نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى «ناز» مەملەكەتتىك بي تەاترى وتكەن ايدا كەزەكتى XIII ماۋسىمىن جاستارعا ارنالعان «ۋاقىت-ءومىر» فيلوسوفيالىق, حورەوگرافيالىق سپەكتاكلىمەن اشتى.
ونلاين فورماتتا وتكەن جاڭا ماۋسىمداعى قويىلىم – تەاتر رەپەرتۋارىنداعى العاشقى مۋزىكالىق تۋىندى. مۇندا ءان مەن بي قاتار ورىندالاتىندىقتان, جوبانى تەاتر ارتىستەرىنىڭ ساحناداعى تاعى ءبىر تىڭ ىزدەنىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. زامانداستاردىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى بەينەلەنگەن زاماناۋي سيپاتتاعى فيلوسوفيالىق ويعا قۇرىلعان سپەكتاكلدىڭ قويۋشى-حورەوگرافى, بۇگىندە رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرىپ جۇرگەن جاس مامان سۆەتلانا دومينسكايا مۋزىكا مەن پلاستيكانىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى ۇندەستىگىنەن تۋعان ساحنالىق قويىلىمنىڭ تاربيەلىك ءمانى مەن مۇنان باسقا دا سان-ساپات ەرەكشەلىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
– سپەكتاكلدىڭ اتىن «ۋاقىت-ءومىر» دەپ اتاۋعا نە سەبەپ بولدى؟
– ءبىز قازىر قاراپايىم ادامنىڭ جان-دۇنيەسى قانداي حالدە ەكەنىن, جەكە باسىنداعى قۋانىشى مەن قايعىسىن ونشا ەلەپ-ەسكەرە بەرمەيمىز. ويتكەنى وعان كوڭىل بولۋگە ەشكىمنىڭ ۋاقىتى جوق. كوكىرەكتىڭ, جۇرەكتىڭ كوزىن ءومىردىڭ كۇيبەڭ تىرشىلىگى, جانباعۋ جانتالاسى, باسقا دا ءتۇرلى سەبەپتەر جاۋىپ تاستاپ جاتقانىن باعامداي الماعان ءالجۋاز پەندەلەر الدەنەگە اپتىعىپ, اسىققان كۇيدە. ءومىردىڭ ءمانىن كۇندەلىكتى تىرشىلىكتىڭ اۋرە-سارساڭىنان ىزدەپ, تابانىنان توزعان سونداي جانداردىڭ ىشكى رۋحاني الەمىنە وسى قويىلىم ارقىلى ءسال دە بولسا اسەر ەتكىمىز كەلدى. ءتۇرلى مانساپ جولىندا جوعالا باستاعان ادامي قاسيەتتەرگە قايتادان بەت بۇرعىزۋعا نيەتتەندىك. قويىلىم ارقىلى ادامزات ومىرىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءمانىن ىزدەپ, ماعىناسىن اشۋعا, كورەرمەننىڭ ساناسىن سىلكىنتۋگە تىرىستىق. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جان-دۇنيەمىزگە ۇڭىلۋدەن الشاقتاعان سايىن تۇپكى قۇندىلىقتار ۇمىتىلا باستاعان الماعايىپ زاماندا مۇنداي قادامعا بارۋدىڭ ءوزى زور تاۋەكەلشىلدىككە جاتادى. بىراق ناتيجەسى وزىمە جامان ەمەس سياقتى.
– ۋاقىتتى قالاي پايدالانۋ كەرەك, نەنى قادىرلەۋىمىز كەرەك, نەدەن بويدى اۋلاق سالعان ابزال؟ بۇل – قازىرگى جاستار تاربيەسىندەگى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. وسىنداي وي سالارلىق وزەكتى تۇستار ورتاعا سالىناتىن قويىلىم كورەرمەندى بەيجاي قالدىرماسا كەرەك-ءتى. «ۋاقىت-ءومىر» تىرناقالدى تۋىندىڭ با؟
– بۇل مەنىڭ قويۋشى-حورەوگراف رەتىندەگى العاشقى سپەكتاكلىم. جالپى, كەز كەلگەن يدەيانى ساحناعا الىپ شىعۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنداي قادامعا بارماس بۇرىن ىشتەي ۇزاق دايىندالدىم. سەبەبى 2-3 مينۋتتىق بي قويۋ ءۇشىن دە ون ويلانىپ, ءجۇز تولعاناسىڭ. بي ونەرى شىعارماشىل ادامنان كوپ ىزدەنىستى تالاپ ەتەدى. ال ەندى سول ىزدەنىپ ءجۇرىپ تاپقان ويلارى مەن يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ادامعا قانشا ۋاقىت كەرەك, قانشا كۇش-قايرات جۇمسالادى؟ مۇنى باستان وتكىزبەگەن ادام تۇسىنبەيدى. تىرناقالدى تۋىندىمدى ساحناعا ازىرلەۋ ۇستىندەگى ىزدەنىستەر وسىنى ساناعا تۇيگىزدى. مۇنى ءبىز نەگىزىنەن قوعامداعى وزگەرىستەرگە بەي-جاي قاراي المايتىن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ كورەرمەن ءۇشىن ۇسىندىق. وندا قازىرگى قوعامىمىزداعى ادامي قۇندىلىقتاردىڭ ازايۋى, ەكولوگيانىڭ بۇزىلىپ جاتقانى قامتىلادى. وسى ماندەس تۋىندىلار كورەرمەندى ءوزىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە ۇڭىلۋگە ءاردايىم ىقپال ەتە الادى.
– سپەكتاكل قانشا بولىمنەن تۇرادى؟ ساحنالىق وقيعالارعا قانداي ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلدى؟
– قويىلىمدا بىرنەشە ءبولىم بار. ناقتىراق ايتقاندا, وقيعالار مەيرامحانا, سۇلۋلىق سالونى, باق, مەترو سياقتى قالا تۇرعىندارى ءجيى باس سۇعاتىن ورىنداردا وتەدى. باستى كەيىپكەرلەر وسى جەرلەرگە بارعان سايىن قازىرگى قوعامنىڭ اششى شىندىعىنا كوز جەتكىزەدى. داۋلەتتى ادامداردىڭ بالالارى مەن ايەلدەرىنىڭ اقشا مەن اس تا توك دۇنيەنىڭ بۋىنا ماس بولىپ, ەشتەڭەنىڭ قادىرىنە جەتپەي جۇرگەنى سۋرەتتەلەدى. پەندەلەردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمىنىڭ جوعالۋى, سۇلۋ تابيعاتىمىزدى باعالاماي, ەكولوگيانى لاستاۋى حورەوگرافيا تىلىمەن ورىلەدى.
سونداي-اق زاماناۋي ساننەن قالمايمىن دەگەن سىلتاۋمەن ءتان سۇلۋلىعىن قۇمارتىپ ءجۇرىپ, جان سۇلۋلىعىن ۇمىت قالدىرعان بويجەتكەن قىزدار بەينەسى, قوعامدىق ورىندارداعى كوڭىل قۇلازىتاتىن ءتۇرلى كەلەڭسىز جايتتار, اينالاسىنا قۇرمەت كورسەتپەيتىن, جان-جاعىنداعىلارمەن ساناسپايتىن, قورشاعان ورتانى سىيلامايتىن, بەزبۇيرەكتىك پەن استامشىلىق بي قيمىلدارى ارقىلى باياندالادى.
– ساحنالىق قويىلىم نەمەن تۇيىندەلەدى؟
– قويىلىم سوڭىندا جاعىمسىز كەيىپكەرلەردىڭ وي-ساناسى تۇزەلىپ, اقيقات پەن شىندىق جەڭەدى, مەيىرىمدىلىك سالتانات قۇرادى.
– قازىرگى زامانداس بەينەسى ارقىلى ەرتەڭگە سەنىم ارتقىزاتىن سپەكتاكل نەسىمەن قۇندى؟
– كوبىمىز قۇلدىق پەن الدەنەگە تاۋەلدى بولۋدى باياعىدا جويىلىپ كەتكەن ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاعى دەپ ويلايمىز. شىندىعىندا ولاي ەمەس. مۇندايلار قازىر دە ارامىزدان تابىلادى. تەك سىرتقى قابىعى عانا باسقا. ىشكى سۇلباسىنىڭ بۇرىنعىدان ەش ايىرماشىلىعى جوق. ويتكەنى تىم استامسىپ, ماسايراپ كەتكەندەر كوپ... بىرەۋدى كەمسىتۋگە, تابالاۋعا بويىمىز ۇيرەنگەن, ۇلكەندەردى قۇرمەتتەۋدەن قالىپ, ءتىپتى قورلاۋدان تايىنبايمىز. ولاي بولۋى ءتيىس ەمەس قوي! ءوز الەمىمىزدى شەكسىز سۇيە الساق, مۇنداي جويسىزدىققا جول جابىلار ەدى. بەس كۇندىك جالعاندا ءبىر-بىرىمىزگە تەك مەيىرىم شۋاعىن توگىپ جۇرەيىك, جاقىندارىمىزدى قادىرلەيىك. تابيعات-انانىڭ جانىن جارالامايىق.
بۇل دۇنيەگە قوناق ەكەنىمىزدى ۇمىتپاي, جاراتقاننىڭ وزىمىزگە سىيلاعان ومىرىنە شۇكىرشىلىك ەتە ءبىلۋ دە – اركىمنىڭ ازاماتتىق پارىزى. دۇنيەنىڭ تۇبىنە جەتكەن ەشكىم جوق! ساننەن قالماي, بايلىق قۋعانداردىڭ ءبارى ۇلكەن جەتىستىككە جەتە بەرمەيدى... بىرەۋدىڭ قۋانىشىن قىزعانباي, ءوز ءومىرىمىزدىڭ لايىقتى قوجاسى بولۋعا ۇمتىلايىق. اينالامىزعا ىنتىزار-ىنتىق جۇرەكپەن, ماحابباتپەن قاراۋدى ۇيرەنەيىك دەگەن يدەيالاردى العا وزدىرۋىمەن قۇندى.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«Egemen Qazaqstan»