* پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالۋدا؟
ءتورت جىل بويى بىتپەگەن ەمحانانىڭ قۇرىلىسى قاشان اياقتالادى؟
بىردە ءتىلى توتيايىنداي اششى ساتيراشى-اقىن اسقارجان سارسەكوۆ ەكەۋمىز كوشەدە كەلە جاتقانبىز. «ءىنىم, ءبىر جۇمباق ايتايىن با؟» دەدى. «ايتىڭىز». «ءوزى بيىك, كوزگە كۇيىك. ول نە؟». «تۇيە». «تاپپادىڭ». «كەرىك». «جوق, ول دا ەمەس». «كران». «ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇستىڭ, بىراق...». «وندا ول ون جىلدان بەرى بىتپەي, قاڭىراپ تۇرعان 8 قاباتتى قوناقۇي», دەپ ەم, اعايىمنىڭ ءجۇزى جايناپ, كوزى ك ۇلىمدەپ: «جارايسىڭ, تاپتىڭ!» دەگەنى.
اسقارجان اعايىم بۇگىندە ورتامىزدا جوق. بىراق الگى ءبىر اۋىز سوزدەن تۇراتىن «فەلەتون-جۇمباعى» جادىمدا قالىپ قويدى. ۇمىتايىن دەسەم دە ۇمىتا المايمىن. ويتكەنى, قاي اۋىل, قاي قالاعا بارسام دا قۇرىلىسى بىتپەي, كەيبىرەۋلەرى بىتسە دە پايدالانۋعا بەرىلمەي, ەلدىڭ كوزىنە كۇيىك بوپ تۇرعان عيماراتتاردى ۇشىراتامىن. جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى اسا اۋىلىنداعى 250 توسەكتىك اۋداندىق ەمحانانىڭ «ساقالى ساپسيىپ» تۇرعانىنا دا, مىنە, ءتورت جىلدىڭ ءجۇزى بولدى.
* پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالۋدا؟
ءتورت جىل بويى بىتپەگەن ەمحانانىڭ قۇرىلىسى قاشان اياقتالادى؟
بىردە ءتىلى توتيايىنداي اششى ساتيراشى-اقىن اسقارجان سارسەكوۆ ەكەۋمىز كوشەدە كەلە جاتقانبىز. «ءىنىم, ءبىر جۇمباق ايتايىن با؟» دەدى. «ايتىڭىز». «ءوزى بيىك, كوزگە كۇيىك. ول نە؟». «تۇيە». «تاپپادىڭ». «كەرىك». «جوق, ول دا ەمەس». «كران». «ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇستىڭ, بىراق...». «وندا ول ون جىلدان بەرى بىتپەي, قاڭىراپ تۇرعان 8 قاباتتى قوناقۇي», دەپ ەم, اعايىمنىڭ ءجۇزى جايناپ, كوزى ك ۇلىمدەپ: «جارايسىڭ, تاپتىڭ!» دەگەنى.
اسقارجان اعايىم بۇگىندە ورتامىزدا جوق. بىراق الگى ءبىر اۋىز سوزدەن تۇراتىن «فەلەتون-جۇمباعى» جادىمدا قالىپ قويدى. ۇمىتايىن دەسەم دە ۇمىتا المايمىن. ويتكەنى, قاي اۋىل, قاي قالاعا بارسام دا قۇرىلىسى بىتپەي, كەيبىرەۋلەرى بىتسە دە پايدالانۋعا بەرىلمەي, ەلدىڭ كوزىنە كۇيىك بوپ تۇرعان عيماراتتاردى ۇشىراتامىن. جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى اسا اۋىلىنداعى 250 توسەكتىك اۋداندىق ەمحانانىڭ «ساقالى ساپسيىپ» تۇرعانىنا دا, مىنە, ءتورت جىلدىڭ ءجۇزى بولدى.
«سالعان جەردەن نەگە قۇرىلىس كومپانيالارىن كىنالاي جونەلەسىڭدەر وسى؟ بالكىم, ولارعا قاجەتتى اقشا دەر كەزىندە بولىنبەگەن شىعار», دەر بىرەۋلەر. جوق, اسا ەمحاناسى اقشا تاپشىلىعى جونىنەن ەشقانداي قيىندىق كورمەپتى. مىنا تسيفرلارعا قاراساق, ولارعا كەلگەندە سۇراعان قارجىسىن, ءتىپتى, ساناماي بەرە بەرگەن سياقتى ما, قالاي؟.. اڭگىمەنى ارىدەن باستاساق, سوناۋ 2008 جىلى قۇرىلىس جوباسىنىڭ وزىنە 32,2 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى. ال 2010 جىلى جوباعا «تۇزەتۋ» جاسايمىز دەگەندەر 1,0 ميلليون تەڭگەنى جانە جاراتقان. جوبا اۆتورى «گاپپ» جشس ەكەن دە, ال ونىڭ ديرەكتورى باقىت مەدەتوۆ بولىپتى-ءدۇر.
تۇرتىنەكتەپ تەكسەرەتىن تەكسەرۋشى بولسا, ەمحاناعا جۇمسالعان اقشا كولەمى وسىدان بىلاي قاراي كوبەيە بەرەدى. تەك ساۋساعىڭىزدى بۇگىپ ۇلگەرىڭىز. سونىمەن سانايىق, 2008 جىلدىڭ 7 قازانىندا جاسالعان العاشقى مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزاعا 3 287 945, 43 تەڭگە جۇمسالىپتى. ايتەۋىر قۇداي جارىلقاپ «وڭتايلاستىرۋ پروتسەسى» دەگەننىڭ بارىسىندا نىسانعا قاجەتتى مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ شىعىنى 1 461 170, 96 مىڭ تەڭگەدەن 290 133, 14 مىڭ تەڭگەگە ءتۇسىرىلىپتى. سودان نە كەرەك, مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزانىڭ «تۇزەتۋىنەن» كەيىن, ياعني 2009 جىلدىڭ 27 قازانىندا ەل كۇتكەن ەمحانانىڭ جالپى قۇنى 1 826 774, 470 مىڭ تەڭگەگە تۇراقتايدى. مۇنىڭ ىشىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا – 1 030 626, 03 مىڭ تەڭگە, جابدىقتارعا – 227 947, 82 مىڭ تەڭگە, مەديتسينالىق جابدىقتارعا – 290 133, 14 مىڭ تەڭگە, ال باسقا شىعىندارعا – 290 133, 14 مىڭ تەڭگە قارالعان.
«ءبارىن ايت تا, ءبىرىن ايت, كوللەكتيۆتىڭ جىرىن ايت», دەمەكشى, بۇگىندە ەرىنبەگەن ادامنىڭ اۋزىنداعى اڭگىمەگە اينالعان ەمحانانىڭ قۇرىلىسى ءسويتىپ ءجۇرىپ باستالىپ تا كەتكەن. باس مەردىگەر – الماتىدان «ارتىنىپ, تارتىنىپ» جەتكەن «ستاندارت ستروي» جشس بولاتىن. ديرەكتورى يليا نيكولاەۆيچ تيان دەگەن ازامات. كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەن سوما – 1 759 571, 763 مىڭ تەڭگە. اقشا سانىندا ايىرماشىلىقتار بولسا, ونى تەكسەرۋ ورىندارى انىقتاي جاتار, ال قارجى كوزىنىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەكەنى ايدان انىق.
سونىمەن, 2008 جىلى يلياعا مەملەكەت قالتاسىنان 82 200, 0 مىڭ تەڭگە بولىنەدى. ول ونى «تۇگەل يگەردىم» دەيدى. سوسىن 2009 جىلى قارالعان 200 000, 0 مىڭ تەڭگەنى دە « تولىق جاراتتىم» دەيدى. وسى قارقىنمەن 2010 جىلى بولىنگەن 605 745,0 مىڭ تەڭگەنى دە تولىقتاي يگەرىپ تاستايدى. بىراق ەمحانا قۇرىلىسىنا 2011 جىلى قارالعان 903 826, 763 مىڭ تەڭگەنىڭ 810 512, 839 مىڭ تەڭگەسىن پايدالانسا, ال 2012 جىلى بولىنگەن 95 012, 952 مىڭ تەڭگەنىڭ 90 262, 304 مىڭ تەڭگەسىن يگەرەدى. يگەرىلمەگەن 4 750, 696 مىڭ تەڭگەنى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەرى قايتارادى.
بۇل – اسا اۋىلىنىڭ باتىس جاعىندا تۇرعان ەمحانا عيماراتىنىڭ اقشا-قاراجاتقا قاتىستى ەلگە «كورىنبەيتىن جاقتارى», ال ەل كورىپ, «بەتىن شىمشىپ» جۇرگەن جاقتارىن ايتساق, ەسىمىزگە حالقىمىزدىڭ «جانى اشىماستىڭ قاسىندا, باسىڭ اۋىرماسىن» دەگەن ماقالى ورالادى. ويتكەنى, باس مەردىگەردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن باس مەردىگەرگە جالدانعان جالگەرلەردىڭ سالدىر-سالاقتىعى سالدارىنان ىشكى ارلەۋ جۇمىستارىنىڭ تياناقتى اتقارىلماعانى مەن سانتەحنيكالىق جۇيەلەرىنىڭ دۇرىس ورناتىلماعانى انىق كورىنىپ تۇر. ءتىپتى, «قىرۋار قارجى جۇمسالعان نىسان ەدى», دەۋگە اۋىز بارمايدى. ونى ايتاسىز, قاراۋسىز جانە كۇزەتسىز قالعان ەمحانانىڭ بۇگىندە جىلۋ رادياتورلارى ج ۇلىنىپ, تالان-تاراجعا تۇسكەن. دالىزدەردىڭ توبەسىندەگى قاپتامالار قۇلاپ, قابىرعاداعى سىلاقتارى تۇسە باستاعان. تەرەزەلەرى سىنعان. سۋ ءوتىپ, زاكتەنگەن بۇرىشتارى دا جەتەرلىك. جۇمىسشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «ستاندارت ستروي» جشس ديرەكتورى يليا تيان مىرزا, ءتىپتى, جۇمىسشىلارىنا ۋاقىتىلى جالاقى دا تولەمەپتى. وزدەرى جالداعان ۇيىمداردىڭ ەسەپشوتىنا ءتيىستى اقشاسىن اۋدارىپ بەرۋدى دە كەرەكسىنبەگەن. جوعارىدا ايتىلعان, ياعني مەديتسينالىق جابدىقتارعا دەپ بولىنگەن 290 133, 14 مىڭ تەڭگەنىڭ «مەداسپاپوپتيكا» جشس ەسەپشوتىنا نەبارى 59 395, 277 مىڭ تەڭگە عانا اۋدارىپتى. ال ءوز كەزەگىندە «مەداسپاپوپتيكا» جشس-ى ەسەپشوتىنا تۇسكەن اقشاعا جەتەتىن جابدىقتاردى عانا جەتكىزىپ بەرگەن. سوندا قالعان قارجى قايدا كەتتى؟ «ستاندارت ستروي» مەن وعان جالدانىپ جۇمىس ىستەگەن «كومپلەكس قۇرىلىس ستروي» كومپانيالارىنداعى ەمحاناعا قاتىستى «جوعالعان» اقشا كولەمى وسى عانا ما؟!. الدە بۇدان دا كوپ پە؟
2012 جىلدىڭ 30 شىلدەسىندە نىساندى ۋاقىتىلى بەرمەۋى سەبەپتى تاپسىرىس بەرۋشى مەكەمە, ياعني وبلىس اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى «ستاندارت ستروي» كومپانياسىنىڭ جالگەرى «كومپلەكس قۇرىلىس ستروي» جشس كەلىسىمشارتتى بۇزعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تاۋىپ, ءتيىستى سوت ورىندارىنا تالاپ-ارىز تۇسىرەدى. سوت بولسا سول جىلدىڭ قازان ايىندا جالگەرگە ەمحانانى ءبىتىرىپ, قاجەتتى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى تولىق جەتكىزىپ بەرۋگە جانە 2 815 314 مىڭ تەڭگە 82 تيىن مەن كولەمى 86 077 تەڭگە بولاتىن مەملەكەتتىك باج سالىعىن قوسا ءوندىرىپ بەرۋدى مىندەتتەيدى.
بىراق ارقا سۇيەر «كوكەسى» مىقتى ما, ايتەۋىر, «ستاندارت ستروي» جشس جالداعان «كومپلەكس قۇرىلىس ستروي» كومپانياسى سوتتىڭ شەشىمىن شىبىن شاققان قۇرلى كورگەن جوق. «جازعان قۇلدا شارشاۋ جوق», دەگەن دە بار, وبلىس اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىس, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى «كومپلەكس قۇرىلىس سەرۆيس» كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتتى بۇزۋعا جانە جالپى كولەمى 230 737 867 مىڭ تەڭگە 72 تيىن بولاتىن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى تولىق جەتكىزبەگەنى ءۇشىن سوتقا تاعى دا تالاپ-ارىز بەردى. مۇنىڭ سوتى 2013 جىلدىڭ 5 ساۋىرىندە ءوتىپ, كەلىسىمشارت بۇزىلدى. كورسەتىلگەن سومالاردى كومپانيادان ءوندىرۋ دە تالاپ ەتىلدى. سونىمەن بىرگە, وبلىستىق قارجى پوليتسياسى ەمحانا نىسانىنا جاۋاپتى كومپانيالاردىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, جاۋاپتى جاقتىڭ مۇلكىن «تۇتقىنعا» الدى.
سونىمەن, 4 جىلدان بەرى ساعىزداي سوزىلىپ كەلە جاتقان ەمحانانىڭ شىم-شىتىرىق وقيعاسى بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا شارىقتاۋ شەگىنە جەتىپ, ەمحاناعا قاجەتتى قالعان قارجىعا, ياعني مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى جەتكىزۋگە, ولاردى ورناتۋعا تاعى دا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ (تەندەر) وتكىزىلىپ, ونىڭ «جەڭىمپازى» دا انىقتالدى. ول «جەڭىمپاز» ەمحانانى قاراشا ايىندا بىتىرەمىز دەپ ۋادە بەرگەن. بىراق قاراشا ايىنىڭ دا جارتىسى اۋىپ بارادى. الدا – جەلتوقسان. ال, اسا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى بولسا, كوزگە كۇيىك بولعان ەمحانا جاقتان: «ءبىز اشىلدىق!» دەگەن قۋانىشتى ءۇن قاشان جەتەر ەكەن دەپ كۇندە ەلەڭدەپ وتىر.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى,
جامبىل اۋدانى,
اسا اۋىلى.