالمادى. العاشىندا قالا اكىمى دە باس كورسەتكەن. ناتيجە شامالى. قۇر ۋادەگە ابدەن زارەزاپ بولعان تۇرعىندار دا جەرگىلىكتى بيلىكتەن كۇدەر ۇزگەنگە ۇقسايدى. كەيبىرەۋى «ماسەلەنى ايتسام, باسشىلار ارتىما شام الىپ تۇسەدى» دەپ بار پروبلەمانى ايتۋدان دا باس تارتتى. الايدا ءۇيدى جاماپ-جاسقاۋعا وزدەرى كىرىسكەن.

– بالەنباي جىلعا نەسيەگە كىرىپ ال­عان ءۇيىمىزدىڭ ءتۇرى وسى. قولدا اقشا بولماعان سوڭ شەرتىپ ءجۇرىپ الا الما­دىق. سويتسەك بۇل ۇيلەر «قۇداعي كەتكەن­­شە» ادىسىمەن سالىنعان ەكەن عوي. تەرە­زە­لەرىنە دەيىن ساپاسىز. ءۇيدىڭ ىشىنەن اڭىراپ جەل سوعىپ تۇرعان سوڭ تۇر­عىن­دار وزدەرى جوندەپ ءجۇر. جوندەپ ءجۇرىپ قابىرعالاردىڭ اراسى مۇلدەم جىلىلانباعانىن كوردىك. ءۇيدىڭ ساپاسىنا كوڭىلىمىز تولمايدى, – دەيدى ەسەنبەرلين داڭعىلى №2/2 ءۇيدىڭ تۇرعىنى قارلىعا سافينا.

بۇل ءۇيدىڭ اۋلاسىنداعى بالالاردىڭ ويىن الاڭى دا اياقسىز قالعان. بولىنگەن قارجىنىڭ قايدا كەتكەنى بەلگىسىز. تەمىر-تەرسەكتەرى شودىرايىپ-شودىرايىپ جاتىر. جەرى قيىرشىق تاس. ءى.ەسەنبەرلين كوشەسىندەگى №6/2 ءۇيدىڭ ويىن الاڭى دا ءدال وسىنداي كۇيدە.

– تۇرعىنداردىڭ دەنى جاستار. بالا­لارى كىشكەنتاي. وينايتىن ورىن تاپپاعان سوڭ ماڭايداعى قازىلعان شۇڭ­قىرلاردى قىزىقتاپ, ءۇيىندى توپى­راققا شىعىپ كەتەدى. كورشى اۋلادا فۋتبول الاڭى بار. بىراق اياعىن اپىل-تاپىل باسىپ جۇرگەن بالالارعا قاۋىپسىز ويىن الاڭى بولسا, – دەيدى اتالعان ءۇيدىڭ تۇرعىنى اينۇر مۇقۇشەۆا.

تۇرعىنداردىڭ ارىز-تىلەگىن العا تارتىپ, ءۇيدى سالعان «ۆك تەحنوگرۋپپ» جشس-نە حابارلاسقانىمىزدا كەتكەن كەمشىلىكتىڭ ورنى تولاتىنىن ايتتى.

– ءۇيدىڭ سىرتى قاپتالادى. بىراق قاشان ەكەنىن ايتا المايمىز. جوبا دايىن. قازىر ەكسپەرتيزادا جاتىر. تەكسەرۋدەن وتكەن سوڭ ۋاقىتى بەلگىلى بولادى. ال پودەزدىڭ كىرەبەرىسىندەگى كافەلدەردى الىپ, تروتۋار پليتكاسىن توسەيمىز. بۇل جۇمىس قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى, – دەدى جوبا مەنەدجەرى داۋرەن ديۋسۋپوۆ.

الاڭسىز اۋلا – الاڭسىز بالا

تىزە بەرسەك, 19-شاعىن اۋدانعا قاتىستى ماسەلە كوپ. كوكجال باراق 4, ءال-فارابي 38/2, قازىبەك بي 46, ۋاليەۆ 9/3 مەكەنجايلارىنداعى كوپقا­باتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى دا جاڭا باس­پانالارىنىڭ ساپاسىزدىعىنا شا­عىم­دانىپ, بارماعان جەرلەرى, اش­پاعان ەسىكتەرى قالماعان. ولاردىڭ دا پاتەر­لەرىنىڭ توبەسىنەن سۋ اعىپ, قابىرعالارى دىم­قىلدانىپ كەتكەن. سونىڭ كەسىرىنەن سىلاقتارى قوپارىلىپ جاتىر. مەردىگەر مەكەمەلەر بولسا, بۇل ولقىلىقتاردى جوندەۋگە ق ۇلىقسىز. ويتكەنى كەيبىر ءۇي­دىڭ كەپىلدىك مەرزىمى اياقتالعان, ەندى ءبىرىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزگەن مەردى­گەر مەكەمە تاراپ كەتكەن. امالسىز تۇر­عىندار ءوز قاراجاتتارىن جۇمساپ ءجۇر ەندى. بىراق بۇل ارەكەتپەن شالا ىستەلگەن جۇمىستاردى اياقتاپ شىعا الماسى انىق.

كوكجال باراق كوشەسى 4 جانە 4/2 مەكەنجايلارىنداعى بەس قاباتتى جاسىل ۇيلەردىڭ جايىنا توقتالار بولساق, بۇل ەكى ءۇيدى «قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» يۇ» اق سالعان ەكەن.

– 2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا 50 دە 50 شارتىمەن 20 جىلعا نەسيەگە الدىق. ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن پروبلەمامىز – اۆتوبۋس ايالداماسى. كوكجال باراق كوشەسىندەگى جانە ەسەنبەرلين داڭعىلىنداعى ايالدامالار تىم الىس. ءۇيىمىزدىڭ ارتىنان كوكجال باراق پەن ەسەنبەرليندى قوساتىن جول تۇسەدى دەگەن, بىراق سالىنبادى. ايالداماعا باتپاق كەشىپ بارىپ ءجۇرمىز, – دەيدى تۇرعىن گۇلجان ساتكەنقىزى.

ايتسا ايتقانداي. «قويشىنىڭ قىزى قوي كەلگەندە ءىس تىگەدى» دەمەكشى, ابدەن كۇزدە جاڭبىردىڭ سۋى كەتەتىن كارىزدەر مەن درەناجدى سۋاعارلار جاساۋدى باستاعان. سودان 19-شاعىن اۋداننىڭ ويرانى شىقتى. جازدىڭ قۇرعاق كۇنىندە نەگە تىندىرمادى ەكەن بۇل شارۋانى؟

تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل شاعىن اۋداندا الدىمەن اسفالت توسەلەدى, سودان سوڭ اسفالتتى قازىپ, استىنان سۋ قۇبىرلارىن جۇرگىزەتىن كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە قازىلعان شۇڭقىرلاردىڭ جان-جاعىنا قاۋىپتى ەسكەرتىپ تۇراتىنداي لەنتالار دا تارتىلمايدى. قۇداي ساقتاسىن, ەرتەڭ بىرەۋ قۇلاپ مەرتىكسە, باسشىلار ءبىر-بىرىنە سىلتەيتىن شىعار. ادەتتە سولاي ەمەس پە؟!

 – اينالامىز استاڭ-كەستەڭ. بالالار وينايتىن الاڭ دا كوڭىلدەن شىقپايدى. تالايى قۇلاپ, بەت-اۋىزدارىن جارالادى. اقشا جيناپ, بالالار الاڭىنداعى شۇڭ­قىرعا توپىراق توككىزىپ, ءوزىمىز تەگىس­تەدىك. ءتورتىنشى ۇيدەگى پاتەرلەر نەگى­­زىنەن الەۋمەتتىك جاعىنان از قام­تىل­عان وتباسىلارعا بەرىلگەن. ءبىر ۇيدە بەس-التى بالادان بار, مۇگەدەكتەر دە جوق ەمەس. ولاردىڭ دا وينايتىن جەر­لەرى جوق. ارينە بالالار الاڭ جوق دەپ الاڭ­دامايدى, باسقا اۋلالارعا كەتىپ قالادى, – دەگەن گۇلجان ساتكەنقىزى قولايسىز قالادا تۇرىپ جاتقاندارىن ايتتى.

جەرتولەسى سۋعا تولى تۇرعىن ءۇي

جالپى, 19-شاعىن اۋداننىڭ تۇرعان جەرى ىلعال, سازداۋىت. سونىڭ وزىن­دە قامىس­تى كۇرەپ تاستاپ قۇرىلىس جۇر­گىزى­لىپ جاتىر. سوندىقتان دا شىعار كەي­بىر ۇيلەردىڭ استىنان سۋ شىعىپ كەتە­دى. كوكجال باراق 4/2 مەكەن­جايىن­داعى بەس قاباتتى ءۇيدىڭ جەرتو­لەسىن­دەگى سۋ قىزىلا­سىق­تان كەلەدى. تۇرعىندار ونى سورعىمەن سىرتقا شىعارتقانىمەن, ناتيجەسىز. سودان ۇيلەرى دىمدانىپ كەتكەن. جەر استىمەن كەلىپ جاتقان ەلەكتر جەلىلەرىنە سۋ ءتيىپ, جارىق سونە بەرگەن سوڭ پاتەر يەلەرى وزدەرى امالداپ, كورشى اۋلادان تىكەلەي تارتىپ قويعان. بۇدان باسقا جول ماسەلەسى دە تۇرعىندارعا قولايسىزدىق تۋىنداتىپ تۇر.

– ايالداما بىزگە دە الىس. ءتورت جىل بۇ­­رىن كوكجال باراق كوشەسىنە دەيىن قۇ­رى­لىس­­شىلار قيىرشىق تاس توگىپ بەرگەن. ەندى جانىمىزدان جاڭا قۇرىلىس باستا­لىپ, اۋىر جۇك كولىكتەرى جولدى ەزىپ تاس­تادى. ءجۇرۋىمىز مۇڭ. قىستاي جولدى قار باس­ىپ قالادى. وسىنىڭ ءبارى و باستا نەگە ەس­­كە­رىل­مەگەن؟ – دەيدى ەۆگەنيا پرو­كو­پەۆا.

19-شاعىن اۋدانداعى قۇرىلىس اياقتال­ماي جاتىپ, الدىڭعى سالىنعان ۇيلەردىڭ قا­بىر­عاسى قاقىراپ كەتكەن. جولدىڭ جا­يى ول, جەدەل جاردەم مەن تاكسي جۇرگىزۋ­شى­­لەرى قاتىناۋعا قينا­لادى. ايتىلعان ما­سە­لەنىڭ بارلى­عىن جەر­گىلىكتى بيلىك وكىل­دەرى رەت-رەتىمەن شەشەمىز دەپ سەندىردى.

– بارلىق ماسەلە قالا باسشىلى­عى­نىڭ نا­زارىندا. بۇگىن-ەرتەڭ بولماسا دا, ما­سەلە تۋىنداپ وتىرعان تۇرعىن ءۇيدىڭ قاس­­بە­تى قاپتالادى. ال درەناج سالۋ جۇ­مىس­تارى قاراشاعا دەيىن اياقتالادى. قا­زىل­­عان جەرلەردى قايتا قالپىنا كەلتى­رەدى. ايالداماعا دەيىنگى جولعا دا تاس توسە­لىپ, الداعى ۋاقىتتا اسفالتتالادى, – دەدى قالا اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى الىبەك تۇرسىمبەتوۆ.

كوكجال باراق باراق 4/2 مەكەن­جايىن­داعى ءۇيدىڭ جەرتو­لەسىنە تولىپ كەتكەن سۋدى دا نازار­لارىنا الاتىنىن جەتكىزدى. اكىم كەڭەس­شىسىنىڭ ايتۋىن­شا, كەتكەن كەمشىلىكتەر قايتا­لانباۋى ءۇشىن كەيىنگى سالىنعان ۇيلەر­دىڭ سىرتىن ارنايى ماتەريالدارمەن قاپ­تاپ جاتقان كورىنەدى. دۇرىس-اق, سان­مەن قاتار ساپانى دا ەستەن شىعار­ماعان­دارى ءجون. سوندا عانا 19-شاعىن اۋدان­داعى ويران جەرلەر وڭالاتىن بولادى.

وسى بەتتىڭ وسپاعى

كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇلاپ, كوميسسيا مۇشەلەرى كىنالىنى ىزدەگەن ەكەن. سودان كىرپىشكە بارىپ:

– ءۇيدىڭ قۇلاۋىنا سەن سەبەپ بولدىڭ, – دەسە,

– مەن ەمەس, وعان كىنالى تسەمەنت, – دەپتى.

بۇرىشتا سۇيەۋلى تۇرعان تسەمەنت مۇنى ەستىپ;

– قۇرىلىسقا مەنىڭ مۇلدەم قاتىسىم جوق, – دەگەن ەكەن.

وسكەمەن